Udział onkogennych wirusów HPV w etiopatogenezie leukoplakii jamy ustnej – na podstawie piśmiennictwa

Leukoplakia, według Światowej Organizacji Zdrowia, to każda biała plama lub tarczka na błonie śluzowej, której nie można usunąć przez pocieranie, ani zakwalifikować na podstawie badania histopatologicznego do jakiejkolwiek innej jednostki chorobowej.

Najczęściej procesem chorobowym zajęta jest błona śluzowa warg i policzków, kąciki ust, krawędzie języka oraz dno jamy ustnej. Leukoplakia może przybierać różne kształty i rozmiary, od małych i ograniczonych plam po rozległe i rozlane bez wyraźnej granicy. Zabarwienie może być różne: białe, szare, kremowe lub nawet biało-czerwone. Zmiany mogą być mniej miękkie i elastyczne od otaczającej je błony śluzowej (1, 2, 3).

Do głównych czynników etiologicznych leukoplakii należą: palenie tytoniu i alkohol, rzadziej przewlekłe urazy, reakcje elektrogalwaniczne pomiędzy różnymi metalami obecnymi w jamie ustnej i ostre pokarmy. U palaczy leukoplakia może wystąpić sześć razy częściej niż u osób niepalących i u większości z nich po zaprzestaniu palenia dochodzi do samoistnej remisji zmian. Obecnie podkreślana jest rola udziału onkogennych wirusów HPV typ 16,18 oraz HSV lub antygenów pochodzących z ich kapsydów w powstawaniu i ewentualnej transformacji nowotworowej leukoplakii (4, 5, 6, 7, 8, 9).

Częstość występowania leukoplakii wynosi średnio 0,2-0,5% w badanej populacji. Trzykrotnie częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet, zwykle między 40 i 60 rokiem życia. Leukoplakia ulega transformacji nowotworowej od 2 do 6% (1).

Wyróżniamy dwa typy leukoplakii (wg. Pindborga): homogenną bez cech dysplazji i niehomogenną. Klinicznie postać homogenna jest cienka i gładka, w obrazie histopatologicznym obserwujemy nadmierne rogowacenie i zgrubienie warstwy kolczystej, a ryzyko zezłośliwienia tej formy jest małe. Niehomogenna leukoplakia może klinicznie dawać obraz:

–leukoplakii grubej i popękanej, z nadmiernym rogowaceniem, zgrubieniem warstwy kolczystej i łagodną dysplazją (średnie ryzyko transformacji);

–leukoplakii brodawkowatej, ziarnistej, z nieregularnym rogowaceniem, obecnością sopli nabłonkowych (duże ryzyko transformacji);

–leukoplakii cętkowanej, erytroplakii, z nieregularnym i nadmiernym rogowaceniem, bulwiastymi soplami nabłonkowymi, obecnością limfocytów i dysplazją dużego stopnia. Jest to już carcinoma in situ, rak przedinwazyjny.