Powstawanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej w przebiegu raka gruczołowego trzustki (RT) i przewlekłego zapalenia trzustki (PZT) – ocena insulinemii i insulinooporności

Barbara Włodarczyk¹, Anna Borkowska², Leszek Czupryniak², Ewa Małecka-Panas¹, *Anita Gąsiorowska¹

Streszczenie
Wstęp. Częstość występowania zaburzeń gospodarki węglowodanowej szacowana jest na około 10-35% chorych z przewlekłym zapaleniem trzustki (PZT) oraz na około 40-80% pacjentów z rozpoznaniem gruczołowego raka trzustki (RT). Etiologia cukrzycy występującej w przebiegu PZT oraz RT nie została dotychczas w pełni wyjaśniona. Powstanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej wynikać może zarówno z bezwzględnego deficytu insuliny, jak i zaburzeń insulinooporności obwodowej.
Cel pracy. Celem pracy była ocena częstości i rodzajów zaburzeń gospodarki węglowodanowej u chorych na PZT i RT, a także poszukiwanie udziału insulinemii i insulinooporności w ich patogenezie.
Materiał i metody. Dokonano analizy wartości glikemii i insulinemii podczas wykonywania doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT) w trzech grupach chorych: u 27 pacjentów z PZT, u 18 chorych z RT oraz w grupie kontrolnej – 13 osób. Ponadto oceniono wrażliwość na insulinę metodą HOMA (ang. homeostatic model assessment) oraz BMI (ang. body mass index). W przeprowadzonym badaniu wykorzystano metodę analizy wariancji dla pomiarów powtarzanych ANOVA (ang. analysis of variance). Testy zostały przeprowadzone przy poziomie istotności wynoszącym 1%.
Wyniki. Cukrzycę rozpoznano u 12 chorych na PZT oraz u 5 osób z RT. Kolejno u trzech pacjentów z PZT i RT oraz u dwóch osób z grupy kontrolnej wykonanie OGTT umożliwiło rozpoznanie upośledzonej tolerancji glukozy (IGT), pomimo braku klinicznych objawów zaburzeń endokrynnych. U chorych na PZT i RT średnie wartości glikemii w 60. minucie testu wynosiły odpowiednio 165,8 ± 43,7 mg/dl i 165,7 ± 42,9 mg/dl i były statystycznie istotnie wyższe w porównaniu z grupą kontrolną (p < 0,001). W grupie RT średnie wartości glikemii były statystycznie istotnie wyższe w porównaniu z grupą kontrolną w 120. minucie testu (p < 0,001). Wartości insuliny na czczo, w 60. i 120. minucie testu były najwyższe w grupie kontrolnej (10,2 ± 7,9 IU/ml w czasie zero, 33,1 ± 21,4 IU/ml w 60. minucie oraz 34,1 ± 44,7 IU/ml w 120. minucie). Średnia wartość HOMA w grupie PZT wyniosła 0,80 ± 0,4, w grupie RT 0,83 ± 0,4, zaś w grupie kontrolnej 2,34 ± 1,8.
Wnioski. Wykonanie testu OGTT umożliwiło wykrycie zaburzeń endokrynnych u chorych z PZT i RT pomimo braku klinicznych objawów cukrzycy. U chorych z RT wykazano istotnie częściej hiperinsulinemię, natomiast u pacjentów z PZT zmniejszoną sekrecję insuliny.

Summary
Introduction. The incidence of carbohydrate metabolism disorders is estimated at approximately 10-35% of patients diagnosed with chronic pancreatitis (CP) and approximately 40-80% of patients diagnosed with adenocarcinoma of the pancreas (PC). The etiology of diabetes occurring in the course of both CP and PC has not yet been fully elucidated. The emergence of carbohydrate metabolism disorders can result from both the absolute deficit of insulin and peripheral insulin resistance disorders.
Aim. The aim of this study was an assessment of types of carbohydrate metabolism disorders among patients with CP and PC of the pancreas, as well as a search for the causes of endocrine disorders including insulin level and insulin resistance.
Material and methods. In the course of the research an analysis of the levels of glucose and insulin during oral glucose tolerance test (OGTT) was performed within three groups of patients: 27 patients with CP, 18 patients with PC and in the control group of 13 people. Furthermore, insulin sensitivity was evaluated using HOMA (homeostatic model assessment) method and BMI (body mass index) was measured. In order to verify the hypotheses put forward an analysis of variance (ANOVA) for repeated measures. The tests were performed at a significance level of 1%.
Results. Diabetes was diagnosed in the case of 12 patients with CP and 5 patients with PC. In the case of three patients with CP, three patients with PC, and two people in the control group, OGTT results allowed for identification of an impaired glucose tolerance (IGT), despite the absence of clinical evidence of endocrine disorders. Average glucose values in the groups of patients with CP and PC after 60 minutes of the test were respectively 165.8 ± 43.7 mg/dl, and 165.7 ± 42.9 mg/dl, and were significantly higher compared with the control group (p < 0.001). In the case of PC group mean blood glucose values were significantly higher compared to the control group at 120 minute of the test (p < 0.001). Insulin level values after 0, 60 and 120 minutes of the test were the highest in the control group (10.2 ± 7.9 IU/ml at 0 min, 33.1 ± 21.4 IU/ml after 60 min, and 34.1 ± 44.7 IU/ml after 120 min). The average value of HOMA within the CP group was 0.80 ± 0.4, within the PC group 0.83 ± 0.4, whereas in the control group 2.34 ± 1.8.
Conclusions. The OGTT test execution allowed for the detection of endocrine disorders among patients with CP and PC despite the absence of clinical symptoms of diabetes. Hyperinsulinemia was detected significantly more often among the PC patients, while reduced insulin secretion – among the patients with CP.

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.