Historia Zakładu Biochemii Klinicznej w latach 1971-2008

Zakład Biochemii wchodzący w skład Studium Nauk Podstawowych w Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego istnieje od 1970 roku, kiedy to prof. dr Stefan Niewiarowski powołany został na kierownika Zakładu i rozpoczął jego organizację w nowo zbudowanym gmachu CMKP na ulicy Marymonckiej 99/103 w Warszawie. W połowie 1970 roku (po wyjeździe prof. dr S. Niewiarowskiego do USA), kierownikiem Zakładu został dr Bohdan Lipiński. W tym okresie głównymi tematami badawczymi były prace związane z procesami krzepnięcia krwi, układu fibrynolitycznego (dr B. Lipiński, dr M. Szczepański, dr J. Kleniewski) z zaburzeniami gospodarki wapniowej z uwzględnieniem roli witaminy D (dr R. Lorenc, dr E. Marcinowska-Suchowierska, dr M. Jerzmanowska), oraz prace związane z badaniami rodników tlenowych (dr J. Maruchin, mgr J. Olesiński, mgr K. Fedorowicz). W roku 1971, po wyjeździe dr. Bogdana Lipińskiego do USA, kierownikiem Zakładu został dr hab. Janusz Nauman. Zakład został powiększony, znacznie powiększyła się liczba pracowników. Powstało 12 pracowni. Zakład otrzymał uprawnienia do pracy z izotopami, powstały pracownie: radioizotopowa (z najnowocześniejszą aparaturą do pomiarów promieniowania gamma i beta), radioimmunologiczna, spektrofotometrii i fluoroscencji. Poza tematyką dotychczas prowadzoną w Zakładzie powstały nowe zespoły zajmujące się badaniami związanymi z działaniem, metabolizmem i diagnostyką hormonów tarczycy.

Prace naukowe Zakładu koncentrowały się wówczas nad badaniami: wpływu sterydów na uogólnioną reakcję Shwartzmana, homeostazą wapniową w nerce, nad uzyskiwaniem i charakterystyką specyficznych przeciwciał przeciw hormonom tarczycy i oznaczaniem metodami radioimmunologicznymi hormonów tarczycy we krwi, nad zespołem niskiej trijodotyroniny. Zbadano i opisano po raz pierwszy na świecie (w 1974 roku) zespół niskiej trijodotyroniny w zawale serca, wpływem hormonów tarczycy na wydzielanie tyreotropiny (TSH) przez przysadkę, nad charakterystyką receptora błonowego RTSH. Prowadzono prace nad patofizjologią choroby Gravesa-Basedowa, klinicznym przebiegiem naciekowych zmian ocznych, oraz nad wpływem katecholamin na obwodowy metabolizm hormonów tarczycy. Nawiązano ścisłą współpracę z Zespołami uniwersyteckimi: prof. dr. S. Lissitzky´ego w Marsylii, prof. dr. J. Wall´a w Montrealu i dr. S. Porty w Grazu, prof. D. Hesh´a w Hanowerze.

Zakład prowadził kształcenie i studia doktoranckie pracowników naukowych z zagranicy, krótko-, i długoterminowe (3 letni pobyt dr. Nguyen tri Dunga z Wietnamu, zakończony pracą doktorską), 2 letni pobyt dr. Shahidula Alama Khan z Uniwersytetu z Banglades zakończony pracą doktorską), 2 letni pobyt Seppa Porta z Uniwersytetu w Grazu (wykonanie części pracy do rozprawy habilitacyjnej). Zakład współpracował z ośrodkami zagranicznymi, której częścią były wizyty naszych pracowników w uniwersytetach europejskich: dr Grażyny Adler i dr Barbary Czarnockiej w Marsylii, dr. Tomasza Kamińskiego u prof. D. Hesh´a w Hanowerze, dr Alicji Nauman i dr. Janusza Naumana na Uniwersytecie Columbia w New Yorku i w NIH w Bethesda, USA. Identyfikacja peroksydazy tarczycowej (TPO) jako antygenu mikrosomalnego przez dr B. Czarnocką, jest jednym z wybitnych osiągnięć nie tylko Zakładu ale również nauki polskiej a jej praca jest do dzisiaj jednym z często cytowanych polskich publikacji naukowych w tyreologii. Wizytowali nasz Zakład wybitni uczeni europejscy (prof. S. Lissitzky, dr. R. Winand, prof. Hennen, prof. G. Hannemman, prof. D. Hesh, R. Hall, R. Ekins, B. Smith i amerykańscy: dr L. Kohn, prof J. Wall. prof. J. Oppenheimer.

