Wpływ różnych aspektów higieny jamy ustnej na występowanie próchnicy u dzieci w okresie poniemowlęcym

Za stan jamy ustnej dziecka oraz jakość przeprowadzanych zabiegów higienicznych jest odpowiedzialny jego opiekun. Niektóre badania wykazują jednak, że dzieci do trzeciego roku życia nie mają w ogóle oczyszczanego uzębienia (1). Jeśli uświadomimy sobie, że średnio zęby wyrzynają się około 6 miesiąca życia to okazuje się, że przez 2 lata nie jest z nich usuwana płytka bakteryjna. W tym okresie dzieci jedzą częściej niż dorośli, zwykle kleiste i gęste pokarmy. Dziecko nieraz nie połyka od razy każdej porcji pożywienia i pokarm przetrzymywany jest w jamie ustnej. Jednocześnie dzieci często wykazują niechęć do gryzienia i żucia, które to czynności mogłyby sprzyjać oczyszczaniu jamy ustnej z resztek pokarmowych, jak i powodować wzmożone wydzielanie śliny – neutralizującej kwaśne środowisko jamy ustnej.

Większość matek nie zalicza oczyszczania jamy ustnej dziecka do codziennych obowiązków pielęgnacyjnych. Ponadto, rodzice zwykle są zadowoleni, że dzieci czyszczą zęby bez ich pomocy, co świadczy według nich o samodzielności dziecka i prawidłowym jego rozwoju. Inni rodzice natomiast zbyt wcześnie wprowadzają fluorkową pastę do zębów, ale nie przywiązują wagi ani do skuteczności przeprowadzanych zabiegów, ani nie kontrolują połykania przez dzieci pasty. Opiekunowie dzieci często nie są świadomi, że powinni przez wiele lat nadzorować mycie zębów do chwili, aż dziecko samo opanuje umiejętność właściwego i bezpiecznego dbania o własną jamę ustną.

Systematyczne przeprowadzanie zabiegów higienicznych, w tym prawidłowe usuwanie płytki bakteryjnej z powierzchni zębów, jest uważane za jeden z głównych czynników zapobiegających powstawaniu próchnicy. Jednakże niektóre badania nie potwierdzają jednoznacznego związku między tym pojedynczym parametrem, a występowaniem próchnicy u małych dzieci (2, 3). Dlatego też celem niniejszych badań była analiza różnych aspektów higieny jamy ustnej i ich wpływu na nasilenie i stopień zaawansowania zmian próchnicowych u dzieci.

Badania przeprowadzono u 123 dzieci w wieku 1-4 lata (60 dziewczynek i 63 chłopców). Dzieci uczęszczały do żłobków i przedszkoli, które zostały wybrane drogą losowania oraz zgłaszały się do Zakładu Stomatologii Dziecięcej IS AM w Łodzi.

Analiza przeprowadzanych zabiegów higienicznych w jamie ustnej dziecka opierała się na informacjach otrzymanych od rodziców lub opiekunów. Dane ankietowe dotyczyły odpowiedzi na pytania: o częstość szczotkowania zębów, kto przeprowadza czyszczenie uzębienia i ile czasu upłynęło między wyrznięciem się zębów, a rozpoczęciem zabiegów higienicznych w jamie ustnej dziecka.

Badania kliniczne obejmowały ocenę stanu higieny jamy ustnej w oparciu o wskaźnik: OHI – dostosowany do uzębienia małych dzieci, nasilenia próchnicy (puw) i stopnia zaawansowania zmian próchnicowych (SZZP), który został opisany w poprzedniej pracy (4).

Do analizy związku między badanymi parametrami higieny jamy ustnej, a częstością i nasileniem próchnicy wykorzystano następujące testy: niezależności chi kwadrat, niezależności chi kwadrat z poprawką Yates´a, Manna-Whitney´a, Fishera, Kruskala-Wallisa – przy poziomie istotności p < 0,05. Przeprowadzono także wielokrotną logistyczną analizę regresji, traktując puw i SZZP jako zmienną zależną.

Częstość występowania próchnicy u badanych dzieci w zależności od stanu higieny jamy ustnej przedstawiała się następująco: 61% dzieci miało próchnicę, gdy OHI = 0, a prawie 86%, gdy OHI było powyżej zera – różnica była istotna statystycznie (χ² = 9,170; p = 0,0025) (tab. 1). Jeszcze bardziej znamienne różnice wystąpiły między wartością wskaźnika OHI a puw i SZZP. U dzieci, które miały dobrą higienę jamy ustnej puw = 3,1 i SZZP = 16,1; podczas gdy przy złej higienie puw = 5,7 i SZZP = 30,6 (odpowiednio: Z = -3,560 przy p = 0,0004 i Z = -3,702 przy p = 0,0002) (tab. 2). Oceniając tylko dzieci z próchnicą okazało się, że jeśli wykrywano u nich płytkę nazębną posiadały również wyższe wskaźniki próchnicy, niż dzieci z czystym uzębieniem w chwili badania (puw: Z = -1,920, p = 0,054 i SZZP: Z = -2,325; p = 0,020) (tab. 3).

W latach 1992/93 Szpringer i wsp. (5) przeprowadzili badania nad oceną niektórych czynników etiologicznych próchnicy wczesnej uzębienia w najmłodszej grupie dzieci. Zaobserwowali, że u dzieci ze złą higieną – 41,6% miało uzębienie dotknięte próchnicą, natomiast w przypadku dobrej higieny tylko – 5,14% i była to zależność wysoce istotna statystycznie, co świadczy, że brak zabiegów higienicznych w jamie ustnej dziecka jest znaczącym czynnikiem ryzyka próchnicy (5, 6). Obserwacje te pokrywają się z wynikami obecnych badań, chociaż różnica w odsetku dzieci dotkniętych próchnicą była znaczna.

Badania przytoczone przez Horowitza (7), które były przeprowadzane w Finlandii i Szwecji, a także badania dzieci brazylijskich w wieku 1,0-2,5 roku (8) potwierdziły, że widoczna płytka na wargowych powierzchniach siekaczy szczęki u dzieci półtorarocznych była ważnym czynnikiem ryzyka próchnicy pojawiającej się w późniejszym wieku. Dzieci, które były wolne od próchnicy w wieku 3 lat otrzymywały pomoc w szczotkowaniu i częściej stosowano u nich fluorkowe pasty do zębów niż te, u których rozwinęła się próchnica.

Dane odnośnie częstości mycia zębów u dzieci uzyskano od 113 rodziców. Analizując częstość mycia zębów w odniesieniu do poszczególnych grup wiekowych zauważono, że do drugiego roku życia 60% dzieci nie miało czyszczonych zębów lub zabiegi przeprowadzano sporadycznie. Natomiast 2-3-letnie dzieci w największym odsetku miały szczotkowane uzębienie, według informacji rodziców, 1-2 razy dziennie (tab. 4). Z badań Szpringer (1) wynika, że do trzeciego roku życia dziecka 100%

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.