Lokalizacja próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy z regionu Podlasia

Próchnicę zębów mlecznych wywołuje szereg czynników związanych przede wszystkim ze sposobem odżywiania oraz niewłaściwą pielęgnacją jamy ustnej dziecka, a także z przebiegiem ciąży, początkiem ząbkowania, przebytymi chorobami, itp.(1, 2, 3, 4). Nierzadko próchnica zaczyna się rozwijać bezpośrednio po wyrznięciu pierwszych zębów (około 6-8 miesiąca życia) i obejmuje kolejno wyrzynające się zęby, szczególnie w szczęce. U dzieci do 3 roku życia rozpoznaje się postać próchnicy zwaną wczesną, występującą na powierzchniach wargowych i podniebiennych siekaczy górnych i żujących pierwszych trzonowców. Przednie zęby żuchwy rzadziej ulegają procesowi próchnicowemu ze względu na ochronną rolę języka i śliny ze ślinianek podjęzykowych i podżuchwowych (1, 2, 3). Wielu autorów podaje, że pomiędzy 3 a 4 rokiem życia następuje znaczny wzrost częstości występowania próchnicy aż o 56-60% (1, 4).

Celem pracy była ocena rozmieszczenia próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy uczęszczających do grup przedszkolnych w Białymstoku oraz w małych miastach i wsiach regionu Podlasia.

Badaniem objęto 255 dzieci – 147 chłopców i 108 dziewcząt. Na terenie dużego miasta zbadano uzębienie 123 dzieci (72 chłopców i 51 dziewcząt), na terenach małomiasteczkowo-wiejskich 132 dzieci (odpowiednio 75 i 57). Badano dzieci w wieku od 36 do 48 miesięcy, średnia dla całej populacji wyniosła 43 miesiące. Udział w badaniu poprzedzony był uzyskaniem pisemnej zgody ze strony rodziców. Badanie przeprowadzano za pomocą lusterka stomatologicznego i zgłębnika w oświetleniu naturalnym. Przyjęto kryteria według zaleceń WHO tzn. za ząb z próchnicą uważano taki, w którym widoczny jest ubytek próchnicowy lub wypełnienie z wyraźnymi cechami próchnicy wtórnej (5). Nie brano pod uwagę ubytków pochodzenia niepróchnicowego oraz białych lub brunatnych plam i przebarwień zębów. Uzyskane dane zostały opracowane statystycznie testem x².

Badana grupa charakteryzowała się bardzo wysoką frekwencją próchnicy wynoszącą dla całej grupy 81,6%. Najwyższa była w populacji dziewcząt wiejskich (86%), najniższa wśród dziewcząt z dużego miasta (71,5%). Nie odnotowano istotnych statystycznie różnic w zapadalności na próchnicę w zależności od płci i miejsca zamieszkania badanych dzieci (tab. 1). Średnia liczba puwz w całej grupie wyniosła 4,05±3,79 i była najwyższa dla chłopców z małych miejscowości (4,76±4,18), a najniższa dla dziewcząt z Białegostoku (3,20±3,58) (tab. 2).

W badanej grupie najwięcej ubytków próchnicowych stwierdzono w drugich dolnych trzonowcach (40,8%) oraz w pierwszych górnych siekaczach (35,7%). Najmniej narażone na próchnicę okazały się dolne zęby sieczne i dolne kły – poniżej 2%. W szczęce częstość występowania próchnicy kształtowała się następująco: I siekacze – 35,7%, II siekacze – 27,5%, kły – 7,7%, I trzonowce – 30,4%, II trzonowce – 26,3%. W żuchwie stwierdzono odpowiednio: siekacze – 1,4% i 0,3%, kły – 1,40%, trzonowce I – 31,4%, II – 40,8%. Tak więc w odniesieniu do całej populacji zęby przednie ulegały procesowi próchnicowemu częściej w szczęce niż w żuchwie, natomiast w górnych trzonowcach stwierdzono mniej ubytków próchnicowych niż w dolnych (ryc. 1).

Analizując rozkład ubytków próchnicowych w obrębie poszczególnych zębów w zależności od miejsca zamieszkania badanych, zauważono, że występowanie próchnicy w siekaczach centralnych i bocznych w szczęce wśród dzieci wiejskich było statystycznie częstsze niż u dzieci z terenu dużego miasta, pierwsze górne siekacze to u dzieci wiejskich zęby najczęściej zajęte procesem chorobowym. Natomiast u dzieci z Białegostoku próchnica najczęściej atakowała drugie trzonowce w szczęce i w odniesieniu do strony lewej stwierdzono statystycznie istotną zależność pomiędzy miejscem zamieszkania a występowaniem próchnicy w tych zębach. W żuchwie, niezależnie od miejsca zamieszkania, najczęściej zajęte próchnicą były drugie zęby trzonowe. Nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic w rozmieszczeniu ubytków w zębach żuchwy w zależności od miejsca zamieszkania badanych (tab. 3).