Ocena stanu tkanek mineralizowanych zębów u pacjentów w wieku rozwojowym po transplantacji nerki lub wątroby. Cz. I – Częstość i intensywność próchnicy^a

Osłabienie funkcji układu immunologicznego u biorców narządów, związane przede wszystkim ze stosowaniem leków immunosupresyjnych, sprzyja zakażeniom wirusowym, bakteryjnym i grzybiczym. Powikłania infekcyjne są jednym z najważniejszych problemów w tej grupie pacjentów. Stanowią główną przyczynę powikłań i śmierci (1-3).

Jama ustna jest często pierwotną lokalizacją ognisk zapalnych, obciążonych ryzykiem wysiewu drobnoustrojów do krwi. U pacjentów z chorobami nerek i po przeszczepieniu nerki opisywano przypadki szerzenia się infekcji mikroflorą jamy ustnej drogą naczyniową (4). Opisano także przypadek ropnia wątrobowego u pacjenta po przeszczepie nerki spowodowanego Porphyromonas gingivalis (5).

Istotne jest więc zapobieganie powstawaniu ognisk infekcyjnych w jamie ustnej, a w przypadku pojawienia się zmian chorobowych – wczesne rozpoznanie i leczenie. Duże znaczenie ma profilaktyka i wczesne leczenie próchnicy, której powikłania stanowią jedną z głównych przyczyn wewnątrzzębowych ognisk zakażenia i zmian zapalnych w tkankach okołowierzchołkowych zębów.

Zaburzenia ogólnoustrojowe obserwowane u biorców nerki lub wątroby, będące efektami choroby przyczynowej przeszczepu, stosowanych leków, współistniejących chorób lub czynników związanych z samym narządem przeszczepionym mogą predysponować do rozwoju procesu próchnicowego. U pacjentów po transplantacji narządu często występują zaburzenia wydzielania śliny na skutek stosowania leczenia immunosupresyjnego (6). Przyczyną zaburzeń funkcji wydzielniczej gruczołów ślinowych mogą być także niedobory pokarmowe, zwłaszcza dotyczące białka i witaminy A (7,8). W badaniach na zwierzętach wykazano istotne obniżenie poziomu białek, czynności laktoperoksydazy, przeciwciał klasy A i G w ślinie i wzrost aktywności procesu próchnicowego (9). Niekorzystna zmiana środowiska jamy ustnej (zmniejszenie ilości wydzielanej śliny, jak i jej zmiany jakościowe) upośledza proces dojrzewania posterupcyjnego szkliwa i sprzyja rozwojowi próchnicy.

U pacjentów pediatrycznych należy liczyć się także z niekorzystnym wpływem powikłań ogólnoustrojowych na przebieg procesów rozwojowych, w tym odontogenezy. Niedobory pokarmowe towarzyszące niewydolności wątroby (energetyczno-białkowe, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, K, witamin z grupy B, składników mineralnych i mikroelementów, tj. żelaza, wapnia, fosforu, cynku, magnezu, miedzi i manganu), zaburzając tworzenie matrycy białkowej i mineralizację tkanek zębów, mogą sprzyjać wzrostowi podatności tkanek twardych zębów na działanie czynników kariogennych. W piśmiennictwie niewiele doniesień dotyczy jednak częstości i intensywności występowania próchnicy u biorców wątroby, a przedstawiane poglądy są zróżnicowane (10-13).

U pacjentów z niewydolnością nerek obserwowano redukcję występowania próchnicy, prawdopodobnie w wyniku wzrostu pH w jamie ustnej (14,15,16). Po transplantacji nerek dochodzi jednak do obniżenia pH środowiska jamy ustnej i aktywizacji procesu próchnicowego. W grupie dzieci po przeszczepie nerek odnotowano znaczący wzrost częstotliwości występowania S. mutans w porównaniu ze stanem przed przeszczepem (4,17). Zmiany strukturalne w tkankach zębów u tych pacjentów (kalcyfikacja miazgi, obliteracja komór i kanałów), będące efektem zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, mogą utrudniać, a niekiedy uniemożliwiać ich leczenie zachowawcze. Wskazuje to na możliwość istnienia większej predyspozycji do powstawania zębopochodnych ognisk zakażenia u biorców nerki niż w ogólnej populacji.

Niewielka ilość doniesień w piśmiennictwie zachęciła autorów do przeprowadzenia oceny stanu tkanek mineralizowanych zębów u dzieci po transplantacji narządów unaczynionych.

Celem pracy jest określenie stanu higieny jamy ustnej, częstości występowania i intensywności próchnicy zębów u pacjentów w wieku rozwojowym po transplantacji wątroby lub nerki leczonych różnymi schematami immunosupresji farmakologicznej.

Badaniami stomatologicznymi objęto 220 pacjentów w wieku od 1,5 do 26 lat. (średnia wieku 13,14 ±4,25) po przeszczepieniu wątroby (98 pacjentów) lub nerki (122 pacjentów) poddanych terapii immunosupresyjnej z zastosowaniem cyklosporyny A (n=101), takrolimus (n=108) lub sirolimusu (n=11). Czas jaki upłynął od transplantacji wahał się od 2 tygodni do 14,5 lat (średnio 3,41 ± 2,5). Grupę kontrolną stanowiło 70 pacjentów ogólnie zdrowych w wieku od 2,3 do 21,6 lat (średnio 10,8 ± 4,2). Wśród badanych wyodrębniono podgrupy w zależności od rodzaju uzębienia (tab. 1).

Badania obejmowały ocenę kliniczną stanu uzębienia. Przeprowadzono je w warunkach gabinetu stomatologicznego po uzyskaniu zgody pacjenta lub / i jego opiekunów.

W badaniu stanu uzębienia uwzględniono obecność ognisk próchnicy, wypełnień oraz braków ilościowych zębów. Określono intensywność próchnicy (puw/PUW i puwp/PUWp) oraz wskaźnik leczenia (18).

Uzyskane wyniki bad

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.