Rozpoznaj swojego wroga, czyli o drobnoustrojach wywołujących infekcje pochwy

Nasz przyjaciel – bakterie

Z bakteriami spotykamy się na każdym kroku. Często są nam pomocne, chociaż nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę. Używamy ich mimowolnie np. do produkcji kiszonek – ogórków czy kapusty (bakterie fermentacyjne). Bakterie wykorzystujemy w wielu procesach technologicznych np. do produkcji serów i jogurtów ( Streptococcus thermophilus, Lactobacillus bulgaricus). W gastroenterologii pediatrycznej używa się bakterii w roli probiotyków. Wykorzystuje się mikroorganizmy flory fizjologicznej człowieka, o udowodnionym klinicznie korzystnym działaniu na organizm dla wzbogacenia diety ( Lactobacillus, Bifidobacteria).

Przez całe swoje życie człowiek trwa w bardzo bliskim związku z licznymi drobnoustrojami. Tysiące drobnoustrojów zasiedla odpowiednie dla nich nisze ekologiczne – skórę, błony śluzowe, przewód pokarmowy. Organizmy te należą do tzw. flory saprofitycznej (inaczej fizjologicznej) człowieka. Drobnoustroje flory saprofitycznej, ostatnio często określane są jako „bakterie oportunistyczne” bądź też „bakterie potencjalnie chorobotwórcze”. W normalnych warunkach pełnej formy organizmu człowieka, nie przynoszą one szkody zdrowiu.

Liczebność prawidłowej mikroflory dorosłego człowieka oblicza się na około 10¹⁴ komórek bakterii. Większość drobnoustrojów flory bakteryjnej, to Gram-dodatnie bakterie beztlenowe lub względnie beztlenowe. Skład flory bakteryjnej zależy od szeregu czynników, takich jak: rasa, płeć, wiek, czynniki hormonalne, dieta, rodzaj noszonej odzieży, wilgotność otoczenia i wilgotność w określonej okolicy ciała, higiena, stan odporności organizmu i inne.

Organizm ludzki zasiedla tzw. flora saprofityczna, czyli mikroorganizmy, które w warunkach normalnych chronią ciało człowieka przed drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Dobroczynna rola bakterii

Bakterie, będące naszą florą fizjologiczną przynoszą nam szereg dobroczynnych działań. Pełnią rolę ochronną przed kolonizacją naszych organizmów zjadliwymi gatunkami drobnoustrojów – bakterii chorobotwórczych i grzybów. Bakterie saprofityczne (oportunistyczne) produkują szereg czynników zmieniających środowisko na nieprzyjazne dla rozwoju innych gatunków bakterii bądź grzybów.

Np. bakterie z grupy Lactobacillus zakwaszają środowisko pochwy dzięki rozkładowi glikogenu (do kwasu mlekowego, etanolu i dwutlenku węgla). Bakterie beztlenowe jelita blokują receptory znajdujące się w błonie śluzowej. Utrudniają w ten sposób wnikanie innych drobnoustrojów przez błonę śluzową. Bakterie jelita grubego produkują witaminę K, konieczną do właściwego funkcjonowania układu krzepnięcia krwi. Obecność bakterii saprofitycznych stale stymuluje nasz układ odpornościowy do pełnej gotowości walki z licznymi szkodliwymi drobnoustrojami.

Flora saprofityczna broni nas przed szkodliwymi bakteriami i grzybami. Produkuje wiele pożytecznych substancji.

Skóra

– dominują gronkowce Gram-dodatnie: Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus aureuss, a u nastolatków także Propionibacterium (jego nadmierny wzrost jest przyczyną trądziku);

– więcej bakterii bytuje w miejscach wilgotnych;

– poniżej pasa jest większa gęstość bakterii – bakterie wydalane z przewodu pokarmowego i dróg moczowo-płciowych kolonizują skórę okolicy krocza;

– między palcami i pod paznokciami bytują grzyby, najczęściej z rodziny Candida.

Jama ustna

– w kieszonkach dziąsłowych przeważa flora beztlenowa (najwięcej jest drobnoustrojów z gatunków paciorkowców – Streptococcus; występują także Peptostreptococcus, Veillonella, Fusobacterium, Bacteroides, Treponema);

– w ślinie znajdują się głównie bakterie należące do różnych gatunków paciorkowców – Streptococcus, pochodzą z nabłonka wyścielającego policzki;

– u starszych osób, po utracie zębów zaczyna przeważać flora Gram-ujemna.

Górne drogi oddechowe

– w nozdrzach dominują gronkowce: Staphylococcus aureuss i Staphylococcus epidermidis;

– w części nosowej gardła bytuje Corynebacterium.

