Zasady profilaktyki, rozpoznawania i leczenia osteoporotycznych złamań kości

Opracowano na podstawie zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Międzynarodowej Fundacji Osteoporozy (IOF), Europejskiej Federacji Towarzystw Ortopedycznych (EFORT), Amerykańskiej Akademii Chirurgów Ortopedycznych (AAOS) oraz współczesnego piśmiennictwa.

prof. dr hab. med. Andrzej Górecki Krajowy Konsultant w dziedzinie Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu

prof. dr hab. Wojciech Marczyński Prezes Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologii

Starzenie się społeczeństwa powoduje, że złamania osteoporotyczne są coraz poważniejszym problemem medycznym. Ocenia się, że w 2000 roku w Europie wystąpiło 3.790.000 złamań osteoporotycznych w tym 890.000 złamań bliższego końca kości udowej. Złamania te są tak częste, że mówimy już o ich epidemii. Życiowe ryzyko złamania wynosi 46,4% dla kobiet 50-letnich i 22,4% dla mężczyzn w tym wieku. Po złamaniu bliższego końca kości udowej u osób starszych na skutek powikłań w ciągu roku umiera 20% kobiet i 30% mężczyzn, a spośród tych, którzy przeżyją 50% jest niepełnosprawnych.

Po pierwszym złamaniu ryzyko następnego złamania wzrasta 2-10 krotnie. Ortopeda jest pierwszym, a często również jedynym lekarzem przyjmującym chorego ze złamaniem osteoporotycznym. Na nim spoczywa zatem obowiązek nie tylko leczenia danego złamania, ale również wdrożenia postępowania zapobiegającego następnemu złamaniu. Niestety, na całym świecie ortopedzi nie dopełniają tego obowiązku i według różnych danych zaledwie u 7-25% chorych jest wdrożone postępowaniu zapobiegające kolejnemu złamaniu.

A. Podstawowe definicje

1. Osteoporoza jest chorobą szkieletu charakteryzująca się upośledzoną wytrzymałością kości, co powoduje zwiększone ryzyko złamania.

2. Złamanie osteoporotyczne to złamanie, które powstaje na skutek działania siły o niskiej energii w wyniku upadku z wysokości własnej lub niższej.

B. Istotnie fakty o złamaniach osteoporotycznych

1. Najczęstsze złamania osteoporotyczne to (według częstości występowania):

– złamania kręgosłupa (trzonów kręgowych),

– dalszych odcinków kości przedramienia,

– bliższego końca kości udowej (złamania szyjki kości udowej, złamania przez- i międzykrętarzowe kości udowej),

– bliższego końca kości ramiennej,

– żeber,

– miednicy,

– bliższego końca kości piszczelowej.

2. Częstość występowania złamań:

– u 25% kobiet po 50 r.ż. dochodzi do złamania kręgosłupa, w tym aż 60% złamań kręgosłupa jest bezobjawowych,

– złamanie bliższego końca kości udowej występuje u 2,5 na 1000 kobiet (od 0.02% w 35 r.ż. do 3.0% po 85 r.ż.),

– w 1990 liczba złamań bliższego końca kości udowej na świecie wynosiła 1.600.000, a w 2050 dojdzie do 6.260.000,

– według danych Narodowego Funduszu Zdrowia za rok 2005 w Polsce leczono 15888 osób po 50 roku życia z powodu złamania bliższego końca kości udowej.

3. Upadek jest bezpośrednią przyczyną złamań:

– 90-100% złamań pozakręgowych,

– 25% złamań kręgosłupa.

Przyczyny upadków. Większość przyczyn upadków jest wieloczynnikowa, składają się na nie czynniki środowiskowe i medyczne.

Czynniki środowiskowe:

– dom: słabe oświetlenie, przeszkody na podłodze, śliskie dywaniki, obuwie, brak uchwytów w łazience, progi, schody,

– poza domem: śliskie, nierówne powierzchnie.

Czynniki wewnętrzne - medyczne:

– ogólne upośledzenie sprawności ruchowej z przyczyn chorobowych oraz inwolucyjnych,

– słaby wzrok,

– trudność w utrzymaniu równowagi (omdlenia, choroby serca, zaburzenia neurologiczne),

– osłabienie siły mięśniowej, wieloogniskowa artroza,

– leki (sedatywne, psychotropowe, kardiologiczne),

– spożywanie alkoholu.

4. Ryzyko wystąpienia następnego złamania po pierwszym złamaniu.

– po złamaniu kręgosłupa

11-krotny wzrost ryzyka następnego złamania kręgosłupa,

2,3-krotny wzrost ryzyka złamania bliższego końca kości udowej,

– po złamaniu dalszego odcinka przedramienia

2-krotny wzrost ryzyka złamania bliższego końca kości udowej,

– po złamaniu bliższego końca kości udowej

6-krotny wzrost ryzyka złamania bliższego końca kości udowej po drugiej stronie.

C. Ogólne zasady postępowania u chorych ze złamaniami osteoporotycznymi

1. Diagnostyka i leczenie złamań.

2. Poinformowanie pacjenta o osteoporozie i ryzyku następnego złamania.