Zaburzenia psychiczne indukowane steroidami u adolescentów w przebiegu leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej

© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 9/2013, s. 609-614

*Marzena Samardakiewicz¹, Jakub Litak², Aneta Szudy², Agata Makarewicz³

Streszczenie
Wstęp. Kortykosteroidy/GKS stanowią ważny element w leczeniu wielu chorób nowotworowych wieku dziecięcego. Mogą prowadzić jednak do wystąpienia wielu niepożądanych objawów somatycznych i behawioralnych, w tym zaburzeń psychicznych, także jakościowych. Szczególnie narażeni są pacjenci z ostrą białaczką limfoblastyczną/ALL otrzymujący w protokołach terapeutycznych wysokie dawki prednizonu/PRED i deksametazonu/DEXA i pacjenci z chorobą Hodkina/HD wielokrotnie otrzymujący cykle z DEXA.
Cel pracy. Analiza przypadków zaburzeń psychicznych indukowanych przyjmowaniem steroidów w przebiegu leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci powyżej 12 roku życia.
Materiał i metody. Przedmiotem analizy był przebieg epizodów przejściowych zaburzeń psychicznych u dwóch pacjentów z ALL oraz ocena stanu psychicznego w określonych momentach czasowych w trakcie intensywnej terapii oraz podczas długofalowej obserwacji po zakończeniu leczenia podtrzymującego remisję. Epizody zaburzeń funkcji psychicznych wystąpiły dwukrotnie, w obu protokołach leczenia, w momencie redukcji steroidów.
Wyniki. Pacjent A (chłopiec, 14,9 at) z ALL (BFM 97; Prot I: 37 dni x 100mg PRED/dzień: 28 dni maks. dawka, 9 dni redukcja; Prot. II: 30 dni x 16 mg DEXA: 21 dni dawka max, 9 dni redukcja). W trakcie redukcji PRED (od 29. do 37. dnia) zaobserwowano u pacjenta spowolnienie psychoruchowe, pogorszenie kontaktu słownego, utratę zainteresowania otoczeniem i osobami, przygnębienie, izolację, ęk i płaczliwość. W trakcie pierwszego dnia redukcji DEXA (22. dzień terapii) chłopiec podjął zamiar próby samobójczej, przy próbie interwencji stawiał opór, był pobudzony, wyrażał głośno myśli samobójcze. Pacjent B (chłopiec, 15,2 at) z ALL (ALL-IC 2002; Prot. I: 37 dni x 115mg PRED/dzień:28 dni maks. dawka, 9 dni redukcja; Prot. II: 31 dni x 20 mg DEXA: 22 dni maks. dawka, 9 dni redukcja). 10 dni po rozpoczęciu PRED, po osiągnięciu maks. dawki, chłopiec stał się mało aktywny, izolujący się, w obniżonym nastroju. Objawy utrzymywały się na tym samym poziomie od 10. do 37. dnia. W pierwszym dniu redukcji dawki DEXA zaobserwowano u pacjenta niepokój, ęk, a behawioralne przesłanki wskazywały na intensywne doznania omamowe.
Wnioski. 1. Dzieci i młodzież otrzymujący wysokie dawki steroidów (PRED i /lub DEXA) w przebiegu leczenia nowotworów są narażone na wystąpienie zaburzeń psychicznych. 2. Epizody zaburzeń psychicznych u nastoletnich chłopców z ALL każdorazowo wystąpiły w momencie redukcji steroidów, w obrazie psychopatologicznym miały podobne elementy, ale różniły się w zakresie zastosowanej farmakoterapii i przebiegu późniejszego funkcjonowania pacjentów. 3. Rozpoznawanie i leczenie epizodów psychiatrycznych u dzieci z chorobami nowotworowymi wymaga wypracowania standardu postępowania w warunkach polskich ośrodków onkologii i hematologii dziecięcej, także po zakończeniu leczenia.

Summary
Introduction. Glicokorticosteroids/GKS are an important element in children’s cancer treatment. However, they can lead to many adverse somatic and behavioral symptoms, including psychic disorders, also quality ones. Especially exposed are the patients with acute lymphoblastic leukemia/ALL treated with high doses of Prednisone/PRED and Dexamethasone/DEXA, as well as patients with Hodgkin Disease/HD treated with multiple DEXA cycles.
Aim. Analysis of cases of mental disorders induced by taking steroids during treatment of acute lymphoblastic leukemia in children over 12 years of age.
Material and methods. The subject of analysis was the course of transient episodes of mental disorders in two patients with ALL and evaluation of mental state at certain points in time during intensive care and during long-term follow-up after completion of maintenance therapy. Episodes of mental dysfunction occurred twice, in both treatment protocols, at the time of reduction of steroids.
Results. Patient A (14.9 year-old boy) with ALL (BFM 97; Prot I: 37 days x 100mg of PRED daily: 28 days of max dose, 9 days of dose reduction; Prot. II: 30 days x 16 mg of DEXA: 21 days of the max dose, 9 days of reduction). During PRED dose reduction (on 29th-37th days) the patient was observed with psychomotor retardation, impaired verbal contact, oss of interest in surroundings and people, depression, isolation, anxiety and crying. During the first day of DEXA reduction (the 22th day) the boy attempted suicide, resisted to an attempt to intervene, he was excited, he expressed suicidal thoughts aloud. Patient B (15.2 year-old boy) with ALL (ALL-IC 2002; Prot. I: 37 days x 115mg of PRED daily: 28 days of max dose, 9 days of dose reduction; Prot. II: 31 days x 20 mg of DEXA: 22 days of full dose, 9 days of reduction). 10 days after the start of PRED therapy, after reaching the maximum dose, the boy has become very ittle active, secluded and in ow mood. Symptoms remained at the same evel from 10th to 37th day. And during the first day of DEXA dose reduction anxiety and fear were observed in the patient, and behavioral indications pointed to intense hallucinatory experience.
Conclusions. 1. Children and adolescents receiving high-dose steroids (PRED and/or DEXA) in the course of cancer treatment are at risk of developing mental disorders. 2. Episodes of mental disorders in adolescent boys with ALL occurred at the time of the reduction of steroids and had similar elements in the psychopathological image, but differed in the field of applied medication and course of the subsequent functioning of patients. 3. Diagnosis and treatment of psychiatric episodes in children with cancer requires the development of standards of procedure in conditions of Polish centers of pediatric oncology and hematology, also after the completion of treatment.

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.