Wpływ ruchomych uzupełnień protetycznych na bezzębny wyrostek zębodołowy w łuku przeciwstawnym

Wśród osób zgłaszających się w celu wykonania nowych uzupełnień protetycznych znaczącą grupę stanowią pacjenci, u których stwierdza się stomatopatie protetyczne o charakterze przerostowym. Zmiany te można zakwalifikować do trzech grup. Do pierwszej należy zaliczyć fałdy włókniste obliterujące przedsionek lub dno jamy ustnej (ryc. 1), do drugiej wiotką, przesuwalną i przerosłą błonę śluzową wyrostka zębodołowego (ryc. 2). Z obserwacji autorów pracy wynika, że przerosty błony śluzowej i podścieliska łącznotkankowego mają charakter substytucyjny i w znaczącej większości przypadków wiążą się ze zniszczeniem tkanki kostnej w dotkniętej zmianami okolicy. Odrębną grupę stanowią pacjenci, u których wykonano zbyt duże odciążenie protezy płytowej górnej. Stworzenie „komory ssącej” zawsze wywołuje kompensacyjny przerost błony śluzowej z jednoczesnym zniszczeniem kości podniebienia (ryc. 3).

W dostępnym piśmiennictwie (1, 2, 3) za przyczyny przerostowych stomatopatii protetycznych uznaje się ostre, nieprawidłowo ukształtowane pobrzeża protez ruchomych (ryc. 4), zbyt długie użytkowanie niedostosowanych uzupełnień w zmieniających się warunkach podłoża oraz błędy w planowaniu odciążeń i uszczelnień. Mimo rażących zaniedbań pacjentów w zakresie kontroli po zakończeniu leczenia i jatrogennego działania nieprawidłowo zaplanowanych uzupełnień ruchomych, zmiany przerostowe o charakterze stomatopatii rozpoznaje się zazwyczaj miejscowo, w większości przypadków jednostronnie. Fakt ten skłonił autorów do analizy przyczyn destrukcji pola protetycznego, a także poszukiwania sposobów profilaktyki. W każdym z prezentowanych przypadków przeprowadzono przedprotetyczne przygotowanie i korekty podłoża, które powinny być niezbędnym warunkiem rozpoczęcia leczenia, a ich zaniechanie znacznie ogranicza możliwości rehabilitacji narządu żucia (4, 5, 6, 7, 8, 9).

Celem pracy było zbadanie, zweryfikowanie i określenie przyczyn destrukcji podłoża protetycznego, zarówno kostnego, jak i śluzówkowego, w przebiegu stomatopatii przerostowych. Ponadto założeniem pracy było przedstawienie przykładów optymalnego planowania leczenia, zapewniającego możliwie największą ochronę tkanek układu stomatognatycznego w grupie pacjentów z rozległymi brakami uzębienia.

Badaniami objęto grupę 54 pacjentów z rozpoznaną stomatopatią protetyczną o charakterze przerostowym, zgłaszających się do Katedry Protetyki Stomatologicznej IS AM w Warszawie w celu wykonania nowych uzupełnień protetycznych. Wśród badanych osób było 50 kobiet i 4 mężczyzn w wieku od 42 do 81 lat. W tej grupie przeprowadzono badania podmiotowe zgodnie z ankietą-kwestionariuszem oraz badania przedmiotowe. W ankiecie brano pod uwagę ogólny stan zdrowia, przebyte i trwające choroby, przyjmowane leki, a także przyczyny utraty zębów, okres trwania bezzębia, przebieg dotychczasowej rehabilitacji protetycznej i czas użytkowania protez. W ocenie statusu zębowego i zachowanych stref podparcia stosowano klasyfikację Eichnera (2).

Na podstawie badań klinicznych, radiologicznych i analizy modeli diagnostycznych dokonano oceny stanu podłoża protetycznego i odnotowano zaobserwowane zmiany patologiczne w obrębie podłoża śluzówkowego i kostnego. Ustalano potrzeby w zakresie interdyscyplinarnego leczenia przygotowawczego oraz niezbędnych korekt podłoża. Po ich zaplanowaniu zapoznawano pacjenta z proponowanymi zabiegami, wskazaniami do ich wykonania oraz spodziewanymi efektami terapeutycznymi.

W analizie zdjęć pantomograficznych i modeli diagnostycznych stwierdzono nierówny przebieg grzbietu wyrostka zębodołowego z jego zwiększonym zniszczeniem w okolicy odpowiadającej zachowanym zębom przeciwstawnym. W badanej grupie destrukcja podłoża kostnego dotyczyła w większości przypadków szczęki (tab. 1).