Palący problem – czyli prawie wszystko o tytoniu i skutkach jego używania. Cz. V

O szkodliwości palenia papierosów nie trzeba dziś chyba nikogo przekonywać. Przez długie lata osoby niepalące zdane były na łaskę lub niełaskę palaczy. Od kilkunastu lat osoby niepalące dysponują orężem w walce z dymem tytoniowym w postaci Ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych z dnia 9 listopada 1995 r.

Zgodnie z ustawą, zabrania się palenia wyrobów tytoniowych – a więc papierosów, cygar, tytoniu fajkowego i innych – poza pomieszczeniami wyodrębnionymi i odpowiednio przystosowanymi w większości obiektów publicznych, a mianowicie:

1. w zakładach opieki zdrowotnej,

2. w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych,

3. w pomieszczeniach zakładów pracy oraz innych obiektach użyteczności publicznej, a w małych, jednoizbowych lokalach gastronomicznych – poza wyraźnie wyodrębnionymi miejscami.

Za wprowadzenie zakazu palenia tytoniu w miejscach, o których mowa powyżej, odpowiedzialny jest właściciel lub użytkownik obiektu.

Podobnie jak w przypadku alkoholu, nie wolno sprzedawać wyrobów tytoniowych (także machorki i tabaki) osobom, które nie ukończyły 18 lat. Co więcej, ustawa wskazuje miejsca, w których zabroniona jest sprzedaż takich wyrobów. I tak nie można dokonać zakupu papierosów na terenie zakładów opieki zdrowotnej, szkół i placówek oświatowo-wychowawczych oraz w obrębie obiektów sportowo-rekreacyjnych. Przepisy zabraniają również sprzedaży wyrobów tytoniowych w automatach oraz sprzedaży papierosów w opakowaniach zawierających mniej niż dwadzieścia sztuk, a także luzem bez opakowania. W Polsce nie jest również dozwolona produkcja i sprzedaż wyrobów tytoniowych bezdymnych (przeznaczonych do wąchania, ssania, żucia lub wprowadzania do organizmu w innej postaci, z wyłączeniem środków farmaceutycznych zawierających nikotynę) poza tabaką.

Jeszcze do niedawna Polska była prawdziwym rajem dla koncernów tytoniowych, które nie mogąc reklamować swoich produktów na Zachodzie podjęły ekspansję na Wschód. Od kilkunastu lat u nas też nie wolno reklamować i promować wyrobów i rekwizytów tytoniowych (papierośnice, bibułki papierosowe, fajki, itp.), produktów imitujących je oraz symboli związanych z używaniem tytoniu. Zakaz reklamy dotyczy wszystkich mediów, a więc telewizji, radia, prasy, kin, a także miejsc użyteczności publicznej. Firmy tytoniowe nie mogą również być sponsorami działalności sportowej, kulturalnej, oświatowej, zdrowotnej i społeczno-politycznej.

Jak widać prawo stara się chronić osoby niepalące nie tylko przed skutkami palenia przez innych, ale też przed popadnięciem w nałóg. Od kilkunastu lat w USA osoby palące albo ich spadkobiercy występują o ogromne odszkodowania od koncernów tytoniowych za utratę zdrowia wskutek palenia papierosów. Nasuwa się pytanie, czy z podobnymi roszczeniami można wystąpić w Polsce?

Otóż tak. Podstawę do wytoczenia powództwa stanowią przepisy kodeksu cywilnego (KC) o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, tj. art. 449 KC i następne oraz – subsydiarnie – przepisy o odpowiedzialności za szkodę z tytułu czynów niedozwolonych, tj. art. 415 KC i następne. Zgodnie z przywołanymi przepisami, kto wytwarza lub sprzedaje produkt niebezpieczny, ten odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. Producent ponosi więc odpowiedzialność za spowodowanie uszkodzenia ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, jak również za doznaną krzywdę konsumenta. Należy dodać, iż wytwórca materiału, surowca albo części składowej produktu odpowiada tak jak producent, chyba że wyłączną przyczyną szkody była wadliwa konstrukcja produktu lub wskazówki producenta.

Naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, a więc koszty leczenia, rehabilitacji, dojazdów do lekarzy, specjalnej diety, koszty utraconego zarobku, itd. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę niezbędną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, albo jeśli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego odpowiedniej renty. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego naprawienie szkody obejmuje zwrot kosztów leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł, świadczenia typu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych osób (np. dzieci, małżonka), a także odszkodowanie dla najbliższych członków rodziny, ale tylko wtedy, gdy wskutek śmierci osoby palącej nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

Aby skutecznie dochodzić swych roszczeń, osoba poszkodowana wskutek nałogu palenia powinna wykazać, iż zachodzą przesłanki odpowiedzialności określone w art. 415 KC, a mianowicie, że nastąpiła szkoda, która została spowodowana zawinionym działaniem lub zaniechaniem producenta, czy też sprzedawcy papierosów.

