Zaparcie w wieku podeszłym – odrębności diagnostyczne i terapeutyczne

*Tomasz Sikorski

Streszczenie
Zaparcie, czyli mniejsza niż typowa dla danej populacji częstość wypróżnień i/lub nieprawidłowa odbywająca się z wysiłkiem sama defekacja występuje w każdym wieku, ale jego częstość u osób w wieku podeszłym (> 65 lat) jest 5 x większa niż u osób młodszych i może dotyczyć nawet połowy mieszkających w domach opieki. W rozpoznaniu zaparcia można oprzeć się na kryteriach Rzymskich III dla zaparcia czynnościowego. Zaparcie wtórne (jatrogenne i niejatrogenne) występuje częściej w wieku podeszłym niż u osób młodszych. Pierwotne zaparcie w wieku podeszłym najczęściej charakteryzuje się prawidłowym pasażem okrężniczym, wolny pasaż okrężniczy i zaburzenia defekacji są rzadsze. Zaburzenie defekacji może być czynnościowe lub anatomiczne spowodowane istotnym wypadaniem tylnej ściany pochwy z przednią ścianą odbytnicy (rectocoele) lub wypadaniem odbytnicy. Diagnostyka w przypadku przewlekłego zaparcia bez objawów alarmowych polega na zebraniu wywiadu z uwzględnieniem chorób współistniejących i stosowanych leków, pełnym badaniu fizykalnym z dokładną oceną jamy brzusznej i krocza w spoczynku i przy parciu, badaniu per rectum i wykonaniu podstawowych badań morfologicznych i biochemicznych krwi obwodowej. Kolonoskopia jest wskazana przy objawach alarmowych. Zaparcia spowodowane wolnym pasażem lub zaburzeniami defekacji wymagają specjalnych testów diagnostycznych dla oceny czasu pasażu okrężniczego i funkcji dna miednicy. Leczenie zaparcia w wieku podeszłym polega na modyfikacji diety i sposobu defekacji, podawaniu leków przeczyszczających osmotycznych, zmiękczających i kontaktowych, oddzielnie lub w kombinacji, agonisty receptora 5HT₄, czasami enemy. Przy wyborze leków przeczyszczających należy uwzględnić objawy uboczne i interakcje z innymi lekami (częsta w tej populacji polipragmazja). Przedstawiono również powikłania zaparcia u osób starych, w tym zaleganie kału w odbytnicy i/lub okrężnicy.

Summary
Constipation perceivable as a stool frequency lower than typical for a given population and/or disordered strained defecation occurs in any age, but its prevalence in older persons (> 65 years) is five times more than in younger people and it may even refers to a half of care house residents. In diagnosing constipation the Rome III criteria for functional constipation may be used. Secondary constipation (iatrogenic and non-iatrogenic) occurs more frequently in older than in younger people. Primary constipation in older persons mostly goes with a normal colon transit, a slow transit constipation and disordered defecation occur unfrequently. A defecation may be disordered functionally or anatomically due to a significant prolapse of the posterior vaginal wall with the anterior wall of the rectum (rectocele) or rectal prolapse. In a case of chronic constipation without alarm symptoms diagnosing consists of a medical history taking with regard to coexistent diseases and taken medications, a complete physical examination with a thorough assessment of an abdomen and perineum in rest and strain conditions, digital rectal examination and performing essential morphological and biochemical blood analysis. Colonoscopy is indicated in patients who present with alarm symptoms. A low transit constipation and disordered defecation need special diagnostic tests to assess colonic transit time and pelvic floor function. A management of constipation in older people depends on a diet modification and change in a mode of defecation, treatment with stool softeners, osmotic and stimulant laxatives, separately or in combination, treatment with 5HT₄ receptor agonist, sometimes on making enemas. When choosing laxatives adverse events and interactions with other drugs must be taken into account (there is frequently a polypragmasy in this population). There are also presented here complications of constipation in older persons, including faecal impaction in the rectum and/or colon.

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.