Prognozowanie występowania próchnicy u dzieci w oparciu o wieloaspektowa analizę czynników ryzyka – część I

Metodyka oceny ryzyka próchnicy jest sprawą trudną, ponieważ jak wiadomo, jest to choroba wieloprzyczynowa, uwarunkowana m.in. czynnikami środowiskowymi, socjalno-ekonomicznymi, świadomością i zwyczajami żywieniowymi rodziny, dostępnością do opieki stomatologicznej.

Przez wielu autorów przynależność dzieci do grupy wysokiego ryzyka próchnicy jest różnie określana. Według Twetmana (1) dzieci należące do tej grupy to te, które posiadają klasę liczebności S. mutans powyżej 2 i puw-p powyżej 1. Crossner (2) uważa, że dzieci o wysokiej aktywności próchnicy to takie, u których przyrost próchnicy jest większy od średniej w danej populacji. Inny autor podaje, że znaczna podatność na próchnicę występuje wtedy, gdy pojawi się więcej nowych ubytków w ciągu roku (3). Natomiast Yoi (4) definiuje, że u dzieci o zwiększonej skłonności do próchnicy występuje 5 lub więcej nowych powierzchni próchnicowych rocznie. Inni autorzy wskazują, że obecność ubytków lub plam demineralizacyjnych w wieku 1,5 roku jest najbardziej znamiennym pojedynczym czynnikiem rokowniczym (5, 6, 7). Powyższe propozycje dotyczą dzieci z różnych krajów, a więc populacji o różnych wartościach wskaźników intensywności i frekwencji próchnicy. Z polskiego piśmiennictwa wynika, że najbardziej wielostronną ocenę ryzyka próchnicy wczesnej u dzieci przeprowadza ośrodek warszawski i lubelski (8, 9, 10, 11, 12, 13, 14).

Celem niniejszej pracy była ocena wpływu wybranych czynników ryzyka na częstość występowania próchnicy i jej intensywność u małych dzieci.

Badania przeprowadzono u 133 dzieci w wieku 1-4 lata (70 dziewczynek i 63 chłopców). Badane dzieci uczęszczały do żłobków i przedszkoli, pochodziły z domu dziecka oraz zgłaszały się do Zakładu Stomatologii Dziecięcej IS AM w Łodzi.

Analiza czynników środowiskowych opierała się na informacjach otrzymanych od rodziców lub opiekunów na podstawie ankiety. Dane środowiskowe i ogólnoustrojowe dotyczyły odpowiedzi na pytania:

– którym z kolei jest badane dziecko?

– kto opiekuje się głównie dzieckiem: matka/ojciec; babcia; opiekunka?

– wykształcenie – matki i ojca (podstawowe, średnie, wyższe),

– chorób matki w czasie ciąży i przyjmowania leków,

– chorób dziecka do pierwszego roku życia i przyjmowania leków.

Zwyczaje żywieniowe obejmowały informacje: jak długo dziecko było karmione piersią lub butelką, słodzenia pokarmów w butelce, pojadania i zasypiania z butelką. Pozostałe informacje uzyskane na podstawie wywiadu to: terminy wyrzynania zębów mlecznych i stosowanie profilaktyki fluorkowej.

Badania kliniczne w oparciu o przygotowaną kartę obejmowały ocenę intensywności próchnicy (puw) i stanu higieny jamy ustnej. Obecność zmian próchnicowych kwalifikowano według wskaźnika Yagot´a w modyfikacji własnej (15): 0 – brak próchnicy; 1 – wypełnienie (w); 2 – białe plamy na powierzchni wargowej; 3 – brunatne przebarwienia bez ubytku na powierzchni wargowej; 4 – ubytki na powierzchni wargowej lub stycznej lub zniszczenie korony w 1/3 (p); 5 – ubytki na powierzchni wargowej i stycznej lub zniszczenie korony w 2/3 (p); 6 – rozległe zniszczenie korony lub pozostały korzeń (p); 7 – utrata zęba na skutek próchnicy (u).

Sumując zęby z ubytkami próchnicowymi (pkt 4, 5 lub 6), zęby usunięte (pkt 7) i wypełnione (pkt 1) uzyskałam wskaźnik puw. Natomiast dodając wszystkie punkty otrzymywałam wprowadzony przez siebie stopień zaawansowania zmian próchnicowych (SZZP) dla danego dziecka. Przyjęłam, że suma punktów poniżej 20 daje I° zaawansowania próchnicy; 21-40 punktów II°; powyżej 41 punktów III°.

