Stan narządu żucia kobiet w wieku 35-44 lat zatrudnionych w ZPC „SKAWA S.A.” w Wadowicach na podstawie liczby PUW i OHI-S

Kontakt zawodowy lekarza prowadzącego badania z pracownikami ZPC „SKAWA S.A.” w okresie 1981 do 1993 skłonił nas, po kilkuletniej przerwie, do podjęcia tego tematu. Drugim, istotnym powodem była likwidacja przychodni przyzakładowej. Jej brak spowodował utrudniony dostęp do stomatologa, a co za tym idzie, wzrost zachorowalności m.in. na próchnicę, choroby przyzębia i błony śluzowej jamy ustnej. Należy zaznaczyć, że kobiety objęte badaniami zgłaszały się bardzo chętnie, oczekując na szansę pomocy specjalistycznej, co jednoznacznie świadczy o utrudnionym dostępie do naszych usług (1).

Doniesienia literaturowe podają jednoznacznie, że węglowodany i czas ich działania na zęby są jednym z podstawowych czynników kariogennych (2, 3, 4, 5). W związku z tym celem naszej pracy było wykazanie wpływu zapylonego stanowiska pracy pyłem mącznym i cukrowym na stan uzębienia i przyzębia w aspekcie wskaźnika PUW i OHI-S. Drugim było znalezienie korelacji pomiędzy stanem higieny jamy ustnej wyrażonym wsk. OHI-S a poziomem próchnicy wyrażonym liczbą PUW i jej składowymi.

Badania objęły grupę kobiet zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji (wypiek ciast) oraz pakowaniu tych produktów. Uczestniczyły w nich kobiety w wieku pomiędzy 35 a 44 rokiem życia (mężczyźni nie są zatrudnieni na stanowiskach produkcyjnych). Kryterium doboru przedziału wieku wynikało ze struktury zatrudnienia. Kobiety w tym wieku stanowią 51,5% pracownic na stanowiskach produkcyjnych ww. przedsiębiorstwa. Zatrudnione były w dwóch zakładach, usytuowanych po przeciwległych stronach miasta, jednak pozostających pod kierownictwem jednej dyrekcji. Zakład I jest młodszy, nowocześniejszy, z mniejszym zapyleniem stanowisk pracy. W dalszej części pracy, dla uproszczenia, będzie sygnowany literą „S”. Drugi, mniej nowoczesny, to „M”. Badane kobiety pracowały na stanowiskach piekarzy i pakowaczy. Są to miejsca najbardziej zagrożone pyłem pochodzenia roślinnego. Grupa poznawcza liczyła 120 kobiet. 60 z nich zatrudnionych było w zakładzie „S”. Druga grupa, licząca również 60 kobiet, pracowała w „M”. Kody „S” i ”M” są naszymi wewnętrznymi oznaczeniami ułatwiającymi sortowanie i obróbkę komputerową danych uzyskanych w trakcie badań. Wszystkie badane pracowały w Zakładach ponad 10 lat. Fakt ten pozwolił na dokonanie aktualnej oceny stanu zdrowia jamy ustnej pacjentek z którymi zetknęliśmy się wcześniej. Zostały one wybrane losowo z całej grupy wiekowej, która liczyła 233 pracownice w tym wieku 35-44 lat, zatrudnione w obydwu zakładach. Połowa badanych zamieszkiwała w środowisku wiejskim, zaś druga w małym mieście.

Do badań użyto liczby PUW z jej składowymi, które pozwoliły określić: frekwencję próchnicy, jej intensywność oraz wskaźnik leczenia (3, 5, 6, 7). Badane kobiety podzielone zostały na następujące grupy w każdym z zakładów:

a.zatrudnione przy wypieku, zamieszkałe w mieście i na wsi (60)*

b.zatrudnione przy pakowaniu gotowych produktów, zamieszkałe w mieście i na wsi (60)*

Podział na stanowiska pracy podyktowany był poziomem zapylenia hal produkcyjnych pyłem pochodzenia roślinnego i wynosił od 0,8 mg/m³ do 3,4 mg/m³. Był najwyższym zapyleniem na terenie zakładu (4, 8, 9, 10). W Zakładzie I, na hali wypieku wynosił 2,6 mg/m³. W pomieszczeniu pakowalni osiągał poziom 0,8 mg/m³. Poziom zapylenia w Zakładzie II był wyższy i analogicznie wynosił 3,4 mg/m³ oraz 1,6 mg/m³. Na hali wypieku, w niektórych miejscach, dochodził nawet do 3,8 mg/m³.

Pełny obraz choroby próchnicowej dały porównania liczby PUW oraz jej składowych P, U i W do skróconego wskaźnika higieny jamy ustnej OHI-S wg Greena i Vermillona. Również analiza pytań przeprowadzonej równolegle z badaniami klinicznymi ankiety, lecz dotyczących jedynie nawyków higienicznych, pozwoliła dokładnie poznać czynniki determinujące powstawanie próchnicy. Zawierała ona 21 pytań. Miała za zadanie przedstawić nawyki żywieniowe, higieniczne, dostępność do usług stomatologicznych, korzystanie z nich oraz dolegliwości w jamie ustnej i stawie skroniowo-żuchwowym. Pytania dotyczyły również poziomu wykształcenia i miejsca zamieszkania. 7 pytań dotyczyło wyłącznie czynników generujących zmiany próchnicowe w jamie ustnej. Te 7 pytań zostało wykorzystanych w naszych badaniach. Wyniki porównań pozwoliły postawić tezy dotyczące korelacji pomiędzy nawykami a oczekiwanymi zmianami w układzie stomatognatycznym.

Higiena jamy ustnej ma bezpośredni wpływ na zmiany chorobowe zachodzące w jamie ustnej. W związku z tym poziom wskaźnika OHI-S pozostaje w ścisłej korelacji z liczbą PUW. Analiza wskaźnika OHI-S wykazała również ilość wyłączonych z badań sekstantów. Ich liczba jest wynikiem badanej przez nas choroby próchnicowej. Posłużyło to do ustalenia korelacji pomiędzy wiekiem badanych kobiet a ilością sekstantów wyłączonych z badań.

Ostatnią pozycją włączoną do badań jest aktualna waga ciała. Włączenie tego elementu do badań wynika z analizy ankiety, w której pracownice w znakomitej większości przyznają się do spożywania słodyczy w czasie dnia pracy. Z całą pewnością ma to działanie kariogenne.

Opracowanie statystyczne poziomu korelacji i ufności w grupach oraz ustalenie wstępnych zależności pomiędzy danymi przeprowadzono przy pomocy komputera osobistego (PC), posługując się programem Microsoft Office (arkusz kalkulacyjny Excel) w systemie Windows – Me.

Wstępna analiza liczby PUW pokazuje nam zbliżony rozkład wartości w każdej z badanych populacji. Liczba zębów objętych chorobą próchnicową oraz wyleczonych w Zakładach „S” i „M” jest niemal identyczna (416, 406). W przypadku zębów usuniętych występuje znaczna przewaga ilościowa w „M” (827, 887). Liczba W z kolei jest nieznacznie wyższa w „S” (213, 208). Szczegółowa analiza danych PUW z podziałem na stanowiska pracy oraz miejsce zamieszkania dała następujące wyniki przedstawione w tabelach 1, 2.