Zmiany wartości wskaźnika krwawienia dziąseł SBI i stycznej płytki bakteryjnej API podczas zabiegów stosowanych w profilaktyce indywidualnej

Skuteczność profilaktyki indywidualnej jest trudno porównywalna z efektami profilaktyki zbiorowej; zwłaszcza, że obydwa rodzaje mogą i współistnieją (4, 5). I co ważne, żaden z nich z osobna i obydwa stosowane razem nie prowadzą do pełnej eliminacji próchnicy ani chorób przyzębia (1, 2, 3, 6). Ocena skuteczności obydwu nie jest jednoznaczna (5,6,9). Rezultaty są wynikiem różnych czynników, takich jak rasa, wiek, płeć, dieta, obyczaje, miejsce zamieszkania itd. (1, 7, 9, 10, 11, 16, 17, 20, 21). Zbiorcza profilaktyka stomatologiczna w naszym kraju i na całym świecie przechodziła „wzloty i upadki”, natomiast profilaktyka indywidualna najczęściej obejmowała określone grupy dyspanseryjne (12, 18); obiektywna ocena skuteczności profilaktyki indywidualnej mogła dotyczyć tylko tych grup.

W profilaktyce indywidualnej preferuje się przede wszystkim leki i metody stosowane miejscowo (13, 14, 15). Wiadomo, że choć bardziej kosztowne są skuteczniejsze niż stosowane zbiorowo (4, 5, 22). Ocena skuteczności działań indywidualnych, jeśli nie są one prowadzone w sposób kontrolowany i ujednolicony, nie jest w pełni wiarygodna. Postanowiono więc skorzystać z doświadczeń zdobytych przez stomatologów niemieckich, którzy od 1993 r. zostali zobligowani ustawą do odpłatnego prowadzenia usług profilaktycznych wg programu indywidualnej profilaktyki (IP) u dzieci i młodzieży w wieku 6-18 lat (12). Cel pracy stanowiła, niezależnie od dyspanseryzacji, ocena skuteczności na podstawie analizy wartości dwóch wskaźników – krwawienia dziąseł i stycznej płytki bakteryjnej podczas kolejnych wizyt IP u dziewcząt i chłopców w wieku 6-18 lat.

Ocenę przeprowadzono u wszystkich pacjentów w wieku od 6 do 18 lat zgłaszających się do praktyki stomatologicznej, których zakwalifikowano do czterech grup: grupa I, 6-9 lat liczyła 67 dzieci, grupa II, 10-12 lat, liczyła 51 osób, grupa III, 13-15 liczyła 35, a IV, 16-18 lat, liczyła 29 osób.

Badanie wartości wskaźników przeprowadzono wielokrotnie: pierwsze przed podjęciem czynności profilaktycznych, następne na każdej kolejnej wizycie. W pierwszej kolejności oceniano SBI a w następnej API. SBI badano za pomocą zgłębnika periodontologicznego wprowadzanego delikatnie do kieszonki dziąsłowej na powierzchni mesialnej i dystalnej każdego zęba. Znakiem (+) oznaczano krwawienie, a znakiem (-) brak krwawienia na karcie opracowanej dla wszystkich lekarzy stosujących IP. W kwadrantach I i III po stronie policzkowej, a w kwadrantach II i IV po stronie podniebiennej.

W następnej kolejności oznaczano API po wybarwieniu płytki bakteryjnej. Jeśli na zębach stwierdzano pola wybarwione oznaczano je na karcie badania znakiem +, jeśli nie znakiem –. Odsetkowe wartości obu wskaźników odczytywano z legendy i odnotowywano w poszczególnych kwadrantach po przeciwnej stronie łuku, w stosunku do SBI. Zgodnie z obowiązującym programem IP realizowano go w pięciu etapach. W etapie I – IP1 wykonywano pomiary SBI i API, przeprowadzano instruktaż higieny, przekazywano wskazania żywieniowe, przeprowadzano profesjonalne oczyszczanie uzębienia i fluoryzację kontaktową. Jeśli obecne były ubytki próchnicowe, leczono je. W etapie następnym IP2 wykonywano pomiar SBI i API. Jeśli obserwowano wzrost wartości lub utrzymywanie się ich na poziomie z IP1 przeprowadzano ponownie instruktaż higieny, remotywację i ewentualnie ponowne profesjonalne oczyszczanie. IP3 stanowił powtórkę IP2 i miał miejsce wyłącznie w razie niepowodzenia. Podczas IP4 przeprowadzano fluoryzację kontaktową, a podczas IP5 – lakowanie bruzd (15), jeśli osiągnięto prawidłową higienę jamy ustnej. Wartości wskaźników zapisane w karcie indywidualnej przenoszono do karty zbiorczej i obliczano wartości średnie. Skuteczność IP oceniano w zależności od płci, wieku, zabiegów profilaktycznych takich jak fluoryzacja endogenna, lakowanie bruzd, szczoteczkowanie. Uzyskane wyniki poddano analizie statystycznej (8, 19).

Wyniki badań zebrano w tabelach 1-4.