Rozwój fizyczny a wiek zębowy populacji 4-8-letnich dzieci białostockich – część I

Dojrzałość biologiczną pojedynczego osobnika lub całej populacji możemy ocenić na podstawie zespołu cech morfologicznych warunkujących dany obraz fenotypowy. Wśród kryteriów służących do oceny wieku rozwojowego występują między innymi wiek zębowy oraz wiek morfologiczny oceniany najczęściej na podstawie analizy podstawowych cech fizycznych, takich jak masa ciała oraz wzrost (1, 2). Oznaczenie i porównanie kilku różnych wyznaczników wieku rozwojowego pozwalają na ocenę harmonijności rozwoju oraz jego zgodności z wiekiem kalendarzowym.

Celem pracy była ocena dojrzałości biologicznej populacji dzieci białostockich w wieku od 4 do 8 lat, analizowanej w aspekcie wieku zębowego oraz morfologicznego, a także ocena zależności pomiędzy badanymi kryteriami wieku rozwojowego.

Materiał badawczy stanowiła grupa 1044 dzieci w wieku od 4 do 8 lat. Dzieci pochodziły z wybranych losowo białostockich przedszkoli oraz klas pierwszych szkół podstawowych. Badania przeprowadzono w latach 2001-2003.

Celem ustalenia statusu zębowego każdemu dziecku wykonano badanie stomatologiczne. Badanie przeprowadzono w oświetleniu sztucznym przy użyciu narzędzi diagnostycznych. Badano obecność zębów mlecznych i stałych przyjmując, zgodnie z zaleceniami WHO, za ząb wyrznięty każdy widoczny w jamie ustnej ząb, niezależnie od stopnia zaawansowania procesu wyrzynania (3).

Badania masy ciała i wzrostu wykonano przy użyciu wagi lekarskiej. Mimo, iż z definicji masę ciała powinno się określać dla osoby rozebranej (1) ze względów funkcjonalnych dokonano pomiaru w odzieży, ale bez obuwia. Wzrost ustalono zgodnie z zasadami tj. dokonano pomiaru odległości pomiędzy punktami basis i vertex ciała (1).

Przeprowadzone badania miały charakter badań horyzontalnych. Badania takie, zwane również poprzecznymi, pozwalają na zebranie w ciągu krótkiego czasu danych dotyczących określonych parametrów w różnych grupach wiekowych (4, 5).

Zgodnie z zasadami oceny wieku kalendarzowego dla dzieci w wieku od 4 do 8 lat przy podziale na grupy wiekowe zastosowano zmienność 6 miesięcy (1) dzięki czemu uzyskano 9 grup wiekowych w obrębie których wyodrębniono podgrupy dziewczynek i chłopców (tab. 1)

Dojrzałość biologiczną populacji oceniono na podstawie analizy wieku zębowego oraz wieku morfologicznego oznaczanego oddzielnie na podstawie masy ciała oraz wzrostu. Do określenia wieku zębowego (6, 7) i morfologicznego posłużono się metodą jednocechową, zakładającą odrębną ocenę każdej cechy, czyli tzw. siatkę centylową. W pracy wykorzystano siatki centylowe wykonane w 1990 r. przez Cieślik i wsp. na podstawie badań dzieci z dużego ośrodka miejskiego (1), które można przyjąć za swoistą normę docelową ze względu na wysoki poziom warunków społeczno-ekonomicznych. Przyjęto, że wiek rozwojowy jest zgodny z kalendarzowym, wówczas gdy wartość badanej cechy mieści się w granicach tzw. wąskiej normy zawartej pomiędzy 25 a 75 percentylem. Wartości poniżej 25 percentyla świadczą o opóźnieniu wieku rozwojowego, natomiast powyżej 75 świadczą o jego przyspieszeniu w stosunku do wieku kalendarzowego (7).

Oceniono zależności pomiędzy:

a) wiekiem zębowym a wiekiem morfologicznym ocenianym na podstawie analizy masy ciała,

b) wiekiem zębowym dzieci a wiekiem morfologicznym ocenianym na podstawie analizy wzrostu.

Analizę przeprowadzono oddzielnie dla grup dziewczynek i chłopców.

Wyniki badań wprowadzono do komputera tworząc bazę danych, w obrębie której można było dokonać potrzebnej analizy statystycznej.

Stawiane w pracy hipotezy weryfikowano testem Chi-kwadrat niezależności (jeśli było konieczne stosowano poprawkę Yates´a).

Za istotne statystycznie uznawano te zależności, dla których wartość statystyki Chi-kwadrat (z poprawką Yates´a bądź bez) była większa od wartości krytycznej Chi-kwadrat (dla odpowiedniej liczby stopni swobody i p<0,05).

Analizę zebranego materiału bada

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.