Natężenie bólu podczas opracowania ubytków próchnicowych metodą abrazji powietrznej w subiektywnej ocenie pacjentów. Doniesienie wstępne

W gabinecie stomatologicznym w celu opracowania ubytku próchnicowego najczęściej stosuje się wiertło. Zabiegowi temu zazwyczaj towarzyszy ból różnie odbierany przez każdego pacjenta. Zgodnie z teorią hydrodynamiczną wrażliwość zębiny wynika z przemieszczania się płynu zawartego w kanalikach zębinowych. Podczas opracowania wiertłem tkanek zmienionych próchnicowo dochodzi do ruchu płynu, który powoduje drażnienie receptorów bólu (obecnych w miazgowym splocie pododontoblastycznym) (1). Percepcja bólu następuje w korze mózgowej, dokąd informacja dociera w postaci serii zakodowanych impulsów.

Lęk przed bólem jest zazwyczaj powodem odkładania wizyty w gabinecie stomatologicznym. Od wielu lat poszukiwane są metody, które umożliwiłyby bezbolesne opracowanie ubytku próchnicowego.

Najbardziej rozpowszechnionym sposobem zniesienia bólu podczas preparacji ubytku jest znieczulenie w postaci iniekcji: nasiękowej lub przewodowej. Niestety wykonaniu iniekcji często także towarzyszy ból. W dobie zachorowań na HIV i WZW dołącza się obawa pacjentów przed zakażeniem. Zawsze należy uwzględnić możliwość wystąpienia powikłań miejscowych czy ogólnych. Poszukiwane są wciąż nowe metody znieczuleń: śródwięzadłowe, przy użyciu aparatu WAND, znieczulenie dokostne czy bezigłowe (2).

W celu zmniejszenia dolegliwości bólowych podczas leczenia próchnicy wykorzystano także prąd elektryczny (3). W elektroanalgezji pod elektrodą dodatnią występuje hiperpolaryzacja, która podwyższa próg bólu i zmniejsza wrażliwość włókna nerwowego na bodźce.

W gabinetach stomatologicznych stosuje się również metody, które umożliwiają opracowanie ubytku próchnicowego bez użycia wiertła.

Na uwagę zasługują lasery dużej mocy (4). Mała wydajność w opracowaniu ubytków, uboczne efekty termiczne, uszkodzenie tkanek twardych (mikropęknięcia i nadtopienie pryzmatów szkliwa) ograniczają szersze zastosowanie laserów w stomatologii zachowawczej. Na podstawie przeprowadzonych obserwacji stwierdzono, że leczenie próchnicy przy użyciu laseów jest różnie akceptowane przez pacjentów (5, 6).

Metodą, która jest dobrze znoszona przez pacjentów i nie wymaga dodatkowego znieczulenia jest atraumatyczne leczenie zachowawcze (7).

Od ponad 30 lat trwają badania nad możliwością wprowadzenia do lecznictwa stomatologicznego związków chemicznych, które rozpuszczając zmienione tkanki próchnicowe, ułatwiają ich usunięcie za pomocą narzędzi ręcznych. W badaniu Gachowskiej i współautorów bezboleśnie opracowano 64% ubytków w zębach stałych i 71,1% ubytków w zębach mlecznych (8).

W metodzie abrazji powietrznej do opracowania ubytku próchnicowego wykorzystano strumień skupionej wiązki cząsteczek tlenku glinu. Poruszają się one z odpowiednią energią kinetyczną nadaną im przez ciśnienie. W momencie kontaktu z tkanką twardą zęba cząsteczki tlenku glinu oddają energię wykonując pracę. Podczas tego procesu dochodzi do sukcesywnego ścierania szkliwa i zębiny (9). Opracowano wiele urządzeń służących do leczenia próchnicy metodą abrazji powietrznej. Jednym z nich jest mikropreparator stomatologiczno-protetyczny (msp). Urządzenie składa się z dwóch zbiorników (w jednym znajduje się tlenek glinu o wielkości cząsteczek 50 mikrometrów, w drugim tlenek glinu o wielkości cząsteczek 90 mikrometrów). Każdy zbiornik połączony jest z prostnicą zakończoną odpowiednią końcówką roboczą. Szybkość cząsteczek tlenku glinu zmieniana jest przez regulację ciśnienia.

Celem pracy była próba oceny natężenia bólu podczas leczenia zębów metodą abrazji powietrznej i metodą tradycyjną z zastosowaniem wiertarki.

Do badania zakwalifikowano 15 osób: 11 kobiet i 4 mężczyzn w wieku od 25 do 45 lat. Wszystkim pacjentom przedstawiono zasady działania urządzenia msp. Każdy pacjent wyraził zgodę na leczenie.

U każdego z pacjentów stwierdzono obecność dwóch ubytków próchnicowych zlokalizowanych w zębach jednoimiennych. Jeden z ubytków opracowano metodą abrazji powietrznej, drugi wiertłem. W ten sposób opracowano próchnicę w 30 zębach.

W celu oceny ubytków zastosowano klasyfikację Mount´a i Hume´a, która została opisana wcześniej (10). Liczbowe zestawienie leczonych zębów w zależności od lokalizacji ubytku przedstawia tabela 1. Wszystkie ubytki posiadały rozmiar 2, co stanowiło umiarkowane zajęcie zębiny przez proces próchnicowy.