Wspomnienie Pani Profesor Lutosławy Skrzypczak (1925-2022)

Z wielkim smutkiem i żalem społeczność naukowa i akademicka Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu przyjęła wiadomość o śmierci Pani prof. zw. dr hab. n. farm. Lutosławy Skrzypczak, wybitnego specjalisty z zakresu fitochemii, chemotaksonomii roślin, roślinnych kultur in vitro i działania biologicznego związków naturalnych. Przez całe życie zawodowe związana z Uniwersytetem Medycznym (wcześniej Akademią Medyczną) im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, była wspaniałym dydaktykiem, wielkim przyjacielem młodzieży, wychowawcą wielu pokoleń farmaceutów.

Urodziła się 26 maja 1925 roku w Skórzewie pod Poznaniem. Po ukończeniu szkoły powszechnej rozpoczęła naukę w Gimnazjum i Liceum im. Klaudyny Potockiej w Poznaniu, którą przerwał wybuch II wojny światowej. Po wojnie kontynuowała naukę w Gimnazjum i Liceum im. Dąbrówki w Poznaniu, gdzie otrzymała świadectwo dojrzałości w 1948 roku. W tym samym roku rozpoczęła studia na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Poznańskiego. Dyplom magistra farmacji, wówczas Akademii Medycznej w Poznaniu, uzyskała w 1952 roku. W latach 1952-1979 pracowała w Katedrze Farmakognozji, zaczynając od etatu zastępcy asystenta. Stopień doktora farmacji otrzymała w 1962 roku na podstawie rozprawy pt. „Związki wielofenolowe w zielu nawłoci pospolitej – Solidago virgaurea L.” wykonanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Bogusława Borkowskiego, kierownika Zakładu Farmakognozji, a stopień doktora habilitowanego w 1969 roku na Wydziale Farmaceutycznym Akademii Medycznej w Krakowie na podstawie dysertacji pt. „Badania nad rozpowszechnieniem związków flawonoidowych w rodzinie Liliaceae”. W Zakładzie Farmakognozji Pani Profesor zajmowała kolejno stanowiska asystenta (1955), adiunkta (1962), docenta (1972-1979).

15 czerwca 1979 roku Pani Profesor objęła kierownictwo Zakładu Botaniki Farmaceutycznej Instytutu Leku AM, przekształconego następnie w Katedrę i Zakład Botaniki Farmaceutycznej, na stanowisku profesora nadzwyczajnego. Tytuł profesora zwyczajnego otrzymała 19 marca 1990 roku. Była specjalistą II stopnia z zakresu technologii środków leczniczych. Pomimo przejścia 1 stycznia 1996 roku na emeryturę, prof. Lutosława Skrzypczak pozostała czynna naukowo, dzieląc się z wychowankami swoją ogromną wiedzą i doświadczeniem.

Tematyka naukowa prof. Lutosławy Skrzypczak to badania z zakresu fitochemii, chemotaksonomii roślin, metabolitów wtórnych roślin leczniczych oraz działania biologicznego związków naturalnych. Szczególnie interesowały Ją prace nad wyodrębnianiem z wyciągów roślinnych związków chemicznych, głównie flawonoidów o spodziewanych aktywnościach biologicznych, i ustalaniem ich struktury. Po objęciu Katedry Botaniki Farmaceutycznej profil badań został poszerzony o roślinne kultury in vitro – mikrorozmnażanie roślin leczniczych i badanie produkcji metabolitów wtórnych w kulturach tkankowych. Utworzona w Katedrze przez Panią Profesor i dobrze wyposażona pracownia roślinnych kultur in vitro pozwoliła Zespołowi na podjęcie w 1979 roku nowatorskich badań z zakresu kultur tkankowych w połączeniu z analizami fitochemicznymi oraz wyodrębnianiem z biomasy i wyjaśnianiem struktury chemicznej metabolitów wtórnych. Zainicjowane przez Panią Profesor projekty dotyczyły poszukiwania potencjalnych nowych, alternatywnych źródeł związków o działaniu biologicznym, z wykorzystaniem innowacyjnych wówczas technik biotechnologicznych. Prace z zakresu biotechnologii roślin leczniczych obejmowały głównie gatunki obce lub chronione i rzadkie we florze polskiej, a także wybrane gatunki roślin owadożernych. Te badania prowadzono także w aspekcie zachowania gatunków w warunkach in vitro, jak również pozyskiwania cennej biomasy do badań fitochemicznych i biologicznych. Opracowane protokoły mikrorozmnażania wybranych roślin leczniczych pozwalają na szybkie mnożenie in vitro i uzyskanie jednorodnych genetycznie, wartościowych chemotypów roślin potomnych o optymalnym składzie i zawartości związków czynnych. Tematyka związana z biotechnologią roślin została przez Panią Profesor włączona do wykładów z przedmiotu Botanika farmaceutyczna, jak również do prac magisterskich. W 1989 roku, z Jej inicjatywy, wprowadzono na Wydziale Farmaceutycznym wykłady z nowego przedmiotu – Biotechnologii.

