Rola metaloproteinaz w chorobach przyzębia. Przegląd literatury

Zapalenie przyzębia (periodontitis) charakteryzuje się postępującą destrukcją tkanki łącznej: dziąsła, ozębnej oraz kości wyrostka zębodołowego. W obrazie klinicznym obserwuje się utratę przyczepu łącznotkankowego, powstawanie kieszonek przyzębnych, rozchwianie zębów, a w RTG poziome i pionowe ubytki kości wyrostka zębodołowego. Etiopatogeneza różnych postaci choroby nie jest do końca wyjaśniona. Chociaż bakterie płytki nazębnej są ważnym czynnikiem wpływającym na destrukcję przyzębia, co potwierdzają wszystkie badania etiologiczne, to w żadnym wypadku nie można ich uznać za czynnik jedyny i rozstrzygający. Choroba przyzębia rozwija się w wyniku zakłócenia równowagi pomiędzy oddziaływującymi na tkanki przyzębia drobnoustrojami płytki nazębnej, a mechanizmami obronnymi gospodarza, które z kolei są modyfikowane przez czynniki ryzyka.

Bakterie płytki nazębnej [głównie G (–) pałeczki beztlenowe] inicjują procesy destrukcyjne. Lipopolisacharydy (endotoksyny), które są głównym składnikiem ściany komórkowej bakterii G (–) pobudzają komórki układu białokrwinkowego gospodarza: granulocyty, limfocyty, a głównie komórki o jądrach wielokształtnych – a granulocyty też do nich należą – monocyty/makrofagi, do produkcji cytokin (18).

Cytokiny są mediatorami reakcji zapalnych i immunologicznych. Stymulują zarówno procesy prowadzące do degradacji tkanek (tzw. cytokiny prozapalne), jak i reakcje niezbędne do ich gojenia (tzw. cytokiny przeciwzapalne). Są więc odpowiedzialne za utrzymanie równowagi pomiędzy tymi procesami. W zapaleniach przyzębia dorosłych makrofagi aktywowane składnikami płytki wydzielają więcej cytokin prozapalnych. Należą do nich głównie: IL-1 i TNF-a (3). Dominującą cytokiną w zapaleniu przyzębia jest IL-1. Pobudza chemotaksję neutrofilów i monocytów, powoduje aktywację limfocytów i osteoklastów oraz pobudza komórki gospodarza (neutrofile, komórki nabłonka, fibroblasty) do zwiększenia produkcji enzymów degradujących tkanki przyzębia.

Według Birkedal Hansen H. (3, 9) są dwie różne drogi niszczenia macierzy zewnątrzkomórkowej tkanek przyzębia. Droga zewnątrzkomórkowa zależna jest od plazminogenu i metaloproteinaz, które niszczą elementy niezmineralizowane macierzy oraz osteoklastów, które niszczą zmineralizowane elementy macierzy zewnątrzkomórkowej. Droga wewnątrzkomórkowa związana jest z fagocytozą i proteinazami lizosomalnymi.

Obecnie uważa się, że za degradację macierzy zewnątrzkomórkowej tkanki łącznej struktur przyzębia odpowiedzialne są enzymy proteolityczne pochodzące z tkanek gospodarza. Należą do nich: katepsyny, tryptazy, proteinazy tryptynopodobne, elastazy, a przede wszystkim metaloproteinazy, które pełnią kluczową rolę w procesie niszczenia (9, 20). Metaloproteinazy (MMPs-matrix metalloproteinases), nazywane są również kolagenazami (colagenases) lub matryksynami (matrixins) (19). W warunkach fizjologicznych MMPs są odpowiedzialne za przebudowę tkanki łącznej. Ich poziom wzrasta w chorobach związanych z patologiczną przebudową i degradacją macierzy tkanki łącznej, takich jak: reumatoidalne zapalenie stawów, osteoarthritis, autoimmunologiczne choroby pęcherzowe skóry, owrzodzenia rogówki, sclerosis multiplex, atherosclerosis oraz zapalenie przyzębia. Odgrywają również rolę w inwazji przerzutowych komórek nowotworowych oraz angiogenezie (22).

Geny metaloproteinaz ulegają ekspresji prawie we wszystkich komórkach obecnych w przyzębiu, tak stacjonarnych – fibroblastach, keratynocytach, makrofagach, komórkach endotelialnych, jak i w komórkach nacieku zapalnego – monocytach oraz leukocytach PMN (3). Golub i wsp. (9) wykazali, że MMPs wydzielane przez komórki dziąsła pacjentów z zapaleniem przyzębia dorosłych pochodzą głównie z komórek nacieku zapalnego (leukocytów jednojądrzastych), a nie z komórek stacjonarnych. Fakt, że ogniska zapalne w chorobach przewlekłych, np. zapaleniu przyzębia lub reumatoidalnym zapaleniu stawów są nacieczone leukocytami jednojądrzastymi również świadczy o tym, że komórki te współuczestniczą w degradacji tkanki łącznej w tych chorobach (11a).

Za destrukcję tkanki łącznej w chorobach przyzębia odpowiedzialne są głównie MMP-8 i MMP-9 pochodzenia neutrofilowego oraz MMP-13 wydzielana przez komórki nabłonka dziąsłowego (również wewnętrznego), k

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.