Znieczulenie ogólne w stomatologii klinicznej. Tryb ambulatoryjny. Resuscytacja w jednostkach lecznictwa stomatologicznego

W swojej codziennej pracy każdy lekarz może spotkać się z pacjentem w stanie krańcowego zagrożenia życia, które doprowadzi do zaniku czynności życiowych tj. utraty świadomości, zatrzymania oddychania i krążenia krwi.

Stan taki nazywamy śmiercią kliniczną i jest on potencjalnie odwracalny (1).

Jako personel medyczny jesteśmy zobowiązani do podjęcia działań mających na celu zahamowanie i odwrócenie procesu umierania.

Resuscytacja (łac. – ożywianie) to zespół czynności, których skutkiem jest przywrócenie podstawowych objawów życia tj. krążenia krwi lub krążenia krwi i oddychania. Postępowanie, które oprócz przywrócenia krążenia krwi i oddychania doprowadzi także do powrotu świadomości nazywamy reanimacją (1, 2).

Po raz pierwszy resuscytację krążeniowo-oddechową opisano w 1960 roku. Od tej pory stała się ona standardową interwencją medyczną (3).

Podstawowe znaczenie dla powodzenia zabiegów resuscytacyjnych ma czas jaki upłynął od zatrzymania hemodynamicznie efektywnej akcji serca do momentu ich rozpoczęcia. Brak krążenia krwi przez 3-4 minuty prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia kory mózgowej. Opóźnienie nawet mieszczące się w tym czasie znacznie zmniejsza szansę skutecznej reanimacji. Dlatego też, trzeba położyć szczególny nacisk na jak najszybsze rozpoznanie zaniku podstawowych czynności życiowych oraz natychmiastowe podjęcie czynności reanimacyjnych (4, 5, 6).

Zabiegi resuscytacyjne dzieli się na (2, 5, 7):

– podstawowe zabiegi podtrzymywania życia (utrzymanie drożności dróg oddechowych, oddech zastępczy, pośredni masaż serca),

– zaawansowane zabiegi podtrzymywania życia (przyrządowe udrożnienie dróg oddechowych, oddech zastępczy z użyciem przyrządów, defibrylacja, farmakoterapia).

Każdy gabinet stomatologiczny powinien być wyposażony w zestaw resuscytacyjny. Zestaw ten musi znajdować się w łatwo dostępnym miejscu, a jego lokalizację powinien znać każdy pracownik gabinetu.

Sprzęt i leki w zestawie powinny być rozlokowane w sposób przejrzysty.

Proponowana zawartość zestawu resuscytacyjnego (2, 8, 9, 10, 11):

– Worek samorozprężalny,

– Maski twarzowe w trzech rozmiarach,

– Rurki ustno-gardłowe w trzech rozmiarach,

– Ewentualnie Combitube lub maski krtaniowe nr 3 i 4,

– Kaniule dożylne 2 x 0,7, 2 x 1,0, 2 x 1,2,

– Opaska do stazy żylnej,

– Opatrunki do mocowania kaniul dożylnych (4 szt.),

– Kaniula 12-14 G do nakłucia krtani bądź tchawicy,

– Jałowe gaziki (kilkanaście sztuk),

– Rolka przylepca o szerokości 2 cm,

– Bandaż (1 szt.),

– Zestaw do podawania tlenu,

– Miękkie cewniki do odsysania 2 x 12 G, 2 x 14 G, 2 x 18 G,

– Kleszczyki Magilla lub inne,

– Zestaw do przetaczania płynów (2 szt.),

– Strzykawki 5 x 2 ml, 5 x 5 ml, 5 x 10 ml, 5 x 20 ml,

– Igły injekcyjne 10 x 1,2, 10 x 0,7.

