Współczesne postępowanie lecznicze w urazach kręgosłupa i rdzenia

Budowa anatomiczna kręgosłupa oraz jego cechy biochemiczne pozwalają na ogromny zakres jego ruchomości nawet podczas normalnego ruchu i obciążenia. Ta niezwykle skomplikowana, a zarazem delikatna architektura kostna kręgosłupa, jego trzonów, nasad, wyrostków stawowych oraz łuków i wyrostków kolczystych, jak również słabo rozwinięty gorset mięśniowy szyi i/lub tułowia oraz duży zakres ruchomości sprawia, że przy nadmiernym ruchu i działaniu gwałtownych sił może dojść do przekroczenia jego wytrzymałości, uszkodzenia jego budowy anatomicznej i naruszenia funkcji stabilności i funkcji ochrony rdzenia i naczyń krwionośnych (18). Dzieje się tak dlatego, że kręgosłup, będąc kolumną wspierającą gorset mięśniowy, jest pod ciągłym obciążeniem ciężaru ciała. Jak podaje Roaf (33), główne siły zewnętrzne powodujące uraz kręgosłupa to kompresja, rozciąganie oraz skręcenie dośrodkowe i odśrodkowe. Siły te mogą działać zarówno w pozycji wyprostowania lub zgięcia, jak i rotacji kręgosłupa.

Gdy kręgosłup na skutek obciążeń fizjologicznych we wszystkich stopniach swobody nadmiernie zwiększa swoją ruchomość mówimy o jego niestabilności. W zależności od poziomu anatomicznego kręgosłupa skutki niestabilności mogą być różne. Pod tym względem każdy segment kręgosłupa posiada swoją specyfikę, zarówno ortopedyczną, jak i neurologiczną. Odcinek szyjny odpowiada za ruchy głowy, piersiowy za utrzymanie żeber i ochronę klatki piersiowej, natomiast lędźwiowy zapewnia ruchy lokomocyjne. Złożoność unerwienia całego ciała przez rdzeń kręgowy sprawia, że im wyżej jest zlokalizowany uraz rdzenia, tym poważniejsze są następstwa dla obwodowego układu nerwowego, z trwałym kalectwem lub śmiercią pacjenta włącznie.

Niezwykle ważne jest właściwe postępowanie od chwili wypadku, poprzez transport, postępowanie diagnostyczne, leczenie operacyjne, właściwą opiekę medyczną i rehabilitację (14, 17, 20, 22, 34, 36). Takie postępowanie jest niezbędne, szczególnie we wczesnym etapie leczenia, gdyż od 3 do 25% urazów rdzenia kręgowego powstaje w okresie po pierwotnym urazie rdzenia. Są to uszkodzenia wtórne, do których dochodzi w czasie transportu lub podczas udzielania pierwszej pomocy (32).

Wczesna pomoc zaczyna się zaraz na miejscu wypadku, co jest związane z postawieniem pierwszej diagnozy i zakwalifikowaniem chorego do odpowiedniego środka transportu. Każdego nieprzytomnego należy traktować jako potencjalnego pacjenta z urazem rdzenia (18, 19). W pierwszym okresie, jeśli stwierdza się uraz rdzenia, należy go traktować jako uszkodzenia niepełne.

Jeżeli pacjent jest przytomny, przy badaniu należy uwzględnić skargi pacjenta na ból w szyi, w plecach i w kończynach. Mogą występować: słabość mięśni, porażenie lub zmienione czucie na tułowiu i/lub na kończynach (22). Nie wolno zapominać, że objawy mogą być bardzo dyskretne, tak więc badanie neurologiczne powinno być pełne i dokładne.

Przy badaniu należy uwzględnić zewnętrzne rany, a w przypadku kręgosłupa widoczne skręcenie i zbyt duży kąt pochylenia w jednym kierunku (36). Brak tych objawów nie przesądza jednak o możliwości występowania uszkodzenia kręgosłupa (34). Urazy te mogą być bowiem zamaskowane przez współistniejące obrażenia innych narządów, np. głowy, czy klatki piersiowej i brzucha, jak również spożyte środki odurzające, jak alkohol czy narkotyki (19) lub środki przeciwbólowe.

Każdy pacjent z podejrzeniem urazu rdzenia kręgowego powinien dostać tlen podczas transportu. Podczas reanimacji głowę należy utrzymywać w pozycji neutralnej (tj. nie wykonywać ruchów maksymalnego przygięcia i odgięcia).

We wstrząsie neurogennym należy ograniczyć płyny podawane dożylnie, gdyż może to doprowadzić do przeciążenia układu krążenia i spowodować niewydolność krążeniowo-oddechową (obrzęk płuc, zawał mięśnia sercowego) (2). Niezwykle istotne jest prowadzenie bilansu płynów.

Najważniejsze jest jednak natychmiastowe włączenie Solu-Medrolu (metylprednisolon) w zalecanych dawkach (zob. poniżej).

Celem priorytetowym postępowania szpitalnego przedoperacyjnego jest przywracanie tzw. homeostazy fizjologicznej. Istotne jest normalizowanie funkcji życiowych organizmu i poziomu tlenu w krwi oraz ułożenie pacjenta w neutralnej, fizjologicznej pozycji (19, 26). Często w przypadkach urazów rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym dochodzi do niewydolności krążeniowo-oddechowej. W takim przypadku najlepiej jest dokonać intubacji chorego i prowadzić oddech kontrolowany. Jeżeli u chorego objawy te utrzymują się dłużej,

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.