Cytokiny w patogenezie reumatoidalnego zapalenia stawów (r.z.s.) – nadzieja na leki nowej generacji

Cytokiny stanowią grupę niskocząsteczkowych białek wpływających na funkcje komórek i warunkujące ich wzajemne oddziaływanie. Sygnał aktywujący komórkę przekazywany jest poprzez związanie cytokiny ze swoistym dla niej receptorem. Cytokiny kontrolują wszystkie fazy odpowiedzi immunologicznej: indukcyjną, efektorową i wygaszającą. Co więcej, istotnie wpływają na procesy zapalenia: regulują ekspresję cząsteczek adhezyjnych na komórkach śródbłonka, indukują syntezę prostaglandyn, aktywują szereg komórek uczestniczących w zapaleniu: makrofagi, neutrofile, komórki tuczne, wpływają na syntezę białek ostrej fazy, stymulują sekrecję metoloproteinaz, etc. (3). Mimo występującego nakładania się niektórych funkcji poszczególnych cytokin, tworzą one ściśle powiązaną sieć, której elementy wzajemnie się regulują i kontrolują.

Istnieje szereg mechanizmów zabezpieczających przed niekontrolowaną produkcją cytokin (13, 29). Po pierwsze, większość cytokin nie jest produkowana konstytutywnie, ale do ich ekspresji niezbędne są sygnały aktywujące procesy transkrypcji i translacji. Po drugie, szereg cytokin jest produkowana w postaci nieaktywnych biologicznie prekursorów, które ulegają aktywacji dopiero w obecności specyficznych enzymów proteolitycznych. Po trzecie, sekrecja wielu cytokin jest często zależna od dodatkowej aktywacji lub obecności proteaz, które uwalniają aktywne cytokiny z powierzchni komórkowej. Należy tu jednak wspomnieć, że niektóre cytokiny eksponowane na powierzchni komórek (np. TNF-a, IL-15) wykazują również aktywność biologiczną. W takich jednak przypadkach niezbędny jest bezpośredni kontakt komórki docelowej z efektorową, co znacznie ogranicza zasięg działania tych cytokin. Czwarty mechanizm kontrolujący aktywność cytokin wykorzystuje ich neutralizację po związaniu z rozpuszczalnymi (złuszczonymi) receptorami lub białkami wiążącymi dane cytokiny. W ten sposób może być neutralizowana IL-2, TNF-a, IL-1b czy IL-18. Jednak nie zawsze rozpuszczalne receptory neutralizują związaną cytokinę: rozpuszczalny receptor dla IL-6 po związaniu się z IL-6 zwiększa jej biologiczną aktywność. Istnieją też antagoniści receptorów, których wiązanie nie wywołuje efektu biologicznego, ale kompetycyjnie blokuje dostępność receptora dla agonisty. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku antagonisty dla receptora IL-1 (IL-1Ra). W końcu, niektóre cytokiny wykazują efekty biologiczne preferujące dany typ odpowiedzi immunologicznej (2, 22). Na przykład w obecności IL-12 obserwuje się przewagę limfocytów Th1 (produkujących IL-2, IFN-g, IL-17) i związanej z ich wpływem dominacji odpowiedzi typu komórkowego, podczas gdy w obecności dużych ilości IL-4 następuje preferencyjna stymulacja proliferacji limfocytów Th2 (produkujących IL-4) prowadząca w konsekwencji do amplifikacji odpowiedzi typu humoralnego i związanej z nią produkcji przeciwciał.

Dzięki tym mechanizmom kontrolującym produkcję, aktywację i neutralizację cytokin, w większości sytuacji procesy immunologiczno-zapalne przechodzą przez wszystkie etapy niezbędne do eliminacji czynnika inwazyjnego oraz naprawy zaistniałych uszkodzeń, po czym następuje wygaszenie całego procesu. Taka ściśle kontrolowana równowaga, pomiędzy czynnikami wzmagającymi dany typ odpowiedzi immunologiczno-zapalnej a ich naturalnymi

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.