Higienę jamy ustnej oceniano wizualnie. Pokrycie złogami miękkimi powierzchni przedsionkowych notowano w skali 3-stopniowej wg dostosowanego do uzębienia małych dzieci wskaźnika Green´a i Vermillion´a.

Następnie uzyskane informacje przeanalizowano w kontekście ich wpływu na intensywność próchnicy (puw) i stopień zaawansowania zmian próchnicowych (SZZP) wykorzystując następujące testy: c2-statystykę w teście niezależności chi-kwadrat, c2-statystykę w teście niezależności chi-kwadrat z poprawką Yates´a, Z – statystykę w teście Manna-Whitney´a, p – statystykę w teście dokładnym Fishera, H – statystykę w teście Kruskala-Wallisa.

Informacji odnośnie, którym z kolei w rodzinie jest badane dziecko udzieliło odpowiedzi 112 rodziców. Spośród zbadanych dzieci 71,42% było pierwszym; 24,12% drugim; 4,46% trzecim lub następnym dzieckiem (tab. 1).

Spośród ocenianych 112 dzieci u prawie 79% występowała próchnica zębów. Podobnie wysoki (80%) odsetek dzieci z próchnicą zauważono, kiedy dziecko było pierwszym lub trzecim dzieckiem w rodzinie. Różnice nie były istotne statystycznie.

Analizując intensywność próchnicy w powiązaniu z kolejnością pojawienia się danego dziecka w rodzinie okazało się, że jeśli było ono dzieckiem trzecim puw było największe. Mimo, że różnice nie były istotne pod względem statystycznym, wartość mediany wskazywała, że połowa dzieci z tej grupy miała wartości puw powyżej 9. Ocena stopnia zaawansowania zmian próchnicowych (SZZP) wykazywała, że trzecie dziecko posiadało III° zaawansowania próchnicy według przyjętej skali, jednak różnice też nie były znamienne (tab. 2).

Na pytanie kto jest głównym opiekunem dziecka odpowiedziało 123 rodziców. Największy odsetek dzieci z próchnicą występował w grupie dzieci, którymi zajmowały się babcie (92, 31%), a najmniej dzieci miało próchnicę, jeśli opiekowała się nimi obca osoba (33,33%) (tab. 3). Różnica statystycznie istotna wystąpiła między matką/ojcem a opiekunką (c2Y = 9, 190; p = 0,0024) i między babcią a opiekunką (p – statystyka w teście dokładnym Fishera; p = 0,002).

Intensywność próchnicy wyrażona liczbą puw była największa u dzieci, którymi opiekowały się babcie (puw = 5,9) (tab. 4). Różnice istotne (H – statystyka w teście Kruskala-Wallisa = 10,604; p = 0,005) wystąpiły między matką/ojcem a babcią (Z = -2,690; p = 0,0071) i między babcią i opiekunką (Z = -2,034; p = 0,0419) (Z – statystyka w teście Manna-Whitney´a). Stopień zaawansowania zmian próchnicowych był także największy w przypadku, kiedy dzieckiem głównie opiekowała się babcia (32 punkty – II° wg skali) (tab. 4). Znamienna statystycznie różnica (H – statystyka = 9,756; p = 0,0076) wystąpiła między matką/ojcem a opiekunką (Z = -2,704; p = 0,0069) i między babcią i opiekunką (Z = -2,828; p = 0,0046).

Biorąc pod uwagę wykształcenie matki, na które to pytanie odpowiedziało 119 ankietowanych, okazało się, że najczęściej próchnicę mają dzieci matek z wykształceniem podstawowym (82,56%), a następnie średnim (76,92%) (tab. 5). Różnice istotne pojawiły się między matkami z wykształceniem podstawowym a wyższym (c2 = 9,857; p = 0,0016) i średnim a wyższym (c2Y = 5,469; p = 0,0193).

Analiza intensywności próchnicy u dzieci w zależności od wykształcenia matki wykazała, że najwyższe wartości puw posiadały dzieci matek z wykształceniem podstawowym (puw = 5,46), a najniższe z wyższym (puw = 2,83) (tab. 6). Różnice istotne statystycznie (H – statystyka = 9,572; p = 0,0226) wystąpiły między dziećmi matek z wykształceniem średnim a wy

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.