Retinoblastoma

*Stanisław Zajączek

Streszczenie
Siatkówczak jest modelowym nowotworem o podłożu genetycznym. Warunkowany jest dominującymi mutacjami jednej kopii genu RB1, które mogą mieć charakter somatyczny (S. sporadyczny, zwykle jednostronny) lub konstytucyjny (często obustronny i/lub wieloogniskowy). Do powstania guza konieczne jest jeszcze „drugie trafienie”, które ma już charakter mutacji somatycznej. Unieczynnienie obu kopii genu odblokowuje cykl komorkowy w fazie G1-S i inicjuje nowotwór. Gen RB1 składa się z 27 eksonów, mutacje nie wykazują preferencji lokalizacyjnych typu hot spot (co utrudnia diagnostykę), jednak ostatnio opisano pewne preferencje lokalizacyjne i etniczne w charakterystyce mutacji. Omówiono uwarunkowania genetyczne i charakterystykę rodowodowo-kliniczną siatkówczaka. Podano zasady diagnostyki genetycznej siatkówczaka a także zasady opieki nad rodzinami obciążonymi zmutowanym genem. Z uwagi na występowanie nosicieli mutacji konstytucyjnych również w grupie pacjentów z guzami jednostronnymi sporadycznymi, wszyscy chorzy z siatkówczakiem jak i ich rodzeństwo powinni być poddawani badaniom profilaktycznym do chwili potwierdzenia/wykluczenia mutacji. Nosicielstwo mutacji konstytucyjnej powoduje także w późniejszym życiu pacjenta podwyższone ryzyko innych pierwotnych nowotworów, zwłaszcza mięsaków.

Summary
Retinoblastoma genetics is a model system for gaining knowledge on the basic features of all hereditary cancers. A tumor is caused by inactivating mutations in both copies of the RB1 gene. They are transmitted as "one hit” in a dominant manner, but an inactivation of the second gene copy is needed for initiation. In hereditary form (frequently bilateral/multifocal) the first "hit” is constitutional and inherited but a second hit is a somatic mutation. In sporadic form (mostly unilateral and unifocal) both "hits” are somatic mutations. Inactivation of both RB1 gene copies abolishes the cell cycle block between G1 and S phase initializing carcinogenesis. The RB1 gene consists of 27 exons, mutations do not exhibit hot spots, but some spatial and ethnic regularities were detected in recent years. Hereditary determination, clinical value of pedigree and molecular analysis of the RB1 gene are described, as well as basic rules of familial care. Due to the detection of constitutional mutations in some sporadic/unilateral cases, carrier status in some patients with non-familial, unilateral tumors ( de novo and germ-line or low penetrant mutations) prophylactic investigations of all first degree relatives must be performed, until their molecular verification is done. Since a patient with a sporadic, unilateral tumor might be a constitutive mutation carrier, all patients with retinoblastoma and their siblings should be tested until the mutation is confirmed or excluded.
Patients with constitutional mutations also have a higher risk of secondary primary tumors, particularly sarcomas.

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.