Przydatność zdjęcia pantomograficznego w rozpoznawaniu osteoporozy na podstawie piśmiennictwa

Osteoporoza jest najczęstszą metaboliczną chorobą szkieletu, która charakteryzuje się obniżeniem masy kostnej w wyniku jej zaniku oraz zaburzeniami w architektonice tkanki kostnej, czego konsekwencją jest zwiększone zagrożenie złamaniami (1). Osteoporoza uogólniona dzieli się na osteoporozę pierwotną (inwolucyjną) i osteoporozę wtórną (2). Wśród osteoporozy pierwotnej wyróżnia się jej dwa zasadnicze typy: typ I – pomenopauzalny, dotyczący kobiet po menopauzie i typ II – starczy, dotyczący obu płci. Przyczynami osteoporozy wtórnej są: zaburzenia endokrynologiczne (nadczynność przytarczyc i tarczycy, cukrzyca insulinozależna, zespół Cushinga, hipogonadyzm), przewlekłe choroby dotyczące głównie nerek, wątroby i jelit oraz przewlekłe stosowanie leków zaburzających metabolizm tkanki kostnej (kortykosteroidy, leki przeciwdrgawkowe, hormony tarczycy, diuretyki pętlowe) (2). Najpoważniejszą konsekwencją osteoporozy z klinicznego punktu widzenia są złamania zwane atraumatycznymi, które występują typowo w obrębie kości przedramienia u kobiet po menopauzie, w obrębie trzonów kręgowych po 60-65 roku życia oraz w obrębie nasady bliższej kości udowej u osób starszych (3). Podstawową rolę w postępowaniu diagnostycznym odgrywają badania densytometryczne pozwalające na pomiar masy kostnej. Do najczęściej stosowanych aktualnie metod należą: dwuwiązkowa absorpcjometria rentgenowska (dual energy X-ray absorptiometry – DXA) zwana „złotym” standardem densytometrii, która mierzy gęstość mineralną kości (bone mineral density – BMD [g/cm²]) całego szkieletu, kręgosłupa, nasady bliższej kości udowej lub kości obwodowych; ilościowa tomografia komputerowa (quantitative computed tomography – QCT) oraz ilościowa metoda ultradźwiękowa (quantitative ultrasound – QUS), która mierzy parametry ultradźwiękowe typowo w kości piętowej lub paliczkach dłoni (4).

Pierwsze doniesienia o związku osteoporozy z utratą tkanki kostnej w obrębie układu stomatognatycznego pojawiły się w 1960 roku (5). Wydaje się, że żuchwa będąc częścią szkieletu, podobnie do niego, podlega procesowi utraty tkanki kostnej, spowodowanej wiekiem oraz czynnikami ogólnoustrojowymi (znane choroby lub leki zakłócające metabolizm tkanki kostnej) i miejscowymi (przede wszystkim zapalenie przyzębia, zanik wyrostków zębodołowych) (6, 7). Wielu badaczy przyjęło stanowisko, że nadmierna resorpcja wyrostków zębodołowych może być manifestacją osteoporozy w układzie stomatognatycznym (8, 9, 10, 11).

Szeroko stosowane zdjęcie pantomograficzne należy do najczęściej wykonywanych badań radiologicznych u człowieka. Znajduje zastosowanie w rutynowym badaniu stomatologicznym, szczególnie u osób bezzębnych, przed wykonaniem protez całkowitych (12,13). Zdarza się więc często, że lekarz protetyk jest jedynym w starszej populacji regularnie odwiedzanym lekarzem. W związku z tym zaistniała potrzeba znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy zmiany radiologiczne w obrazie żuchwy mogą wskazywać na osteoporozę szkieletu i czy pełnią rolę w jej rozpoznawaniu, w szczególności, gdy brak jest dostępu do technik densytometrycznych. Opublikowane wyniki dają sprzeczne odpowiedzi na powyższe pytanie (8, 9, 11, 14-17).

Do oceny zmian osteoporotycznych żuchwy służy klasyfikacja opracowana przez Klemetti i wsp. (15), opi

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.