Do wybitnych osiągnięć zespołu Profesora Naumana, zaliczyć należy: uzyskanie przeciwciał przeciw trijodotyroninie i tyroksynie, opracowanie metod radioimmunologicznego oznaczania tych hormonów i wdrożenie tych metod do produkcji (1973-1974), co umożliwiało w owym czasie obiektywną diagnostykę zaburzeń czynności tarczycy w Polsce.

Równie ważnymi były badania nad mechanizmem leczniczego działania propranololu w nadczynności tarczycy, badania nad odczynem humoralnym w klinicznym i doświadczalnym zawale serca, pierwszy na świecie opis „zespołu niskiej trijodotyroniny” (1975), ustalenie, że spadek poziomu trijodotyroniny koreluje z przebiegiem i ciężkością zawału serca i wykazuje korelację z poziomem katecholamin. Zidentyfikowanie przeciwciał reagujących z antygenem błonowym mięśni ruchowych gałki ocznej (1985) oraz badania nad rolą tych przeciwciał w powstawaniu i klinicznym przebiegu oftalmopatii. Innym przedmiotem zainteresowań była potencjalna rola hormonów tarczycy w otyłości. Badając metabolizm T3 w adipocytach uzyskanych od otyłych wykazano, po raz pierwszy, że w adipocytach ludzkich podobnie jak w komórkach BAT znajduje się dejodynaza typu II, której aktywność jest znacząco obniżona (zwłaszcza w tkance tłuszczowej sieci u bardzo otyłych ludzi (BMI>30). Wysunięto przypuszczenie, że niska aktywność 5´-dejodynazy typu 2 może prowadzić do lokalnej hipotrijodotyroninemii, a w efekcie ograniczonej ekspresji T3 w adipocycie, co zmniejsza gęstość receptorów β-adrenergicznych. W takiej sytuacji działanie głównego regulatora metabolizmu komórki tłuszczowej jakim są katecholaminy prowadzić będzie do liponeogenezy zamiast lipolizy (1988,1989,1990).

Wybuch jądrowy w Czernobylu (1986) i zagrażające skażenie izotopem jodu zostało ograniczone przez szybką decyzję Komisji Rządowej o podaniu w całym Kraju jednorazowej blokującej dawki jodku potasu. Prof. Nauman był jednym z inicjatorów tych działań, a następnie inicjatorem i kierownikiem badań populacyjnych w Polsce (1987-1990). W czasie badań tych wykazano, że jedynym wczesnym efektem skażenia radiologicznego było pojawienie się przemijającego wzrostu przeciwciał przeciwtarczycowych. Profilaktykę przyjęło ok. 12,5 miliona dzieci i młodzieży i ok. 7 milionów dorosłych, były to pierwsze masowe tego typu działania w historii awarii czy wybuchów jądrowych. Badania wykazały, że jednorazowa dawka jodku potasu w zależności od czasu podania redukowała dawkę radjojodków skumulowaną w tarczycy od 41% do 12% (kiedy dawka podana była dzień później). Wyrazem międzynarodowego uznania dla polskich działań profilaktycznych i wyników badań było przyjęcie polskiego modelu działań profilaktycznych przez Stany Zjednoczone, większość państw europejskich a także w rekomendacjach Światowej Organizacji Zdrowia.

W roku 1991 prof. dr hab. Janusz Nauman przestał kierować Zakładem Biochemii (objął kierownictwo Katedry Chorób Wewnętrznych, Kliniki Endokrynologii AM w Warszawie i Zakładu Endokrynologii Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN), a funkcję kierownika Zakładu Biochemii Klinicznej objął i do dzisiaj pełni prof. dr hab. Andrzej Gardas.

