Metody pomiaru szerokości koron zębów. Przegląd piśmiennictwa*

Chociaż ortodoncja bywa niekiedy złośliwie nazywana przez innych dentystów „dyscypliną milimetrową”, to przesunięcia zęba rzędu 1-2 mm czy zmiana nachylenia jego osi o kilkanaście stopni mogą już zdecydować o wyniku leczenia, uzyskaniu estetycznego uśmiechu i satysfakcji pacjenta z osiągniętych wyników. Dlatego zarówno diagnostyka, planowanie leczenia, jak i kontrola uzyskanych wyników wymagają dokonywania bardzo precyzyjnych pomiarów.

Pomiary szerokości mezjodystalnej koron zębów są wykonywane niemal od początków nowoczesnej ortodoncji. Już pod koniec lat pięćdziesiątych ustalono standardy określające, że szerokość mezjodystalna zęba to odległość pomiędzy anatomicznymi punktami stycznymi (na mezjalnej i dystalnej powierzchni zęba) mierzona równolegle do płaszczyzny zgryzu (1-4) – ryc. 1a, b, c i d. Lundström i Neff powołują się przy tym w swoich artykułach na ogłoszone w 1952 roku tezy pracy doktorskiej W.A. Boltona, na podstawie których autor ten opublikował w 1958 i 1962 roku szczegółowe doniesienia. W polskiej literaturze ortodontycznej także opisano dokładnie te pomiary (5-8).

W oparciu o stosunki sumy mezjodystalnych szerokości zębów żuchwy do zębów szczęki opracowano też szereg wskaźników stosowanych zarówno w diagnostyce ortodontycznej, jak i do planowania leczenia. Częstotliwość wykonywania takich pomiarów jak również znaczenie tego parametru dla diagnostyki i szeroko rozumianej praktyki ortodontycznej sprawiają, że istnieje stała potrzeba stosowania coraz to dokładniejszych i – na ile to możliwe, względnie łatwych w użyciu instrumentów pomiarowych. Choć pewna grupa badaczy nie wspomina o tym, które z dostępnych przyrządów zostały wykorzystane do wykonania pomiarów, to i tak używano bardzo różnorodnych urządzeń a poszczególni autorzy próbują stosować coraz nowocześniejsze techniki.

Do mierzenia szerokości koron pojedynczych zębów wykorzystywano różne przyrządy pomiarowe: w pierwszych pracach były to przede wszystkim instrumenty używane w innych dziedzinach (geometria, nawigacja, technika, itp.), takie jak linijki, cyrkle dwuostrzowe, cyrkle Korkhausa (nie można ich stosować do pomiaru mezjodystalnej szerokości pojedynczych zębów), kątomierze, taśmy zaopatrzone w podziałkę milimetrową (3-6, 9, 10) – ryc. 2, 3. Za pomocą cyrkla, zaopatrzonego w dwa ramiona zakończone ostrzami, wykonywano pomiary szerokości poszczególnych zębów, zmierzoną odległość odkładając na podziałce milimetrowej z dokładnością do 0,25 mm (3, 4, 11). Jednakże Shellhart i wsp. (12) w swojej pracy udowodnili, że większą dokładność pomiarów uzyskuje się stosując przyrząd Boley´a niż cyrkiel dwuostrzowy. Pomiar z użyciem cyrkla jest obarczony dodatkową możliwością popełnienia błędu podczas przenoszenia go na skalę milimetrową (13).