Zmiany w jamie ustnej pacjentów hospitalizowanych z powodu chorób krwi i układu krwiotwórczego

Choroby krwi oraz układu krwiotwórczego mogą być przyczyną występowania zmian w jamie ustnej pacjentów. Zmiany te obejmują zarówno błonę śluzową jamy ustnej, jak i tkanki przyzębia, często wyprzedzają objawy ogólne i wywołują dolegliwości skłaniające chorych do zwrócenia się do lekarza stomatologa.

Najczęstsze objawy chorób układu czerwonokrwinkowego dotyczą niedokrwistości i związane są zarówno z objawami podmiotowymi (ból, kłucie, pieczenie, przeczulica, zaburzenia smaku, połykania) jak i przedmiotowymi (zanikowe zapalenie jamy ustnej, język wygładzony, zapalenie kątów ust, złuszczanie nabłonka, czerwienienie warg, zmiany nadżerkowo-zanikowe) (4, 14).

W chorobach układu białokrwinkowego dodatkowo obecne są owrzodzenia, zmiany martwicze, zmiany rozrostowe, wrzodziejące zapalenie dziąseł i błony śluzowej jamy ustnej, krwawienia i wybroczyny (przy dodatkowo współistniejącej skazie krwotocznej).

U większości pacjentów występują również zmiany w obrębie tkanek przyzębia i błony śluzowej jamy ustnej po zastosowaniu leczenia ogólnoustrojowego, które obejmują zwykle radioterapię i chemioterapię lekami z grupy cytostatyków (Methotrexate, Cyclophosphamid Adriamycine, Bleomycine), lub leczenie immunosupresyjne (Cyclosporyne A, Imuran). Prowadzone leczenie choroby ogólnej, może powodować zmiany kliniczne często trudne do odróżnienia od choroby podstawowej lub nakładające się na jej obraz(1, 2, 9, 15). Chemioterapia wywołuje owrzodzenia i ogniska martwicy, wrzodziejące zapalenie dziąseł i jest powodem wtórnych nadkażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych.

Jednocześnie, skutkiem chemioterapi cytostatykami jest limfopenia i neutropenia, które wywołują stan mielosupresji i immunosupresji. Oznacza to, że polekowa granulopenia lub agranulocytoza jest przyczyną ciężkich zaburzeń odporności i może prowadzić do zakażeń zagrażających życiu.

Trudności diagnostyczno-terapeutyczne zmian w jamie ustnej pacjentów wywołane są dodatkowo faktem zaostrzeń i remisji schorzenia zasadniczego (6).

Celem pracy była ocena stanu przyzębia i błony śluzowej jamy ustnej oraz potrzeb leczniczych pacjentów hospitalizowanych z powodu chorób krwi i układu krwiotwórczego.

Badania zostały przeprowadzone wśród pacjentów hospitalizowanych w Klinice Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych AM w Warszawie. Badaniem objęto 38 osób (21 kobiet i 17 mężczyzn) w wieku 15-73 lat, z rozpoznaniem ostrej białaczki szpikowej (12 osób), ostrej białaczki limfatycznej (6 osób), szpiczaka mnogiego (4 osoby), chłoniaka (6 osób), przewlekłej białaczki limfatycznej (3 osoby), MDS-RAEB (2 osoby), agranulocytozy (1 osoba), przewlekłej białaczki szpikowej (1 osoba), sferocytozy (1 osoba), ziarnicy złośliwej (1 osoba) oraz CMPD (1 osoba). Przeprowadzono badania podmiotowe i przedmiotowe, a wyniki rejestrowano w kartach opracowanych przez lekarzy z Zakładu Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia IS AM w Warszawie. Badania przedmiotowe przeprowadzono za pomocą lusterka i sondy periodontologicznej. Rejestrowano choroby błony śluzowej jamy ustnej, kliniczny pomiar głębokości kieszonek i największy stopień utraty przyczepu nabłonkowego wyrażony w milimetrach. Stan higieny jamy ustnej określono procentowym wskaźnikiem płytki nazębnej (wg O´Leary), a stan dziąseł za pomocą procentowego wskaźnika krwawienia. Ruchomość zębów rejestrowano w trzystopniowej skali wg Entina. Ubytki próchnicowe i potrzeby leczenia protetycznego określano na podstawie badania klinicznego przy użyciu sondy diagnostycznej i lusterka stomatologicznego, zaś za zęby do ekstrakcji przyjęto korzenie ze zgorzelinowym rozpadem miazgi.

Przebadano 38 osób w tym 21 kobiet i 17 mężczyzn w wieku 15-73 lat (średnia wieku 47,3). W badanej grupie u 5 pacjentów stwierdzono bezzębie. Ocenę kliniczną stanu przyzębia przeprowadzono u 33, a wyniki przedstawiono w tabelach 1-3. Tabela 1 przedstawia rozkład procentowego wskaźnika płytki nazębnej i procentowego wskaźnika krwawienia. U 28 osób, co stanowi 85% badanych płytkę nazębną zidentyfikowano na 70-100% powierzchni zębowych, a tylko u 6% badanych wskaźnik ten wahał się w przedziale 0-40%. Podobnie, u większości badanych pacjentów tj. u 73% osób stwierdzono wysoki odsetek krwawiących jednostek dziąsłowych (70-100%).

W tabeli 2 zestawiono średnie wartości głębokości kieszonek przyzębnych i średni poziom utraty przyczepu nabłonkowego. Z danych tych wynika, że u 30% pacjentów zarejestrowano kieszonki przyzębne o głębokości > 4 mm, a poziom utraty przyczepu > 4 mm u 58% badanych osób.

Ruchomość zębów stwierdzono u 19 osób (57%), najczęściej rejestrowano rozchwianie II stopnia, które zaobserwowano u 30% badanych pacjentów (tab. 3).