Analiza opieki stomatologicznej u pacjentów Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej

Opieka stomatologiczna pacjentów specjalnej troski stanowi nadal poważny problem zawodowy i organizacyjny. Uwarunkowania psychologiczne, behawioralne i społeczne są głównymi czynnikami zwiększonego ryzyka choroby próchnicowej, periodontopatii oraz zmian patologicznych błony śluzowej jamy ustnej w odniesieniu do populacji osób będących tematem niniejszej pracy. Zróżnicowane czynniki wewnątrz- i zewnątrzpochodne takie jak rodzaj i nasilenie niepełnosprawności psychicznej i fizycznej, wieloletni przebieg zaburzenia psychicznego, rodzaj farmakoterapii oraz forma opieki psychiatrycznej mogą determinować zły stan zdrowia narządu żucia w przypadku pacjentów z zaburzeniami psychicznymi leczonych stacjonarnie. Przewlekły stres, problemy socjalno-bytowe, nieprawidłowe nawyki dietetyczne oraz podwyższony poziom lęku mogą dodatkowo przyczyniać się do pogłębiania ww. patologii.

Według raportu British Society for Disability and Oral Health (1) do czynników, które mogą determinować stan zdrowia jamy ustnej osób z problemami psychicznymi należy również nieświadomość problemów zdrowotnych, brak profesjonalnych źródeł informacji, ograniczony dostęp do opieki stomatologicznej oraz niewystarczająca wiedza zespołów stomatologicznych na temat zagadnień zdrowia psychicznego

W zakresie czynnej opieki stomatologicznej udzielanej pacjentom z zaburzeniami psychicznymi należy brać pod uwagę możliwość symulacji, agrawacji, hipochondrii, objawów nerwicowych i psychotycznych obejmujących układ stomatognatyczny (2). Niektóre z tych przypadków można traktować jako Zespół Münchhausena z objawami w jamie ustnej po wykluczeniu zmian organicznych lub zaburzeń czynnościowych. Do najczęściej zgłaszanych przez pacjentów psychiatrycznych objawów podmiotowych należą m.in. przewlekłe bóle twarzoczaszki o charakterze neuralgii, parestezje warg, policzków, bóle zębów bez obiektywnej przyczyny, urojenia zniekształcenia twarzy (dysmorfobia), krwawienie dziąseł, pieczenie, palenie, drętwienie języka i błony śluzowej jamy ustnej niejednokrotnie diagnozowane jako stomatodynia, stomatoglosia o nieznanej etiologii (BMS-Burn Mouth Syndrom), niedowład mięśni mimicznych twarzy, suchość lub nadmierne wydzielanie śliny oraz zaburzenia smaku (dysgeusia), które wymagają szczegółowej diagnozy w celu wykluczenia rzeczywistego, kserostomijnego działania leków psychotropowych (2, 3, 4).

Analizując krajowe dane statystyczne uzyskane w oparciu o Roczniki Statystyczne Instytutu Neurologii i Psychiatrii (5) w zakładach psychiatrycznej opieki całodobowej w 1999 roku leczono ponad 160 tysięcy osób (około 0,4% populacji kraju), w tym po raz pierwszy – 74 tysiące (46%). Liczba pobytów szpitalnych wynosiła ponad 215 tysięcy. Wśród pacjentów hospitalizowanych ogółem przeważają osoby z rozpoznaniem psychoz (nie uwzględniając alkoholowych i po środkach psychoaktywnych), stanowiące 49% leczonych (37% hospitalizowane po raz pierwszy), w tym z rozpoznaniem schizofrenii – 19%, zaburzeń organicznych – 12% i zaburzeń afektywnych – 11%. Pacjenci ze schorzeniami niepsychotycznymi (bez uzależnień) stanowili 16% ogółu leczonych. Zaburzenia na tle używania alkoholu dotyczyły 31% hospitalizowanych ogółem (36% po raz pierwszy), natomiast zaburzenia na tle innych środków psychoaktywnych 4%. Wskaźnik rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w całodobowych placówkach psychiatrycznych w 1999 roku wynosił 415 na 100 tysięcy ludności, natomiast wskaźnik zapadalności 191 na 100 tysięcy. Wskaźnik hospitalizacji mężczyzn z powodu uzależnienia alkoholowego wynosił 230 na 100 tysięcy i był ośmiokrotnie wyższy niż dla kobiet. Z kolei wśród kobiet zdecydowanie wyższe są wskaźniki hospitalizacji z powodu zaburzeń afektywnych (62 vs 39 na 100 tysięcy) i nerwicowych (39 vs 24 na 100 tysięcy).

Niniejsze opracowanie ma na celu dokonanie analizy świadczeń stomatologicznych udzielonych pacjentom z zaburzeniami psychicznymi, leczonych całodobowo w jednostce opieki psychiatrycznej o charakterze publicznego szpitala specjalistycznego, w wybranym okresie.

Materiał badawczy stanowili pacjenci poddani stacjonarnej opiece psychiatrycznej, korzystający ze świadczeń dentystycznych w poradni stomatologicznej Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej im. A. Kępińskiego w Jarosławiu w wybranych latach 2001-2002. Dokonano retrospektywnej analizy ewidencji przyjęć i wykonanych zabiegów stomatologicznych w oparciu o zbiorcze raporty miesięczne oraz karty chorobowe pacjentów. Odnotowano płeć, typ oddziału szpitalnego, zastosowaną metodę leczenia i/lub profilaktyki oraz konieczność pomocy doraźnej. Wszyscy badani pacjenci byli zdolni do samodzielnego funkcjonowania i wyrażania potrzeb leczniczych. Wyniki opracowano za pomocą aplikacji statystycznej STATISTICA 5.0 wykorzystując moduł statystyki opisowej (tabele liczebności). W analizie statystycznej nie uwzględniono lecznictwa ambulatoryjnego ze względu na zapewnianie przez szpital świadczeń stomatologicznych wyłącznie w zakresie psychiatrycznej opieki całodobowej.

Na rycinie nr 1 przedstawiono strukturę płci badanych, w tabeli 1 liczebność pacjentów z uwzględnieniem płci oraz poszczególnych typów oddziałów opieki szpitalnej.