Obserwacje dotyczące stosowania preparatu Skinsept® oral we wspomagającym leczeniu zapalenia przyzębia – w fazie przyczynowej oraz po zabiegach chirurgicznych na przyzębiu

Podstawowym postępowaniem w leczeniu zapalenia dziąseł oraz zapalenia przyzębia związanego z płytką jest usunięcie złogów płytki i kamienia nazębnego, a także instruktaż higieny jamy ustnej i motywacja pacjenta. Zabiegi higieniczne wykonywane przez pacjentów w warunkach domowych, szczególnie we wstępnej fazie leczenia przyczynowego, nie zawsze są wystarczające. Wielu pacjentów przy użyciu szczotki, pasty, nici stomatologicznej nie jest w stanie utrzymać należytego stanu higieny jamy ustnej, na takim poziomie, który zabezpieczy przed ponownym odłożeniem płytki i rozwojem zapalenia dziąseł. Mechaniczna kontrola płytki jest więc niewystarczająca. W takich sytuacjach dodatkowo stosuje się środki chemiczne pozwalające na kontrolę płytki. Najbardziej rozpowszechnioną ich formę stanowią płukanki o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym. Mogą być one stosowane przez pacjentów w warunkach domowych. Zalecane są m.in. jako preparaty wspomagające w leczeniu zapalenia dziąseł i w fazie przyczynowej leczenia zapalenia przyzębia oraz po zabiegach chirurgicznych na przyzębiu. Zadaniem płukanek jest ograniczenie odkładania się płytki nazębnej, zmniejszenie ilości bakterii, ograniczenie krwawienia, zapobieganie nawrotom zapalenia oraz przeciwdziałanie powikłaniom zapalnym po zabiegach chirurgicznych na przyzębiu. W skład płukanek o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym mogą wchodzić: związki antyseptyczne (bisbiguanidy np. chlorheksydyna; związki fenolowe np. Listeryna, Triclosan; czwartorzędowe związki amoniowe np. chlorek cetylopirydyny, antyseptyki roślinne np. Sanguinaryna, jony metali np. cyny i cynku), czynniki utleniające (nadtlenek wodoru, boran sodu), enzymy, czynniki aktywne powierzchniowo (1). Związki te mogą wchodzić w skład jednego preparatu pod warunkiem, że nie wykazują wzajemnych interakcji.

