Nowoczesne metody diagnostyki próchnicy zębów

Agnieszka Nowosielska, Agnieszka Marciniak, Ewelina Zawadzka

Próchnica zębów (Caries dentium) jest to ograniczony proces patologiczny wywołany przez czynniki zewnątrzustrojowe. Polega on na odwapnieniu i proteolitycznym rozpadzie tkanek twardych zęba podatnego na tę chorobę. Rozpoczyna się od mikroskopijnej zmiany na powierzchni szkliwa, prowadząc do wytworzenia makroskopowo dostrzegalnego ubytku tkanek twardych zęba. Zjawiska zachodzące we wczesnej fazie procesu próchnicowego mają charakter odwracalny. Wykrycie ich na tym etapie daje możliwość pełnej remineralizacji. Proces chorobowy, który początkowo rozwijał się tylko w szkliwie, stopniowo obejmuje zębinę, a następnie zbliża się do miazgi zęba. Niepodjęcie leczenia w tej fazie prowadzi do rozwoju chorób miazgi, a w następstwie do powikłań ze strony tkanek okołowierzchołkowych (1, 2).

Wykrywanie zmian próchnicowych w ich początkowym stanie stwarza nadal duże problemy diagnostyczne. Trudności rozpoznawcze dotyczą szczególnie powierzchni stycznych oraz zagłębień anatomicznych na powierzchniach żujących zębów bocznych. Dostępne obecnie podstawowe metody diagnostyczne pozwalają na wykrycie próchnicy zwykle w jej stadium zaawansowanym, kiedy zachodzące zjawiska mają charakter nieodwracalny. Aby uniknąć inwazyjnych metod terapeutycznych próbuje się zastosować nowe techniki diagnozowania wczesnych stadiów rozwoju próchnicy. Metody te wykorzystują zjawiska fizyczne: absorpcji światła, rozproszenia światła, przewodnictwa elektrycznego, oporności elektrycznej, natężenia fluorescencji czy odbicia fal ultradźwiękowych (1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9).

Rozpoznanie próchnicy opiera się na wywiadzie, badaniu przedmiotowym i często na badaniach dodatkowych. Dane z wywiadu należy traktować jako wstępne informacje, gdyż w początkowych stadiach próchnicy doznania subiektywne są nieznaczne, a nawet mogą wcale nie występować (plama próchnicowa). Gdy proces chorobowy toczy się tylko w obrębie szkliwa i powierzchownych warstw zębiny pacjent zgłasza wrażliwość głównie przy spożywaniu słodyczy, czasem potraw kwaśnych lub słonych. W stanach bardziej zaawansowanych pojawiają się bóle sprowokowane bodźcami termicznymi lub mechanicznymi. Podstawą rozpoznania próchnicy jest przede wszystkim badanie wewnątrzustne przeprowadzone w dobrym oświetleniu przy użyciu zgłębnika i lusterka (1, 2, 3, 4, 8, 9, 10) (ryc. 1 i 2).

Ryc. 1. Podstawowe instrumenty diagnostyczne: lupa i lusterka (wg Jana Dethloffa).

Ryc. 2. Zestaw zgłębników.

W przypadku próchnicy początkowej można stwierdzić obecność kredowobiałej lub brązowej (w zależności od przebiegu) plamy o twardej i gładkiej powierzchni. Powierzchnię tę należy badać bardzo delikatnie, gdyż zmiana jest odwracalna tylko przy zachowaniu ciągłości szkliwa – degradacja pryzmatów szkliwa uniemożliwia remineralizację. Plama próchnicowa na powierzchniach stycznych, jak również w obrębie głębokich i wąskich bruzd, jest trudna do wykrycia. Istotnym kryterium diagnostycznym bardziej zaawansowanych postaci próchnicy jest utrata gładkości szkliwa. Po przekroczeniu granicy szkliwno-zębinowej powstają niewielkie ubytki szkliwa wyczuwalne za pomocą zgłębnika. Na powierzchniach stycznych przydatny jest wtedy zgłębnik z haczykiem i woskowana nić dentystyczna. Nawet w przypadku płytkiego ubytku ulega ona poszarpaniu lub zatrzymaniu w przestrzeniach międzyzębowych podczas jej przesuwania (2, 9).

Z powodu trudności diagnostycznych, próchnicy rozwijającej się na powierzchniach stycznych zębów bocznych, za pomocą podstawowych metod, coraz większe uznanie zyskują badania dodatkowe, a wśród nich trans-iluminacja. Polega ona na prześwietlaniu zęba zimnym światłem z wykorzystaniem techniki światłowodowej (lampy do polimeryzacji materiałów lub przeznaczonych do tego celu transiluminatorów stomatologicznych). Badanie to przeprowadza się przy wygaszonym reflektorze stomatologicznym, po oczyszczeniu i osuszeniu powierzchni zębów. Końcówkę światłowodu umieszcza się w okolicy szyjki zęba z dwóch stron: od strony przedsionka, a następnie jamy ustnej właściwej. Lusterko dentystyczne fiksuje się po stronie przeciwnej do padania wiązki światła. Silne światło, które przechodzi przez zdrowy ząb z żywą miaz-gą daje jasny jednolicie wysycony jego zarys. W przypadku obecności ubytku próchnicowego obserwuje się wyraźne zaciemnienie powierzchni zęba. Metoda ta jest prosta i nie obciążająca pacjenta. Pozwala na wykrycie nawet trzy razy więcej ubytków na powierzchniach stycznych niż tradycyjne badanie kliniczne (1, 2 11). Dawniej w tym celu posługiwano się diafanoskopią, która wykorzystywała światło żarowe. Użycie tej metody okazało się przydatne jedynie w zębach przednich, natomiast w zębach bocznych, ze względu na ich znaczną grubość, nie spełniało swojego zadania (1, 2, 11) (ryc. 3). Wyniki diagnozowania z zastosowaniem transiluminacji wielokrotnie porównywano z osiągniętymi za pomocą zdjęć skrzydłowo-zgryzowych i uzyskiwano od 17% do 98% zgodności rozpoznań (cyt. wg 7). Vaarkamp i wsp. (12) przeprowadzili badania, w których porównali technikę zdjęć skrzydłowo-zgryzowych i transilumiację pod względem czu�

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.