Surowce roślinne o działaniu wzmacniającym libido w stanach dysfunkcji seksualnej

Wśród leków roślinnych o działaniu wzmacniającym na uwagę zasługują ekstrakty wykazujące właściwości adaptogenne. Substancje te normalizują zdolność organizmu do generowania metabolicznych zmian przystosowawczych wobec różnego rodzaju czynników stresujących. Zaburzenia adaptacji fizjologicznej ustroju w warunkach ekstremalnych mogą spowodować odejście w kierunku zmian patologicznych, prowadząc do wystąpienia różnego rodzaju schorzeń. Stałe oddziaływanie stresorów środowiskowych na organizm, powodujące zwiększone obciążenie układu nerwowego, może objawiać się ogólnym osłabieniem psychicznym i fizycznym, w tym także osłabieniem popędu płciowego i w konsekwencji dysfunkcją seksualną.

Surowcami wykorzystywanymi od stuleci, a nawet od tysięcy lat w zaburzeniach libido, były na terenie Azji Południowo-Wschodniej m.in. korzenie żeń-szenia ( Ginseng radix) oraz owoce cytryńca ( Schizandrae fructus), a w Ameryce Południowej i Środkowej owoce palmy sabal ( Serenoae fructus), guarana ( Guarana pasta) i drewno korzeni Muira puama ( Ptychopetali lignum), zwane również drewnem potencji (potency wood).

Wszystkie wymienione surowce wykazują ponadto, poza działaniem ogólnie wzmacniającym i przywracającym sprawność fizyczną i umysłową organizmu, właściwości regulujące system odpornościowy. Stąd też przyjmowanie otrzymywanych z nich preparatów może doprowadzić do zwalczania wielu, niekiedy poważnych schorzeń. Dla przykładu można tu wymienić cytryniec chiński ( Schisandra chinensis). Owoce tej rośliny wykazują potwierdzone badaniami farmakologicznymi działanie detoksykacyjne i regenerujące wątrobę, a wydzielone z nich związki są stosowane w leczeniu różnych typów żółtaczki. W opinii niektórych fitoterapeutów Schizandra chinensis może być wkrótce uznana za jeden z najskuteczniejszych leków w schorzeniach wątroby.

Duże zainteresowanie wywołuje także wymieniony wyżej owoc palmy Sabal jako surowiec wspomagający leczenie dolegliwości urologicznych w łagodnym przeroście prostaty (benign prostate hyperplasia – BPH), schorzeniu dość często spotykanym u mężczyzn po andropauzie i w dużym stopniu ograniczającym aktywność seksualną. Surowiec ten jest powszechnie wykorzystywany w produkcji licznych preparatów stosowanych w leczeniu BPH. Przyjmuje się, że pozytywny efekt leczenia w łagodnym przeroście prostaty przyczynia się znacząco do polepszenia aktywności seksualnej.

Żeń-szeń ( Ginseng radix) – zwany również korzeniem życia – jest otrzymywany z gatunku Panax ginseng C.A. Meyer (żeń-szeń właściwy) rodz. Araliaceae, byliny wschodnio-azjatyckiej, występującej w stanie naturalnym w północno-wschodnich Chinach, Japonii, Korei oraz w północno-wschodniej Syberii, na luźnych, dobrze uwodnionych glebach. Jest jednym z najstarszych surowców leczniczych Dalekiego Wschodu, opisywanym w wielu starych opracowaniach medycznych, ze względu na przypisywane mu właściwości lecznicze, magiczne oraz afrodyzujące, znane i wykorzystywane od ponad 4000 lat.

Bliższy opis historii, chemizmu oraz właściwości biologicznych tego surowca, stosowanego obecnie powszechnie w postaci wielu specyfików prostych i złożonych, został zamieszczony we wcześniej opublikowanym artykule niniejszego czasopisma (30).

Roślina w stanie naturalnym rozwija się wolno; nasiona kiełkują dopiero po 22 miesiącach od wysiania; masa korzeni roślin 5-letnich wynosi ok. 1,0 g a 20-letnich ok. 20-25 g. Nieco szybszy rozwój zaobserwowano na plantacjach zakładanych na terenie południowo-wschodniej Azji. Zasoby naturalne żeń-szenia zostały niemal całkowicie wytrzebione w wyniku rabunkowego pozyskiwania surowca ze względu na jego interesujące właściwości biologiczne. Korzeniowi żeń-szenia przypisuje się działanie wzmacniające w stanach wyczerpania fizycznego i nerwowego ( tonicum) oraz usprawniające w zaburzeniach seksualnych ( aphrodisiacum). Zawieszony na szyi, jako talizman, miał zapewniać nieustające zdrowie oraz powodzenie we wszelkiego rodzaju poczynaniach. Cena tego surowca z początkiem XIX w. przekraczała 18-krotnie cenę złota (18).