Ważniejsze publikacje prof. Janusza Naumana do 1990 roku:

1. Nauman J., Nauman A., Werner S.C., Total and free triiodothyronine in human serum. J Clin. Invest., 46, 1346-1355, 1968.

2. Werner SC., Nauman J. The thyroid. Annu Rev Physiol., 30, 213-44, 1969.

3. Nauman J., Zmiany oczne w chorobie Gravesa-Basedowa. Pol Arch Med. Wewn, 49, 463-47 1972.

4. Nauman J., Nauman A., LATS, a naciekowe zmiany oczne w chorobie Gravesa Basedowa. Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej, 49, 597-606, 1972.

5. Nauman J., Nauman A., Roszkowska K. Influence of propranolol on levels of thyroxine and triiodothyronine in hyperthyreotic patient. Materia Medica Polona, 2, 178-182, 1973.

6. Nauman J., Ceremużyński L., Nauman A. Gunther-Krawczyńska E. Serum triiodothyronine and thyroxine in relation to the clinical course of recent myocardial infarction. Nuklearmedizine, 461-465, 1974.

7. Kubica A., Nauman A., Witkowska E., Nauman J. Binding of T3 in liver nuclei: Time dependent displacement of T3 between two nuclear binding proteins. Thyroid Research, ed. S. Robbins, R. Braverman, Pergamon Press New York, 324-326, 1976.

8. Nauman A., et al. The effect of adrenaline pretreatment on the in vitro generation of 3,5,3´ -triiodothyronine and 3,3´,5´-triiodothyronine (reverse T3) in rat liver preparation. Hormone and Metabolic Research, 16, 457-508, 1984.

9. Gardas A., Czarnocka B., Faryna M., Adler G., Nauman A.,Nauman J. Simple and sensitive method for estimation of antithyroid plasma membrane antibodies in the serum of patients with autoimmune thyroid disease. Acta Endocrinol (Copenh), 106, 492--499, 1984.

10. Nauman A., et al., The effect of adrenaline pretreatment on the in vitro generation of 3,5,3´ -triiodothyronine and 3,3´,5´-triiodothyronine (reverse T3) in rat liver preparation. Hormone and Metabolic Research, 16, 457-508, 1984.

11. Faryna M., Nauman J., Gardas A. Measurment of autoantibodies against human eye muscle plasma membranes in Graves ophtalmopathy. Brit Med. J, 290,191-193, 1985.

12. Nauman J., Faryna M., Gardas A., Humural immunity in Graves ophtalmopathy. The Thyroid and Autoimmunity. ed. Drexhage H.A., Wiersinga W.M., Excerpta Medica, 247-249, 1986.

13. Nauman J., Adler G., Faryna M., Targońska I. Eye muscle membrane antibodies. Acta Endocrinologica (Copenh), 90-98, 1989.

14. Nauman A., et al., Thyroxine 5´-deiodinase in human adipose tissue. Obesity in Europe, ed. Bjorntorp P., Rossner S., John Libbey, London, 177-183, 1989.

15. Nauman J. Pathogenesis of autoimmune endocrine ophalmopathy biological activity of circulating autoantibodies. [W:] Autoimmune Endocrine Ophalmopathy – Molecular, Immunological and Clinical aspects. ed. Kahaly, Kager, Basel, New York, 29-37, 1993.

16. Nauman J., Woolff J. Iodide prophylaxis in Poland after the Chernobyl reactor accident:benefits and risks. Amer J Med. 94, 524-532, 1993.

Obecnie w Zakładzie zatrudnionych jest 25 pracowników: w tym 6 samodzielnych pracowników naukowych (trzech z tytułem naukowym profesora, trzech doktora habilitowanego, w tym jeden profesor zwyczajny w CMKP), 4 pracowników ze stopniem naukowym doktora, 5 magistrów, 7 doktorantów. Zakład powiększył się o pracownię zajmującą się biochemią glikosfingolipidów (dr hab. T. Pacuszka) i pracownię biolo

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.