Ocena poziomu lęku oraz określenie przyczyn stresu u młodych pacjentów w gabinecie stomatologicznym
© Borgis - Nowa Stomatologia 2/2006, s. 73-77
*Danuta Moś1, Ewa Ogłodek2, Aleksander Araszkiewicz2
Wstęp
Lęk jaki odczuwają pacjenci przed leczeniem stomatologicznym najczęściej przybiera postać swoistej fobii (dentofobii) – nadmiernej, irracjonalnej reakcji przeżywania przykrego stresu związanego z wizytą u dentysty (1, 2, 3). Lęk stomatologiczny jest zjawiskiem spowodowanym nie tylko przez ból doświadczany podczas leczenia, ale także może być dodatkowo związany z cechami osobowości dziecka, brakiem edukacji zdrowotnej, słabą więzią emocjonalną dziecka z rodzicami oraz jest uzależniony od relacji lekarza z pacjentem (4, 5). Dzieciństwo jest istotnym okresem życia, kiedy młody człowiek zapoznaje się ze światem zewnętrznym, kształtuje swój stosunek do otaczającego środowiska i spotykanych doświadczeń oraz zaczyna utrwalać w pamięci traumatyczne przeżycia. Stomatolodzy dziecięcy stają wobec bardzo trudnego zadania – wyrobienia w przekonaniach młodego pacjenta pozytywnego stosunku do leczenia stomatologicznego (6, 7, 8).
W pracy posłużono się trzema skalami badawczymi dotyczącymi zachowań dzieci w gabinecie stomatologicznym: CDAS (Corah Dental Anxiety Scale) – skalą obrazującą nastawienie dzieci do leczenia stomatologicznego, DFS (Dental Fear Survey) – ukazującą zaufanie dzieci do stomatologa oraz CFSS-DS (Children Fear Survey Schedule – Dental Subscale) – określającą stopień lęku dziecięcego. Ankietowanie pacjentów miało na celu wydzielenie grupy dzieci specjalnej troski stomatologicznej.
Cel pracy
Celem pracy była ocena nastawienia dzieci do leczenia stomatologicznego i zaufania do swojego lekarza dentysty, jak również próba określenia poziomu lęku w czasie wizyty dzieci w gabinecie stomatologicznym.
Materiał i metody
Przebadano 50 dzieci w wieku 14-15 lat – uczniów jednego z gimnazjum na terenie województwa śląskiego. Badania wykonano w 2 połowie 2005 roku.
Wszystkie badane dzieci to ogólnie zdrowi pacjenci (I gr wg ASA).
A. Oceniono nastawienie dzieci do leczenia stomatologicznego za pomocą skali CDAS (Corah Dental Anxiety Scale). Skala CDAS składa się z 4 pytań identyfikujących zachowania młodych pacjentów w gabinecie stomatologicznym. Punktacja odpowiedzi: a – 1 pkt., b – 2 pkt., c – 3 pkt., d – 4 pkt., e – 5 pkt. (tab. 1 i 4, ryc. 1).
Tabela 1. Corah Dental Anxiety Scale (CDAS).
| 1. Jeśli musiałbyś pójść jutro do dentysty, jak czułbyś się z tą myślą? | a. Czekałbym na tą wizytę z niecierpliwo-ścią, gdyż jest to przyjemne doświad-czenie. | b. Nie martwiłbym się tym | c. Czułbym się trochę zmartwiony. | d. Obawiałbym się, że wizyta będzie nieprzyjemna i bolesna | e. Bardzo obawiałbym się, że wizyta będzie nieprzyjemna i bolesna |
| 2. Jak się czujesz, gdy czekasz na swoją kolejkę w poczekalni stomatologicznej? | a. Zrelaksowany. | b. Trochę niespokojny. | c. Napięty. | d. Zdenerwowany. | e. Bardzo zdenerwowany, zalewam się potem, czuję się fizycznie chory |
| 3. Jak się czujesz, gdy czekasz na fotelu dentystycznym, podczas gdy dentysta przygotowuje wiertło do rozpoczęcia borowania zębów? | a. Zrelaksowany. | b. Trochę niespokojny. | c. Napięty. | d. Zdenerwowany. | e. Bardzo zdenerwowany, zalewam się potem, czuję się fizycznie chory |
| 4. Jak się czujesz, gdy jesteś na fotelu dentystycznym i widzisz, że dentysta wyjmuje narzędzia, których będzie używał do leczenia twoich zębów? | a. Zrelaksowany. | b. Trochę niespokojny. | c. Napięty. | d. Zdenerwowany. | e. Bardzo zdenerwowany, zalewam się potem, czuję się fizycznie chory |
Tabela 4. Corah Dental Anxiety Scale (CDAS) – ocena procentowa.
| Skala CDAS (pkt.) | Nastawienie dzieci do leczenia stomatologicznego | Procent badanych dzieci |
| 4 pkt. | Pozbawione lęku | 2% |
| 5-8 pkt. | Obawiające się | 8% |
| 9-12 pkt. | Lękowe - unikające | 55% |
| 13-16 pkt. | Z dużym nasileniem lęku bez dolegliwości somatycznych | 25% |
| 17-20 pkt. | Z bardzo dużym nasileniem lęku oraz z dolegliwościami somatycznymi | 10% |
Ryc. 1. Ocena nastawienia dziecka do leczenia stomatologicznego za pomocą skali CDAS.
B. Oceniano zaufanie dzieci do lekarza stomatologa posługując się skalą DFS (Dental Fear Survey). Odpowiedzi punktowano: a – 1 pkt., b – 2 pkt., c – 3 pkt., d – 4 pkt., e – 5 pkt. (tab. 2 i 5, ryc. 2).
Tabela 2. Dental Fear Survey (DFS).
| 1. Sądzę, że dentyści nie lubią, kiedy pacjenci zadają pytania | a. Nigdy | b. Trochę | c. Nieco | d. Często | e. Prawie zawsze |
| 2. Dentyści pomagają pacjentom, ale wydają się zawsze być zajęci | a. Nigdy | b. Trochę | c. Nieco | d. Często | e. Prawie zawsze |
| 3. Dentyści nie dają wystarczającego wyjaśnienia o tym, co robią kiedy leczą moje zęby | a. Nigdy | b. Trochę | c. Nieco | d. Często | e. Prawie zawsze |
| 4. Mam wrażenie, że dentysta nie słucha t To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej. |