Związkami odpowiedzialnymi za działanie żeń-szenia są saponozydy triterpenowe (ginzenozydy), głównie pochodne układu damaranu. Drugą grupę ciał czynnych stanowią węglowodany (oligo- i polisacharydy).

Ginzenozydy pochodne damaranu wywodzą się od dwóch aglikonów: 20-(S)-proto-panaksadiolu i 20-(S)-protopanaksatriolu. W działaniu surowca uczestniczą saponozydy obu aglikonów. W największych ilościach występują w surowcu ginzenozydy Rb₁, Rb₂ i Rg₁ (ryc. 1). Zawartość sumy związków w korzeniu 6-letnim wynosi od 0,7 % do 3,0%.

Badania wpływu wyciągów z żeń-szenia na metabolizm komórkowy, OUN, układ sercowo-naczyniowy i immunologiczny potwierdzają zdolność surowca do zwiększania odporności organizmu w okresie nasilonego działania takich stresorów, jak wolne rodniki, nadtlenki lipidów, związki cytotoksyczne lub kancerogenne.

Najbardziej przebadanymi, w aspekcie przydatności terapeutycznej, saponozydami żeń-szenia są: z grupy pochodnych protopanaksadiolu – ginzenozyd Rb₁, a z grupy pochodnych protopanaksatriolu – ginzenozyd Rg₁. Pierwszy związek – ginzenozyd Rb₁ działa depresyjnie na OUN (wykazuje właściwości antypsychotyczne, przeciwdrgawkowe, analgetyczne, przeciwgorączkowe); podany doustnie wzmaga pasaż jelitowy oraz przeciwdziała tworzeniu się wrzodów żołądka i dwunastnicy pod wpływem czynników stresujących. Ginzenozyd Rg₁ działa przeciwnie, stymulująco na OUN – wzmaga aktywność ruchową oraz wydolność fizyczną organizmu. Wykazuje także działanie immunomodulujące. Oba związki są aktywnymi nootropowymi składnikami surowca, polepszającymi pamięć oraz zdolność uczenia się, zarówno u zwierząt normalnych, jak i osobników z zaburzoną zdolnością poznawczą (33).

Działanie immunomodulujące oraz ogólnie wzmacniające, stwierdzone w wyniku badań kontrolowanych placebo, z podwójnie ślepą próbą, wykazano również dla frakcji saponinowych oraz całego kompleksu związków obecnych w ekstraktach z żeń-szenia (42, 46).

Wyciągi z surowca oraz otrzymywane z nich frakcje saponozydowe obniżają poziom cholesterolu we krwi, powodują wzrost frakcji HDL, działają przeciwzakrzepowo na płytki krwi oraz obniżają poziom cukru w krwi, co w opinii niektórych autorów sugeruje uzasadnienie do stosowania żeń-szenia jako środka wspomagającego w leczeniu cukrzycy.

Opisano również właściwości ochronne wyciągu z surowca na myszy poddane działaniu promieni X. Zwierzęta otrzymujące preparat przed i po napromieniowaniu wykazywały mniej zmian anatomicznych w narządach wewnętrznych od zwierząt grupy kontrolnej. Podobny efekt wykazywała frakcja polisacharydowa z korzeni żeń-szenia. Stwierdzono, że produkcja interleukiny-2 u myszy otrzymujących polisacharydy, przed i po napromieniowaniu, była większa niż u napromieniowanych zwierząt grupy kontrolnej.

Polisacharydy z korzeni żeń-szenia wykazują działanie immunologiczne, hypoglikemiczne i przeciwnowotworowe (w Chinach były klinicznie stosowane jako środek przeciwnowotworowy) (7, 41).

Korzeń żeń-szenia nie jest karcinogenny ani mutagenny ( in vitro), nie wpływa na płodność; nie jest również teratogenny ( in vivo) (50). Stosowany wg zaleceń nie wykazuje niepożądanych działań ubocznych, jednak przyjmowanie przez długi okres wysokich dawek leku może doprowadzić do wystąpienia tzw. syndromu żeń-szeniowego, objawiającego się pobudliwością nerwową, bezsennością i nadciśnieniem. Dzienna dawka lecznicza wysuszonego korzenia wynosi 0,5-2,0 g; preparaty odpowiednio (21).

Cytryniec chiński ( Schisandra chinensis (Turcz.) Baill. z rodziny cytryńcowatych ( Schisandraceae) jest drzewiastym pnączem, rosnącym dziko oraz uprawianym na Dalekim Wschodzie. Występuje rodzimi

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.