Ocena stanu higieny jamy ustnej i uzębienia u dzieci warszawskich w wieku od 3 do 7 roku życia

Jednym z podstawowych warunków prawidłowego rozwoju narządu żucia jest obecność pełnych łuków zębowych wolnych od próchnicy. Przerwanie ciągłości łuku zębowego lub rozległa próchnica w całym okresie rozwojowym mogą doprowadzić do zniekształceń narządu żucia i obniżenia jego sprawności. Czynniki te mogą jednak okazać się wyjątkowo niebezpieczne w okresie uzębienia mlecznego (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12). Destruktywna rola próchnicy może polegać na hamowaniu na drodze odruchu siły i napięcia mięśni żucia, zmniejszeniu wymiarów mesialno-dystalnych zębów mlecznych (tzw. „utrata częściowa”) lub przedwczesnej utracie zęba/zębów mlecznych.

Próchnica zębów mlecznych stanowi ciągle poważny problem epidemiologiczny i leczniczy (9, 13, 14, 15, 16). Badania epidemiologiczne dotyczące stanu uzębienia dzieci do trzeciego roku życia z regionu warszawskiego, prowadzone w latach 1972-73 i 1993-95, wykazały wprawdzie obniżający się trend próchnicy (frekwencja próchnicy uległa obniżeniu z 24,52% do 14,16%) zauważono jednak zwiększenie jej intensywności (wzrost liczby zębów dotkniętych próchnicą w grupie dzieci z uzębieniem próchnicowym) i ostry przebieg. W całej badanej populacji w latach 1993-95 średnia liczba zębów chorych wynosiła 7,1. W grupie dzieci do pierwszego roku życia próchnicą było objętych od 1 do 8 zębów, natomiast w grupie między 2 i 3 rokiem życia proces ten dotyczył już od 2 do 20 zębów (14). Niepokojący jest fakt, że proces próchnicowy atakuje uzębienie coraz młodszych dzieci. Pojawia się już między 7 i 12 miesiącem życia, a skutki działania próchnicy w odniesieniu do rozwoju narządu żucia będą tym poważniejsze im wcześniej to działanie wystąpi (4, 7, 10, 11).

Celem pracy była ocena stanu higieny jamy ustnej oraz stanu zdrowia uzębienia mlecznego i stałego (określenie frekwencji i intensywności próchnicy) z uwzględnieniem potrzeb leczniczych w zakresie stomatologii zachowawczej i chirurgii wśród dzieci warszawskich w wieku od 3-go do 7-go roku życia.

Klinicznymi badaniami epidemiologicznymi objęto grupę 513 dzieci w wieku 3-7 lat z losowo wybranych żłobków i przedszkoli warszawskich w dzielnicach Wola i Praga Południe. W dzielnicy Praga Południe zbadano 304 dzieci, a na Woli – 209 (tab. 1).

Wodrębniono 4 grupy wiekowe:

Grupa I – 3 lata +/– 3 miesiące.

Grupa II – powyżej 3 lat i 3 miesięcy do 4 lat i 9 miesięcy.

Grupa III – powyżej 4 lat i 9 miesięcy do 6 lat i 9 miesięcy.

Grupa IV – 7 lat +/– 3 miesiące.

Badania przeprowadzono w przedszkolach i żłobkach metodą rutynową za pomocą podstawowych narzędzi stomatologicznych w świetle bezcieniowej lampy stomatologicznej w zespole lekarz-asystentka.

W celu ich przeprowadzenia opracowano komputerowe karty badań na wzór kart WHO, w których uwzględniono m.in.:

1. informacje ogólne,

2. stan higieny jamy ustnej,

3. status zębowy i potrzeby lecznicze.

Ad. 1. Dane dotyczące informacji ogólnych (wiek, płeć, miejsce zamieszkania) uzyskano na podstawie ankiet wypełnianych przez rodziców badanych dzieci.

Ad. 2. Stan higieny określano za pomocą uproszczonego wskaźnika OHI-S wg Greena i Vermilliona. Płytkę bakteryjną oceniano przy sześciu zębach: 55 (16), 53 (13), 51 (11), 75 (36), 73 (13), 71 (31). W przypadku braku, któregoś z zębów, badano ząb sąsiedni. Płytkę nazębną oceniano na dwóch powierzchniach – wargowej (policzkowej) i podniebiennej (językowej), łącznie na 12 powierzchniach. Biorąc za podstawę średnie wartości wskaźnika OHI określano higienę jako dobrą – przy wartości od 0 do 1,0: jako dostateczną – przy wartości od 1,1 do 2,0; jako niedostateczną – przy wartości od 2,1 do 3,0.

Ad. 3.W statusie zębowym uwzględniono liczbę ognisk próchnicy pierwotnej i wtórnej, obecność laku, wypełnień, złamań koron zębów oraz braków zębowych z jednoczesnym określeniem potrzeb leczniczych (wypełnienia, leczenie miazgi, ekstrakcje). Określano frekwencję próchnicy, jej intensywność wyrażoną średnią liczbą PUW dla zębów mlecznych i PUW dla zębów stałych oraz wskaźnik leczenia.

Uzyskane wyniki badań klinicznych poddawano analizie statystycznej z zastosowaniem testu x². W przypadku testu x² obliczoną wartość statystyki (t) porównywano z wartością uzyskaną z tablicy statystycznej (t_&) przy poziomie istotności p = 0,05 i n stopniach swobody. Hipotezę zerową (h_o) odrzucano gdy t> = t_&.

Stan higieny jamy ustnej oceniono u 510 dzieci. W grupie tej uznano go za dobry w 156 przypadkach (30,6%), jako dostateczny w 306 przypadkach (60%) i niedostateczny w 48 (9,4%) (ryc. 1).

Należy zaznaczyć, że w placówkach, w których przeprowadzano badania, przeprowadzona była akcja mycia zębów po śniadaniu.

W ocenie stanu higieny jamy ustnej dzieci w poszczególnych dzielnicach (Praga Południe, Wola) zauważono jedynie nieznacznie lepszy stan higieny wśród dzieci praskich (tab. 2). Stwierdzone różnice nie były jednak istotne statystycznie. Analiza stanu higieny w zależności od płci nie wykazała istotnych różnic u dziewcząt i chłopców (tab. 3).

W trakcie badań nie zauważono również znaczniejszych różnic w ocenie stanu higieny jamy ustnej w zależności od wieku badanych dzieci (tab. 4). Jedynie u dzieci ze złą higieną stwierdzono różnice istotne statystycznie pomiędzy grupą najmłodszą (grupa I), a dziećmi z grup starszych (grupa II i III).

W całej grupie badanej 348 dzieci (67,64%) posiadało uzębienie mleczne (I, II, III grupa wiekowa) natomiast 165 (32,36%) – uzębienie mieszane z przewagą zębów mlecznych (III i IV grupa wiekowa). W III grupie wiekowej 55,6% dzieci posiadało uzębienie mleczne a 44,4% uzębienie mieszane. W grupie 7-latków 100% dzieci posiadało uzębienie mieszane (tab. 5). Spośród 254 dzieci między 5 a 7 rokiem życia (III i IV grupa wiekowa) u 165 (64,9%) stwierdzono uzębienie mieszane z przewagą zębów mlecznych.