Ocena skuteczności dwóch programów profilaktycznych u dzieci przedszkolnych

Najnowsze badania stomatologiczne stanu uzębienia dzieci w wieku przedszkolnym w Polsce wskazują nadal na ich wysoce niepokojącą zapadalność na chorobę próchnicową. Dokumentują to najnowsze wyniki ogólnopolskich badań epidemiologicznych (1, 2, 3) oraz inne badania w naszym kraju (4, 5, 6, 7, 8). Ocena intensywności próchnicy u dzieci w wieku 6-7 lat w ogólnokrajowym monitoringu zdrowia jamy ustnej w 2000 roku w odniesieniu do innych krajów europejskich wykazała, że zapadalność na próchnicę w naszym kraju jest jedną z najwyższych w Europie (1).

Jednocześnie, badania w zakresie profilaktyki fluorkowej wykazały redukcję próchnicy nawet o 70% dzięki działaniom opartym na egzogennym działaniu związków fluoru w połączeniu z prawidłową higieną i zaleceniami dietetycznymi (9, 10, 11, 12).

Celem pracy była ocena stanu uzębienia i higieny jamy ustnej u najmłodszych dzieci przedszkolnych oraz ocena skuteczności dwóch programów profilaktycznych, które realizowano przez 18 miesięcy. Kolejnym celem było zdobywanie przez studentów V roku stomatologii praktycznych umiejętności w postępowaniu edukacyjno-profilaktycznym w środowisku przedszkolnym.

Wstępnym badaniem klinicznym objęto 139 dzieci 3-4-letnich w siedmiu losowo wybranych przedszkolach Szczecina. Pierwszy program profilaktyczny realizowano w 41-osobowej grupie, a drugi program w 53-osobowej grupie. Grupę kontrolną stanowiło 45 dzieci. Rodziców dzieci z wszystkich grup objęto badaniem ankietowym, którego wyniki będą przedmiotem odrębnej pracy.

Obydwa programy profilaktyczne polegały na:

– wstępnym badaniu stomatologicznym oraz kolejnych po 9 i 18 miesiącach wraz z pisemną informacją i zaleceniami higieniczno-dietetycznymi, które przekazywano rodzicom,

– nadzorowanym przez przeszkolonych nauczycieli, codziennym szczotkowaniu zębów pastą dziecięcą czyli o niskiej zawartości fluoru (szczotki wymieniano co 3-4 miesiące),

– dwukrotnym, indywidualnym instruktażu oczyszczania zębów prowadzonym przez studentów V roku stomatologii (ryc. 1 i 2),

– jednorazowym, 15-minutowym spotkaniu edukacyjnym dla rodziców podczas którego zwracano uwagę na konieczność eliminacji diety próchnicotwórczej i prezentowano właściwą metodę szczotkowania zębów z zaleceniem dokładnego ich oczyszczania u dzieci po ostatnim posiłku przed snem.

Drugi program wzbogacono o kolejny instruktaż szczotkowania zębów oraz o działania oświatowe dla dzieci przy współudziale nauczycieli i studentów (występy dziecięce, film video, pogadanki, kolorowanki), a także o ponowne spotkanie edukacyjne z rodzicami. Dodatkowo u dzieci z aktywnymi ogniskami próchnicowymi podjęto 2-krotne lakierowanie zębów w pierwszym roku oraz 4-krotną fluoryzację kontaktową w drugim roku badań. Zęby lakierował stomatolog preparatem Duraphat, natomiast fluoryzację wykonywał nauczyciel przedszkolny preparatem Elmex geel. Za prawidłową metodę szczotkowania przyjęto metodę Fonesa, a do odmierzania właściwego czasu zabiegu stosowano klepsydrę. Dzieci zachęcano do wybarwiania płytki bakteryjnej preparatem, zakupionym przez przedszkola, o nazwie Red Cote firmy Butler. Dzieci z grupy kontrolnej objęto wstępnym badaniem klinicznym (po którym ze względów etycznych, udzielono krótkiego instruktażu szczotkowania zębów) i końcowym po 18 miesiącach.

Badanie kliniczne przeprowadzano zawsze w godzinach rannych przy użyciu lusterka, zgłębnika oraz lampy czołowej. Do oceny próchnicy zastosowano kryteria według ŚOZ. W ramach tych badań oceniano odsetek dzieci ze zdrowym uzębieniem, intensywność próchnicy zębów mlecznych (puw/z) oraz stan higieny jamy ustnej zmodyfikowanym wskaźnikiem nazębnej płytki międzyzębowej API (Aproximal Plague Index) (13). Przy jego pomocy stwierdzano obecność płytki (+) lub jej brak (–) w przestrzeniach bliższych zębów 61-65 od strony policzkowej oraz zębów 81-85 od strony językowej (19).

Obliczenia statystyczne wykonano przy zastosowaniu pakietu STATISTICA´98. W analizie wyników posłużono się testem t-Studenta oraz testami nieparametrycznymi: U Manna-Whitneya i kolejności par Wilcoxona. Przyjęto dopuszczalne prawdopodobieństwo p błędu pierwszego rodzaju (poziom istotności testu) równe 0,05.

Tabela 1 przedstawia odsetek dzieci wolnych od próchnicy oraz intensywność choroby próchnicowej wyrażoną średnimi wartościami puw/z w badaniu wstępnym oraz po 9 i 18 miesiącach. Badanie wstępne wykazało, że odsetek dzieci wolnych od próchnicy zębów był niski i wahał się w granicach od 15,6% w grupie kontrolnej do 36,6 i 35,8% w grupie 1 i 2. Odsetek dzieci wolnych od próchnicy po 18 miesiącach uległ dalszemu obniżeniu; w grupie kontrolnej i w grupie pierwszej odpowiednio do 13,3 i o 19,5%, a w grupie drugiej do 32,1% co było najkorzystniejszym wynikiem.

Tabela 1 ilustruje również, że dzieci w wieku 3 lat mają średnio około trzech zębów mlecznych objętych procesem próchnicowym. Średnie wartości puw/z w badaniu wstępn

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.