Ciężar udowodnienia, iż to właśnie używanie wyrobów tytoniowych danego koncernu spowodowało chorobę czy śmierć danej osoby, spoczywa na samym poszkodowanym lub jego spadkobiercach. Należy zaznaczyć, że przeprowadzenie takiego dowodu jest wyjątkowo trudne. Nie wystarczy bowiem udowodnić, iż nałóg palenia papierosów jest szkodliwy. Trzeba jeszcze wykazać bezpośredni związek przyczynowy między działaniem lub zaniechaniem koncernu, a chorobą lub śmiercią bliskiej osoby. Jak widać, oprócz dobrego prawnika reprezentującego osobę poszkodowaną, w postępowaniu dowodowym niezbędna jest osoba w charakterze biegłego eksperta, najkorzystniej o wykształceniu farmaceutyczno-medycznym i dobrze rozeznana w temacie.

W lutym 2004 r. Minister Zdrowia RP podpisał rozporządzenie w sprawie badania zawartości niektórych substancji w dymie papierosowym oraz informacji i ostrzeżeń zamieszczanych na opakowaniach wyrobów tytoniowych. Przepisy te spowodowały, że na paczkach wyrobów tytoniowych oprócz dotychczasowych ogólnych ostrzeżeń o szkodliwości palenia pojawiły się nowe hasła dotyczące konkretnych przykładów następstw używania tytoniu. Rozporządzenie to dostosowuje polskie przepisy do wymogów Unii Europejskiej, określa dopuszczalną zawartość substancji smolistych, nikotyny i tlenku węgla w dymie papierosowym, reguluje sposób ustalania zawartości tych substancji przez uprawnione laboratoria kontrolne. Zostały wydane też nowe przepisy dotyczące treści, formy graficznej i sposobu umieszczania ostrzeżeń na opakowaniach wyrobów tytoniowych, o szkodliwości palenia oraz informacji o zawartości substancji smolistych, nikotyny i tlenku węgla w jednym papierosie. Od chwili wejścia tych przepisów w życie na paczkach papierosów i innych wyrobów tytoniowych po jednej stronie (30% powierzchni) pojawiło się ogólne hasło „Palenie zabija” lub „Palenie poważnie szkodzi Tobie i osobom w Twoim otoczeniu”, a po drugiej stronie (40% powierzchni) jedno z następujących 14 ostrzeżeń dodatkowych:

– „Palacze tytoniu umierają młodziej”,

– „Palenie tytoniu zamyka naczynia krwionośne i jest przyczyną zawałów serca i udarów mózgu”,

– „Palenie tytoniu powoduje śmiertelnego raka płuc”,

– „Palenie tytoniu w czasie ciąży szkodzi Twojemu dziecku”,

– „Chrońcie dzieci – nie zmuszajcie ich do wdychania dymu tytoniowego”,

– „Twój lekarz lub farmaceuta pomoże Ci rzucić palenie”,

– „Palenie tytoniu silnie uzależnia – nie zaczynaj palić”,

– „Zaprzestanie palenia zmniejsza ryzyko groźnych chorób serca i płuc”,

– „Palenie tytoniu może spowodować powolną i bolesną śmierć”,

– „Dzwoniąc pod numer telefonu 0 801 108 108 uzyskasz pomoc w rzuceniu palenia”,

– „Palenie tytoniu może zmniejszyć przepływ krwi i powodować impotencję”,

– „Palenie tytoniu przyśpiesza starzenie się skóry”,

– „Palenie tytoniu może uszkodzić nasienie i zmniejszać płodność”

– „Dym tytoniowy zawiera benzen, nitrozoaminy, formaldehyd i cyjanowodór”.

Ważne jest to, że na każdej paczce papierosów oraz na opakowaniu zbiorczym znajdującym się w handlu detalicznym należy drukować jedno z dwóch ostrzeżeń oraz jedno z 14 dodatkowych. W przypadku obu rodzajów ostrzeżeń istnieje wymóg, aby każde pojawiało się w procesie produkcyjnym oraz na rynku w sposób regularny i przemienny. Teksty wg obowiązujących przepisów są bardzo wyraźne i czytelne, gdyż są drukowane czarną, wytłuszczoną czcionką na białym tle. Otacza je czarna ramka grubości 3-4 mm. Warto wiedzieć, że maksymalna zawartość tlenku węgla w przeliczeniu na jeden papieros nie może przekroczyć 10 mg, substancji smolistych 10 mg i nikotyny 1 mg. Informacja o zawartości tych trzech substancji musi być umieszczona na jednej z bocznych ścian paczki i zajmować nie mniej niż 10% powierzchni, na której jest umieszczona. Takie przepisy obowiązują od stycznia 2004 r. w UE na mocy dyrektywy 2001/37/WE w sprawie ujednolicenia przepisów dotyczących produkcji, prezentacji i sprzedaży wyrobów tytoniowych. W niektórych państwach (nie tylko w UE) oprócz napisów na paczkach papierosów umieszczane są także zdjęcia dla zobrazowania skutków palenia. Bazę takich fotogramów przygoto

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.