Najbardziej rozpowszechnionym i najgruntowniej przebadanym antyseptykiem jest chlorheksydyna. Najczęściej występuje jako 0,2 % roztwór diglukonianu chlorheksydyny. Badania Ernsta i wsp. (1998) (2) wykazały, że zmniejszenie stężenia chlorheksydyny w płukance do 0,12 % nie powoduje zmniejszenia skuteczności preparatu w działaniu przeciwpłytkowym i przeciwzapalnym. Wydaje się więc, że stężenie 0,12 % jest wystarczające. Chlorheksydyna działa na bakterie G+, G-, drożdże i grzyby. Od wielu lat zastanawiano się z czego wynika większa skuteczność przeciwpłytkowa chlorheksydyny w porównaniu z innymi stosowanymi klinicznie antyseptykami. Nowa koncepcja mówi o budowie cząsteczki i o jej zachowaniu się w roztworze wodnym. Cząsteczki chlorheksydyny posiadają na dwóch końcach fragment hydrofobowy, co powoduje, że w przeciwieństwie do cząsteczek innych antyseptyków nie tworzą w roztworze micelli. Podczas płukania chlorheksydyną błona śluzowa jamy ustnej i zęby są poddane działaniu dużego stężenia aktywnych monomerów nie połączonych w micelle (3). Chlorheksydyna należy do tzw. antyseptyków drugiej generacji (4). W przeciwieństwie do środków pierwszej generacji działa przeciwbakteryjnie nie tylko w czasie kontaktu, a więc w czasie płukania jamy ustnej. Dodatnio naładowane cząsteczki chlorheksydyny adsorbują się do ujemnie naładowanych glikoprotein śliny oraz błonki nabytej, pokrywających błonę śluzową jamy ustnej oraz powierzchnie zębów. Uwalniają się powoli, utrzymując przez 7-8 godzin po płukaniu jamy ustnej swoją aktywność antyseptyczną. Niestety, adsorpcja chlorheksydyny do powierzchni struktur jamy ustnej decyduje również o jej najpoważniejszym i kłopotliwym działaniu ubocznym. Już po kilkakrotnym płukaniu występują przebarwienia zębów, wypełnień, uzupełnień protetycznych oraz błony śluzowej (głównie języka). Chlorheksydyna może również powodować zaburzenia smaku, złuszczanie nabłonka i w nielicznych przypadkach nadwrażliwości na ten związek chemiczny, powstawanie nadżerek na błonie śluzowej. Wszystkie te objawy ustępują po odstawieniu preparatu, decydują jednak o przeciwwskazaniach do długotrwałego stosowania chlorheksydyny. Zalecane dawkowanie, to płukanie dwa razy dziennie przez minutę 10 ml roztworu przez okres maksymalnie miesiąca (2-3 tygodnie) (5). Przeciwbakteryjne działanie chlorheksydyny także wynika z jej zdolności adsorpcyjnych. Cząsteczki tego związku wy-kazują duże powinowactwo do ujemnie naładowanych błon komórkowych drobnoustrojów, wiążą się z nimi, zaburzają równowagę osmotyczną, zwiększają przepuszczalność błony i prowadzą do zahamowania wzrostu lub śmierci komórki. Stosowanie płukanek z chlorheksydyną powoduje znaczną redukcję (80-90%) liczby mikroorganizmów w jamie ustnej oraz hamuje namnażanie płytki naddziąsłowej (5). Nie działa jednak wystarczająco mocno, żeby móc w pełni zastąpić mechaniczne oczyszczanie zębów szczoteczką. Dlatego terapia chlorheksydyną jest jedynie postępowaniem pomocniczym przy skalingu i wszystkich zabiegach mających na celu mechaniczne usunięcie płytki. Stosowanie płukanek z chlorheksydyną jest również wskazane po zabiegach chirurgicznych (również na przyzębiu) (6), przy leczeniu szynami chirurgicznymi i wyciągami międzyszczękowymi oraz aparatami ortodontycznymi, a także u osób niepełnosprawnych, mających kłopoty z oczyszczaniem zębów.

Drugim ważnym związkiem, który często wchodzi w skład płukanek o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym jest nadtlenek wodoru (Hydrogenium peroxydatum). Woda utleniona (3% wodny roztwór nadtlenku wodoru) jest używana w stomatologii od ponad 70 lat. Skuteczność jej działania wykazano głównie w leczeniu wrzodziejąco-nekrotyzującego zapalenia dziąseł (ANUG), do płukania i przepłukiwania kieszonek dziąsłowych (5). W warunkach domowych najczęściej zaleca się stosowanie 0,2 % roztworu – 1 łyżka na szklankę wody. Po miejscowym zastosowaniu na zapalnie zmienione tkanki, nadtlenek wodoru jest rozkładany przez enzym katalazę (obecny we krwi, ropie, tkankach martwiczych), na tlen atomowy i wodę. Uwolniony tlen atomowy denaturuje białko drobnoustrojów. Poza tym uwalniający się tlen tworzy pianę, która mechanicznie oczyszcza zainfekowane miejsca. Egzogenny nadtlenek wodoru dostarczony do śliny zwiększa również skuteczność układu peroksydazy ślinowej. W skład tego układu wchodzą rodanki produkowane przez komórki przewodów wyprowadzających gruczołów ślinowych oraz peroksydaza syntetyzowana przez komórki gronek gruczołów ślinowych. Peroksydaza zużywa nadtlenek wodoru wytwarzany w ślinie przez bakterie i neutrofile do utleniania rodanków do bakteriobójczego kwasu hypotiocyjanowego (1). Lake i wsp. (7) wykazali, że środki utleniające (w tym woda utleniona) powodują zmniejszenie wzrostu szczepów bakterii beztlenowych np. Porphyromonas gingivalis. Marshall i wsp. (1995) (8) wykazali, że przedłużone stosowanie H₂O₂ w stężeniu 1-3% zmniejsza wskaźnik płytki i krwawienia oraz przyspiesza gojenie tkanek po zabiegach chirurgicznych. Woda utleniona jest również skutecznym środkiem w zwalczaniu fetor ex ore (9). Znane są także wybielające właściwości nadtlenku wodoru. Stosowany jest do

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.