Leki:

– Adrenalina (Adrenalinum) amp. 1 mg/ml (1 opakowanie),

– Atropina (Atropinum sulfuricum) amp. 0,5 mg/ml (1 opakowanie),

– Hydrokortyzon (Hydrocortisonum hemisuccinatum) amp. 100 mg/5 ml (1 opakowanie),

– 8,4% Wodorowęglan sodowy (Natrium bicarbonicum) amp. 20 ml (1 opakowanie),

– 2% Xylocaina viol. 400 mg/20 ml (1 szt.) lub inny preparat lidocainy do podawania dożylnego,

– Clemastin (Clemastinum fumaratum) amp. 2 mg//2 ml (1 opakowanie),

– 2,5% Eufilina (Aminophylinum) amp. 10 ml (1 opakowanie),

– Efedryna (Ephedrinum hydrochloricum) amp. 25 mg/1 ml (1 opakowanie),

– 10% Calcium Polfa amp. 5 ml (1 opakowanie),

– Dopamina (Dopaminum hydrochloricum) 200 mg//5 ml (1 opakowanie),

– 5% Glukoza opakowanie po 500 ml (2 szt.).

Gabinety w których odbywają się zabiegi stomatologiczne w znieczuleniu ogólnym powinny poszerzyć zestaw o sprzęt potrzebny do intubacji tchawicy:

– Laryngoskop z łopatkami Macintosha w trzech rozmiarach,

– Zapasowa żarówka i baterie do laryngoskopu,

– Elastyczna prowadnica,

– Rurki intubacyjne nr 5, 6, 7 i 8,

– Słuchawki lekarskie.

Zawartość zestawu resuscytacyjnego oraz daty ważności leków powinny być regularnie kontrolowane (co najmniej raz w miesiącu).

Rozpoznanie stanu zagrożenia życia i organizacja resuscytacji.

Do czynności resuscytacyjnych przystępujemy gdy pacjent traci przytomność i dodatkowo stwierdzamy u niego zatrzymanie oddechu lub zatrzymanie oddechu i brak tętna na dużych tętnicach. Ocena innych parametrów takich jak sinica, szerokość źrenic i ich reaktywność na światło czy obecność lub brak odruchów rzęsowego lub rogówkowego jest stratą czasu i zmniejsza szanse na powodzenie resuscytacji (2, 5, 7, 11).

Stan przytomności pacjenta badamy poprzez potrząśnięcie barkiem i głośne zapytanie np. czy dobrze się pan(i) czuje.

W przypadku braku odpowiedzi (schemat 1):

– Zlecamy asyście ustawienie fotela w pozycji poziomej i wezwanie dodatkowych osób.

– Udrażniamy drogi oddechowe poprzez odgięcie głowy pacjenta do tyłu, wysunięcie żuchwy i otwarcie ust; w przypadku wątpliwości zakładamy rurkę ustno-gardłową.

– Usuwamy ewentualne ciała obce (tampony, gaziki, protezy zębowe) i wydzieliny (ślina) ręką i ssakiem.

– Sprawdzamy czy pacjent oddycha obserwując ruchy klatki piersiowej, nasłuchując czy jest szmer oddechowy w okolicy ust, ewentualnie wyczuwając ruch powietrza dłonią lub policzkiem. Sprawdzanie obecności oddechu powinno trwać ok. 10-20 sekund.

– Badamy tętno na dużych tętnicach (u dorosłych na szyjnych lub udowych, u małych dzieci na tętnicach ramiennych). Badanie tętna nie powinno trwać dłużej niż 10 sekund.

– W trakcie oceniania oddechu i tętna zlecamy asyście dostarczenie zestawu resuscytacyjnego (2, 5, 7, 9, 11).

Jeżeli pacjent oddycha (więcej niż tylko pojedyncze westchnienia) układamy go w pozycji bocznej ustalonej, obserwujemy ciągłość oddychania i tętno oraz rozważamy przyczyny utraty przytomności i dalsze postępowanie.

W przypadku braku oddechu lub oddechu i tętna zlecamy asyście wezwanie zespołu reanimacyjnego i jeżeli jest dostępny dostarczenie defibrylatora. Następnie bezzwłocznie rozpoczynamy wentylację zastępczą lub wentylację zastępczą i pośredni masaż serca.

Jeżeli pacjent nie oddycha:

– Utrzymujemy drożność dróg oddechowych (odgięcie głowy do tyłu, wysunięcie żuchwy do przodu; ewentualnie rurka ustno-gardłowa);

– Zlecamy asyście

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.