Zgryz krzyżowy boczny – badania epidemiologiczne wśród dzieci z białostockich szkół podstawowych*

Zgryz krzyżowy boczny należy do zaburzeń poprzecznych i charakteryzuje się odwrotnym zaguzkowaniem zębów w odcinku bocznym, jedno- lub obustronnym. Częstość występowania zgryzów krzyżowych bocznych podawana w piśmiennictwie waha się średnio od 8-18% (1, 2, 3, 4).

Za przyczynę powstawania zgryzu krzyżowego bocznego uważa się zwężenie górnego łuku lub/i rzadziej rozszerzenie dolnego łuku zębowego, przy czym wada ta może mieć podłoże szkieletowe, wyrostkowo-zębowe lub mieszane zarówno szkieletowe i wyrostkowe. Z czynników etiologicznych mających wpływ na powstanie wady wymienić należy czynniki genetyczne i miejscowe, wśród których decydującą rolę odgrywa ustno-nosowy tor oddychania. Według niektórych autorów (5, 6, 7) nieleczony zgryz krzyżowy boczny może prowadzić do zaburzeń w stawach skroniowo-żuchwowych objawiających się przeskakiwaniem krążków stawowych i zróżnicowanym napięciem mięśni żujących, a zdaniem Schmida i wsp. (7) również do powstania asymetrii twarzy. Razavi (cyt. wg. 8) natomiast zauważył, że dzieci ze zgryzem krzyżowym mają obniżoną maksymalną siłę zwarcia i czynność mięśniową po stronie wady w porównaniu do strony zdrowej. Takich różnic nie stwierdzono u pacjentów z grupy kontrolnej z prawidłowym poprzecznym wymiarem szczęki. Ze względu na możliwość wystąpienia nieprawidłowego rozkładu sił podczas żucia, dysfunkcji stawów skroniowo-żuchwowych i asymetrii twarzy, leczenie zgryzu krzyżowego bocznego należy podejmować jak najwcześniej.

W latach 2002-2003 w wybranych losowo białostockich szkołach podstawowych przeprowadzono badania stomatologiczne z uwzględnieniem norm zgryzowych. Ogółem przebadano 618 dzieci (295 dziewcząt i 323 chłopców) w wieku od 7do 12 lat. Populację dzieci podzielono na pięć grup w zależności od wieku.

Z badanej populacji wyodrębniono 75 dzieci ze zgryzem krzyżowym bocznym w zakresie od jednego zęba do zgryzu krzyżowego bocznego całkowitego, u których oceniano tor oddychania, sposób połykania oraz zaburzenia w stawie skroniowo-żuchwowym. W większości przypadków zgryz krzyżowy boczny był powikłany towarzyszącymi wadami w postaci stłoczeń zębów i braku lub niedoboru miejsca dla kłów górnych. Z grupy dzieci z rozpoznanym zgryzem krzyżowym bocznym wybrano 30 osób u których oceniano również zależność pomiędzy lokalizacją wady a preferowaną stroną żucia.

W tabeli 1 przedstawiono liczbę przebadanych dzieci w poszczególnych grupach wiekowych z uwzględnieniem płci. Najmniej liczną grupę stanowiły dzieci w wieku siedmiu lat, najliczniejszą grupę stanowiły dzieci dziewięcioletnie.