Profesor Lutosława Skrzypczak jest autorką licznych prac opublikowanych w krajowych i renomowanych czasopismach o zasięgu międzynarodowym, jak również 5 monografii w serii wydawniczej Springer Verlag „Biotechnology in Agriculturae and Forestry, Medicinal and Aromatic Plants”. Wśród osiągnięć naukowych należy wymienić: 1) wyodrębnienie i wyjaśnienie struktury C-glikozyloflawonów, 2) organizację cyklu badań nad działaniem diuretycznym związków występujących w nawłoci pospolitej (Solidago virgaurea L.), których wyniki cytowane są w monografiach EMA i ESCOP, 3) badania nad kulturami in vitro gatunków z rodzaju Gentiana, Eustoma, Blackstonia i Solidago oraz występującymi w nich metabolitami wtórnymi. Jest autorką prac przeglądowych, licznych referatów, współautorką skryptów dydaktycznych, wykonała kilkadziesiąt recenzji. Była kierownikiem szeregu projektów w ramach badań resortowych oraz kilku grantów KBN. Brała czynny udział w wielu krajowych i zagranicznych konferencjach i kongresach naukowych, a także w licznych zjazdach i sympozjach naukowych. Współpracowała z wieloma ośrodkami naukowymi w kraju i za granicą. Szczególnie owocne były naukowe kontakty z prof. Jean Chopin z Universitè de Lyon we Francji i prof. Tomem J. Mabry z University of Texas w Austin (USA).

Pani Profesor przez całe życie zawodowe była związana z uczelnią medyczną w Poznaniu. W latach 1972-1981 dwukrotnie pełniła obowiązki prodziekana, a później dziekana (1978-1981) Wydziału Farmaceutycznego AM. Sprawowała także inne liczne funkcje w uczelni, była członkiem szeregu komisji wydziałowych i uczelnianych, w tym przedstawicielem Rady Wydziału w Senacie AM. Przez wiele lat pełniła odpowiedzialną funkcję przewodniczącej Senackiej Komisji ds. Rozwoju Kadr Naukowych (1981-1993). Zasiadała w licznych gremiach naukowych. Była członkiem zwyczajnym Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, należała do Gesellschaft für Arzneipflanzenforschung i International Pharmaceutical Federation – Section Medicinal Plants, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz Polskiego Towarzystwa Botanicznego – Sekcji Kultur Tkankowych. W latach 1975-1995 prof. Lutosława Skrzypczak była członkiem Komisji Leku Naturalnego i Biotechnologii – Komitetu Nauk o Leku PAN, członkiem Sekcji Nauk Farmaceutycznych Zespołu Nauk Medycznych Komitetu Badań Naukowych.

Pani Profesor była wspaniałym dydaktykiem, cenionym nauczycielem akademickim, sprawiedliwym i obiektywnym wychowawcą wielu pokoleń farmaceutów. Była kierownikiem 82 prac magisterskich i promotorem 6 rozpraw doktorskich: Jaromir Budzianowski: „Związki flawonoidowe w okwiatach Tulipa gesneriana L. var. „Paradae” (Liliaceae)” (1977); Elżbieta Stelmach: „Związki flawonoidowe ziela jemioły pospolitej Viscum album L.” (1979); Maria Wesołowska: „Związki czynne wybranych gatunków Solanaceae z androgenetycznej kultury in vitro” (1981); Barbara Thiem: „Kultury tkankowe Fagopyrum esculentum Moench i kontrola zawartości związków czynnych” (1984); Jerzy Jambor: „Analiza fitochemiczna kwiatów gatunku Nymphaea alba L.” (1988); Anna Budzianowska: „Związki fenolowe Plantago lanceolata L. z kultur in vitro i upraw polowych” (2002). Zapamiętana jest jako wymagający nauczyciel akademicki, który także wiele wymagał od siebie.

Wielokrotnie była wyróżniana w Uczelni nagrodami naukowymi, dydaktycznymi i organizacyjnymi. Szczególnie ważnymi były nagrody Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, w tym nagroda zespołowa za cykl prac z dziedziny bio

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.