Przewód pokarmowy

– większość bakterii dostających się do żołądka zostaje zabita przez kwaśne środowisko. Wyjątek stanowią: prątki gruźlicy – Mycobacterium tuberculosis i Helicobacter pylori;

– szybka perystaltyka górnej części jelita cienkiego sprawia, że na tym odcinku bytuje stosunkowo niewielka ilość bakterii;

– w okrężnicy koncentracja bakterii jest zwykle największa (więcej niż 10¹¹/g), 90% stanowią bakterie beztlenowe ( Bacteroides, Bifidobacterium i Clostridium perfringens), są też względne beztlenowce ( Escherichia coli, Enterococcus) i drożdżaki ( Candida albicans);

– w kale większość bakterii stanowią beztlenowce.

Na skórze najwięcej bakterii jest w okolicach krocza.

Drogi moczowo-płciowe

– w cewce moczowej flora bakteryjna jest skąpa, ogranicza się w zasadzie do jej końcowego odcinka, większość stanowią bakterie Gram-dodatnie;

– w pochwie kobiet w wieku rozrodczym najliczniejszą grupę bakterii stanowią gatunki Lactobacillus, po menopauzie zaczynają przeważać bakterie Gram-ujemne.

W pochwie najliczniejszą grupę bakterii stanowią gatunki Lactobacillus.

Co to jest „bakteria”?

Bakterie to organizmy jednokomórkowe nieposiadające jądra komórkowego. Ich rodziny różnią się kształtem. Bakterie kuliste to ziarniaki lub ziarenkowce; cylindryczne to pałeczki lub laseczki, spiralne to krętki lub przecinkowce. Bakterie rozmnażają się przez podział genoforu („chromosomu bakterii”). Komórki bakteryjne osiągają wielkość od 0,4 do 1 mm (szerokość) i od 0,5 do 10 mm (długość).

Bakterie często dzielimy na Gram-dodatnie i Gram-ujemne. Podział wynika z budowy ściany komórkowej tych dwóch grup bakterii. Po zabarwieniu ich metodą Grama (użycie fioletu krystalicznego czyli barwnika anilinowego jako barwnika pierwotnego i safraniny jako barwnika dodatkowego) bakterie Gram-dodatnie barwią się na ciemnoniebiesko lub fioletowo; bakterie Gram-ujemne barwią się na ciemnoróżowo lub czerwono. W zależności od tego czy dana bakteria jest Gram- dodatnia, czy Gram- ujemna działają na nią różne grupy antybiotyków.

Bakterie to organizmy jednokomórkowe, nie posiadają jądra komórkowego.

Kiedy obecność bakterii obraca się przeciwko zdrowiu organizmu

Równowaga jaka istnieje między naszym organizmem a drobnoustrojami na nim bytującymi jest harmonijna, ale chwiejna. Gdy zostaje zachwiana, bakterie dotąd nieszkodliwe obracją się przeciwko człowiekowi. Namnażają się, co prowadzi do infekcji. Choroby najczęściej grożą:

– przy znacznym osłabieniu odporności naszego organizmu spowodowanej przez: długotrwałe choroby, przeszczepy, AIDS, niedożywienie, nowotwory, cukrzycę,

– przy zachwianiu naturalnej równowagi, jaka istnieje pomiędzy poszczególnymi mikroorganizmami flory fizjologicznej przy przewlekłym stosowaniu antybiotyków,

– przy przerwaniu ciągłości naturalnych barier (skóra, błony śluzowe),

– przy zmianie odczynu środowiska porzez nadmierne stosowanie zasadowych preparatów myjących (mydła).

Zachwianie równowagi fizjologicznej prowadzi do infekcji.

Równowaga fizjologiczna pochwy

Pochwa nie zawiera gruczołów i nie produkuje żadnych „własnych” substancji. Prawidłowy śluz pochwowy stanowią złuszczone komórki nabłonka pochwy, wydzielina gruczołów szyjki macicy, oraz gruczołów endometrium. Ilość i skład śluzu pochwy zmienia się w zależności od fazy cyklu miesiączkowego.

Ilość wydzieliny pochwowej wzrasta fizjologicznie w okresach: owulacji, przedmiesiączkowym i ciąży.

Nabłonek pochwy zawiera glikogen (rodzaj cukru), który jest zapasowym materiałem energetycznym. Glikogen pod wpływem pałeczek kwasu mlekowego (bakterie Lactobacillus), obecnych w wydzielinie pochwy, ulega przekształceniu w kwas mlekowy. Kwaśne środowisko pochwy stanowi barierę ochronną przed mikroorganizmami chorobotwórczymi. Jednak niektóre drobnoustroje i środki kosmetyczne mogą zmienić odczyn w pochwie na zasadowy. Podobnie dzieje się w okresie menopauzy. Wtedy pochwa kobiet jest narażona i podatna na infekcje.

Najczęstsza przyczyna infekcji pochwy – różne bakterie.

Najczęstsze infekcje i patogeny wywołujące zakażenie.

Bakteryjna waginoza

Bakteryjna waginoza (BV) jest najczęstszą przyczyną nieprawi

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.