Skuteczność stomatologicznej edukacji prozdrowotnej na podstawie doświadczeń międzynarodowych

Pomimo znacznej poprawy stanu zdrowia jamy ustnej, która nastąpiła u dzieci w wielu krajach w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat, próchnica zębów pozostaje jedną z najczęściej występujących chorób, zarówno w krajach uprzemysłowionych jak i rozwijających się (1). Równocześnie z ogólną poprawą stanu zdrowia jamy ustnej w danej populacji, obserwowano zjawisko polaryzacji występowania próchnicy, polegające na tym, że zwiększa się odsetek osób bez próchnicy przy jednoczesnym występowaniu części populacji, w której nasilenie choroby jest bardzo wysokie (2). Ze względu na zróżnicowane występowanie próchnicy w populacji, zasugerowano konieczność stosowania zróżnicowanej strategii jej zapobiegania w zależności od osobistego ryzyka występowania choroby (3). Uwzględnia ona ogólne obniżenie występowania próchnicy w całej populacji przez stomatologiczną edukację prozdrowotną oraz indywidualną profilaktykę u osób o wysokim zagrożeniu próchnicą obejmującą m.in. regularne profesjonalne mechaniczne oczyszczanie zębów, aplikację lakieru fluorkowego, stosowanie płukanki, żelu lub lakieru chlorheksydynowego oraz uszczelnienie bruzd międzyguzkowych (4).

Celem stomatologicznej edukacji prozdrowotnej jest zmiana zachowań sprzyjających powstawaniu próchnicy zębów i chorobom przyzębia (5). Istotną rolę odgrywa tu dostarczanie odpowiednich informacji w celu zwiększenia świadomości zdrowotnej, rozwinięcie koniecznych umiejętności oraz wielokrotne powtarzanie przekazanych treści (6). Miejscem prowadzenia edukacji prozdrowotnej może być zarówno gabinet stomatologiczny, jak i codzienne środowisko odbiorcy (7). Szczególnie ważnym środowiskiem, w którym prowadzona jest edukacja pro-zdrowotna jest szkoła. Prowadzenie edukacji prozdrowotnej w szkole umożliwia dotarcie jak najwcześniej do jak najliczniejszej populacji oraz powracanie do problematyki zdrowia jamy ustnej przez kolejne lata szkolne. Ponadto odbywa się ona w okresie, kiedy formowane są nawyki, a dzieci przygotowują się do podejmowania świadomych decyzji wpływających na stan ich uzębienia. Z tego względu stomatologiczna edukacja pro-zdrowotna od lat jest częścią programu szkolnego w wielu krajach (8).

Zorganizowana stomatologiczna edukacja prozdrowotna ma historię ponadstuletnią (8). Aczkolwiek przez ten czas zmieniły się poszczególne metody i środki zalecane, i to zarówno na skutek rozwoju nauki, jak i zmieniającej się mody, niezmienione pozostały trzy podstawowe obszary, na których koncentrowała się stomatologiczna edukacja prozdrowotna, a mianowicie higiena jamy ustnej, właściwa dieta oraz wizyty u stomatologa (8). Ze wzmiankami o nauczaniu higieny w szkołach w Europie spotykamy się już w latach osiemdziesiątych XIX wieku, natomiast na początku XX wieku znajdujemy opisy pierwszych szerokodostępnych materiałów edukacyjnych dla szkół opracowanych przez środowisko stomatologiczne (8). W okresie międzywojennym opisano udział w przygotowaniu materiałów edukacyjnych producentów past do zębów, natomiast na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych obserwowano zwiększony udział przemysłu w przygotowaniu przewodników dla nauczycieli, pomocy dydaktycznych oraz przyborów do higieny jamy ustnej dla uczniów (8).

O wadze przypisanej promocji zdrowia świadczy Karta Ottawska, przyjęta w 1986 r. na międzynarodowej konferencji poświęconej promocji zdrowia, w której wezwano Światową Organizację Zdrowia oraz inne organizacje międzynarodowe do wspierania promocji zdrowia oraz do pomagania poszczególnym krajom w ustaleniu strategii i programów promocji zdrowia (1). W 1995 r. WHO podjęło w odpowiedzi globalną inicjatywę zdrowia w szkołach, w celu mobilizacji i wsparcia promocji zdrowia i edukacji prozdrowotnej na poziomie lokalnym, regionalnym i globalnym (9

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.