Odległa ocena leczenia endodontycznego zębów stałych z nie zakończonym rozwojem korzenia u dzieci po urazach mechanicznych

Urazy zębów stałych przedniego odcinka szczęki bądź żuchwy stanowią drugą, co do częstości, przyczynę zgłaszania się dzieci do gabinetu stomatologicznego. Uszkodzeniu ulegają najczęściej przyśrodkowe lub boczne siekacze szczęki. W wyniku urazu może dochodzić do: złamania korony zęba, złamania korzenia, zwichnięcia częściowego lub całkowitego.

W przypadku urazu zębów stałych u pacjentów w wieku 7-13 lat leczenie często komplikuje fakt, że korzenie nie są jeszcze całkowicie uformowane (1, 2, 3, 4, 5, 6). Postępowanie lecznicze w takich przypadkach ma na celu nie tylko utrzymanie zęba w jamie ustnej, ale również doprowadzenie do zakończenia rozwoju korzenia. Następstwa urazów zębów oraz ich powikłania (obumieranie miazgi zęba, zahamowanie rozwoju korzenia, resorpcja twardych tkanek zęba, zmiany w tkankach okołowierzchołkowych oraz wiele innych) były już wielokrotnie opisywane (1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9).

Z uwagi na 2-3-letni okres kształtowania się korzenia zęba, od momentu pojawienia się jego korony w jamie ustnej, leczenie endodontyczne może nastręczać wiele trudności. W trakcie jego prowadzenia dochodzi czasami do powstania powikłań, które zmuszają lekarza do podjęcia decyzji o ekstrakcji zęba.

Niniejsza praca przedstawia niektóre możliwości leczenia endodontycznego zębów po urazach w sytuacji, gdy ich korzenie znajdowały się jeszcze w fazie formowania.

Materiał badawczy stanowiły 42 zęby przednie (32 siekacze przyśrodkowe, 8 siekaczy bocznych i 2 kły) u dzieci w wieku 7-13 lat leczonych po urazach w Poradni Stomatologii Dziecięcej Akademii Medycznej w Białymstoku.

W czasie badania wstępnego ustalono okoliczności urazu, dolegliwości subiektywne, przeprowadzano dokładne badanie kliniczne pacjenta oraz wykonywano zdjęcie rentgenowskie przylegające lub pantomograficzne. Następnie wdrażano odpowiednie leczenie i prowadzono obserwację każdego przypadku klinicznego. Urazy klasyfikowano według Ellisa (6).

Przedmiotem badania autorek były te przypadki po urazach, które wymagały leczenia endodontycznego w zębach z nieuformowanym wierzchołkiem korzenia.

Przed podjęciem leczenia dokonywano pomiaru długości roboczej kanału metodą Ingla i Nichollsa. Kanały opracowywano biomechanicznie metodą tradycyjną lub metodą step-back (10, 11).

W przypadku kanałów zainfekowanych stosowano leczenie antyseptyczne używając do płukania 1% roztwór podchlorynu sodu, 3% wodę utlenioną i 0,9% NaCl, zachowując następującą kolejność: podchloryn sodu, woda utleniona, podchloryn sodu, sól fizjologiczna (10, 12, 13, 14, 15, 16, 17).

Do tymczasowego wypełniania kanałów używano:

I grupa pacjentów – preparatu na bazie Ca(OH)₂ (Biopulp firmy Chema Rzeszów) przygotowanego ex-tempore z wodą destylowaną;

II grupa pacjentów – pasty jodoformowej w połączeniu z nietwardniejącymi preparatami Ca(OH)₂ (Biopulp).

W obu przypadkach materiał wprowadzano do kanału za pomocą igły Lentulo i odsączano przy użyciu suchych sączków papierowych (18). Do uszczelniania używano ćwieków gutaperkowych. Kontrolę radiologiczną stanu rozwoju korzenia i tkanek okołowierzchołkowych przeprowadzano w odstępach 3-4 miesięcy i w razie potrzeby wymieniano i uzupełniano zawartość kanału. Leczenie prowadzono do momentu zakończenia rozwoju korzenia i zamknięcia otworu wierzchołkowego. W przypadku zaburzeń w kształtowaniu korzenia termin ostatecznego wypełnienia kanału ustalano w oparciu o stopień zaawansowania rozwoju korzeni zębów jednoimiennych strony przeciwnej.

Przy współistniejących przewlekłych stanach zapalnych tkanek okołowierzchołkowych dodatkowo stosowano biostymulację laserową w dawce 4 J na punkt dwa razy w tygodniu przez okres dwóch miesięcy (laser półprzewodnikowy CTL-1106 M o długości fali 830 mm). Wierzchołki korzeni naświetlano metodą kontaktową od strony przedsionka i jamy ustnej właściwej.

Do ostatecznego wypełnienia kanałów użyto pasty Endomethasone N i ćwieków gutaperkowych.

Tabela 1 przedstawia występowanie urazowych uszkodzeń zębów stałych w poszczególnych klasach według Ellisa z uwzględnieniem płci. Wynika z niej, że urazom ponad dwukrotnie częściej ulegali chłopcy (71,42%) niż dziewczęta (28,58%). Najczęstszą przyczyną leczenia endodontycznego było pourazowe obumarcie miazgi (IV klasa wg Ellisa) (59,93%) oraz następstwa złamania korony z obnażeniem miazgi (III klasa wg Ellisa) (28,57%). Wśród leczonych dzieci stwierdzono cztery przypadki całkowitego zwichnięcia zęba (V klasa wg Ellisa) i tylko jeden przypadek złamania korzenia (VI klasa wg Ellisa).