Dodatek

Leki tu wymienione należą do rutynowego zestawu środków najczęściej stosowanych przez cały czas sprawowania opieki paliatywnej. W ostatnich dniach życia wiele z nich winno być odstawionych, z pozostawieniem wyłącznie tych, których podawanie jest niezbędne dla uśmierzenia cierpień.

Uwaga! Fragmenty oryginalnego tekstu zastąpione przez tłumaczy z uwagi na nieprzydatność w warunkach polskich, np. z powodu braku przytaczanego leku na rynku, zapisano pismem pochyłym.

1. BÓL

Ból receptorowy

NLPZ – niesterydowe leki przeciwzapalne są zalecane w leczeniu powierzchniowego i głębokiego bólu somatycznego, w tym bólu związanego z przerzutami do kości. U chorych wcześniej przyjmujących doustnie NLPZ winny być kontynuowane w postaci:

– czopków, np. diklofenak 2 x 100 mg,

– iniekcji, np. ketolorac 30 mg/24 godziny (w Polsce brak jest obecnie leku w tej formie dogodnej do stosowania podskórnego; podejmuje się natomiast próby podskórnego podawania diklofenaku – Voltarenu – przygotowanego w oddzielnej strzykawce),

– żelu, np. diklofenak – stosowany przy bolesnych owrzodzeniach odleżynowych.

Opioidy:

– Spośród dostępnych w naszym kraju słabym opioidem stosowanym z wyboru w bólach umiarkowanych do silnych jest tramadol¹– lek ten wyparł stosowaną wcześ-niej powszechnie (jednak obciążoną silnym działaniem zapierającym) kodeinę.

– Morfina jest lekiem z wyboru stosowanym gdy ból nie oddziałuje na leczenie tramadolem.

– Tramadol podawany podskórnie jest 10 razy słabszy od morfiny podawanej w iniekcji.

– Przy objawach takich jak: duszność o znacznym nasileniu, silne, nawracające, trudne do kontroli bóle przebijające oraz zaburzeniach wchłaniania podskórnego (objawy kurczu naczyń – blada, chłodna skóra), wymagane leki przeciwbólowe i inne należy podawać drogą dożylną (poprzez istniejący dostęp do żyły lub założyć kontakt dożylny obwodowy, w razie konieczności – ośrodkowy).

– Przy braku zadowalającego efektu przeciwbólowego należy dobowe dawki tramadolu lub morfiny zwiększyć o 25-50%.

– W razie bólów przerywających lub incydentalnych należy podawać podskórnie lub dożylnie ratujące dawki stosowanego opioidu w wysokości 1/6 dawki dobowej.

2. Zasada przeliczania dawek przy zamianie drogi podawania opioidu na parenteralną

1. Zarówno tramadol w dawkach stanowiących 3/4 dawki doustnej, jak i morfina w dawce równej 1/2 dawki doustnej – mogą być podawane podskórnie przy użyciu igły typu „motylek”² co 4 godziny lub w ciągłej infuzji.

2. Przy zmianie drogi podawania tramadolu z podskórnej na dożylną, dawki pozostają takie same, dawki morfiny podskórnej do dożylnej przeliczamy w stosunku 3:2.

3. Przy zamianie iniekcji petydyny (Dolarganu), opioidu nie zalecanego przez Światową Organizację Zdrowia (niestety ciągle stosowanego w Polsce) należy zastosować przelicznik do morfiny podskórnej jak 10:1, tramadolu jak 1:1.

3. Stosowanie leków przy użyciu infuzorów bateryjnych

Przenośne infuzory bateryjne, zwane pompami infuzyjnymi, służą do ciągłego, podskórnego podawania leków. Pozwala to na uniknięcie częstych iniekcji oraz na zachowanie stałego poziomu leku we krwi. Na rynku dostępne są infuzory różnych firm – wiele ośrodków opieki paliatywnej/hospicyjnej w Polsce wyposażonych jest w sprzęt firmy Graseby, WB.

Poniżej przedstawiono listę leków dostępnych w naszym kraju, które można podawać podskórnie po przygotowaniu w jednej strzykawce łącznie z tramadolem lub morfiną:

– midazolam,

– wodorobromek lub butylobromek hioscyny,

– haloperidol,

– metoklopramid,

– lewomepromazyna,

– dimenhydrynat.

Zazwyczaj obok analgetyku opioidowego stosujemy 1-2 leków z powyższej listy.

4. Leczenie wybranych objawów:

Ból neuropatyczny

Środki przeciwpadaczkowe:

– zalecane są w leczeniu piekących lub napadowych strzelających bólów neuropatycznych, zwłaszcza u chorych, którzy nie przyjmują leków doustnie,

– midazolam (Dormicum) 5-10 mg co 4 godziny lub w ciągłym wlewie podskórnym 1-2 mg/godzinę,

– klonazepam 0,25-1 m

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.