Zintergowany system szpitalnej polityki antybiotykowej – doświadczenia Wielkopolskiego Centrum Chorób Płuc i Gruźlicy w Poznaniu

Tomasz Ozorowski, Ewa Fischbach, Paweł Gruszczyński, Maria Nowacka, Mirosława Wilk, Paweł Grzesiowski¹
(przy współpracy Krajowej Grupy Roboczej ds. zakażeń szpitalnych przy Krajowym Specjaliście w dziedzinie mikrobiologii klinicznej)

Wprowadzenie

Wprowadzanie na rynek farmaceutyczny nowych leków przeciwbakteryjnych, ich szerokie stosowanie, często nadmierne, prowadzą do niekontrolowanego wzrostu oporności bakterii oraz kosztów leczenia.

Polska jest jednym z nielicznych krajów, w których w dziedzinie terapii zakażeń i gospodarowania zasobami leków przeciwbakteryjnych istnieje pełna dowolność. Jest to spowodowane pomijaniem w przeszłości aspektów ekonomicznych w działalności zakładów opieki medycznej, a także braku przygotowania merytorycznego środowiska lekarskiego do szybko powiększającego się rynku leków oraz dynamicznych zmian w mikrobiologii. W chwili obecnej do najpoważniejszych zagrożeń epidemiologicznych w środowisku szpitalnym zaliczane są metycylinooporne gronkowce (MRSA), penicylinooporne pneumokoki (PNSP), wankomycynooporne enterokoki (VRE) oraz wielooporne pałeczki Gram-ujemne. Jednym z niezbędnych elementów walki z narastającą opornością bakterii jest ograniczenie i racjonalizacja użycia antybiotyków w środowisku szpitalnym.

Cel pracy

Celem obecnej pracy było opracowanie kompleksowego systemu szpitalnej polityki antybiotykowej i eksperymentalne wdrożenie w Wielkopolskim Centrum Chorób Płuc i Gruźlicy (WCChPiG) w Poznaniu.

Materiał i metoda

Wielkopolskie Centrum Chorób Płuc i Gruźlicy jest 250-łóżkowym szpitalem specjalistycznym przyjmującym rocznie około 7000 pacjentów. Szpital posiada 8-łóżkowy oddział intensywnej opieki medycznej, torakochirurgii, onkologii, leczenia gruźlicy, 3 oddziały pulmonologiczne i oddział wewnętrzny.

W 1998 roku został powołany zespół ds. antybiotykoterapii, którego zadaniem było opracowanie i przedstawienie Komitetowi Terapeutycznemu założeń szpitalnej polityki antybiotykowej. W skład zespołu weszły 3 osoby: lekarz ds. kontroli zakażeń szpitalnych ze specjalizacją w zakresie chorób wewnętrznych, kierownik apteki szpitalnej i mikrobiolog kliniczny.

Projekt szpitalnej polityki antybiotykowej składał się z następujących elementów:

1. Określenie zakresu odpowiedzialności i zadań zespołu ds. antybiotykoterapii.

2. Analiza retrospektywna zużycia antybiotyków na podstawie danych z apteki szpitalnej (umożliwiła ocenę zużycia antybiotyków wg kosztów, dni leczenia, i rozbicia tych danych na poszczególne oddziały).

3. Analiza wrażliwości drobnoustrojów na leki przeciwzakaźne na podstawie danych z laboratorium szpitalnego, Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Mikrobiologii oraz Alexander Project Group i Polish Alexander Project Collaborative Group.

4. Kampania edukacyjna dla środowiska lekarskiego.

5. Receptariusz szpitalny i rekomendacje do leczenia najczęściej występujących zakażeń.

6. Formularz zlecania antybiotyków.

7. Strategia zapobiegania narastania oporności drobnoustrojów na antybiotyki.

8. Zasady kontroli działań marketingowych firm farmaceutycznych na terenie szpitala.

9. Nadzór nad przepływem informacji o przedszpitalnej antybiotykoterapii.

10. Współpraca z lekarzami rodzinnymi i kasą chorych w zakresie kreowania regionalnej polityki antybiotykowej.

Wyniki i omówienie

W 1997 roku wydatki na antybiotyki stanowiły 30-35% budżetu apteki przeznaczonego na zakup leków. Stosowano 45 różnych preparatów leków przeciwzakaźnych, przy czym antybiotyki podawane pozajelitowo stanowiły 60% całkowitej ilości stosowanych leków przeciwbakteryjnych. Zużycie według grup antybiotyków i poszczególnych preparatów przedstawiano w tabeli 1 oraz na rycinie 1. Zestawienie zużycia wszystkich antybiotyków umożliwiło zlokalizowanie tych, które są najczęściej zlecane i których racjonalizacja stosowania będzie istotna dla polityki antybiotykowej, a tym samym dla budżetu szpitala. Mimo stosowania w WCChPiG 45 różnych preparatów przeciwbakteryjnych, koszt 8 z nich stanowił 70% środków finansowych wydawanych na tę grupę leków (ryc. 2).

Tabela 1. Antybiotyki stosowane w WCChPiG w 1997 r. – wg częstości stosowania i procent kosztów całkowitych wydanych na zakup antybiotyków.

Antybiotyk	% kosztów	Antybiotyk	% kosztów
1. Amoksycylina/klawulonian	15	24. Flukonazol	NI
2. Doksycyklina	2	25. Ciprofloksacyna	2
3. Pefloksacyna	2	26. Karbenicylina	2
4. Trimetoprim/sulfametoksazol	NI	27. Ceftazydym	2
5. Penicylina	10	28. Cefaleksyna	NI
6. Cefuroksym	7	29. Norfloksacyna	NI
7. Gentamycyna	NI	30. Natamycyna	NI
8. Ceftriakson	10	31. Klarytromycyna	NI
9. Netylmycyna	12	32. Ampicylina	NI
10. Roksytromycyna	2	33. Piperacylina/tazobaktam	2
11. Ketokonazol	NI	34. Cefradyna	NI
12. Klindamycyna	10	35. Tobramycyna	NI
13. Ofloksacyna	1	36. Linkomycyna	NI
14. Nystatyna	NI	37. Cefoperazon	NI
15. Piperacylina	6	38. Cefaklor	NI
16. Cefotaksym	4	39. Spiramycyna	NI
17. Cefazolina	2	40. Wankomycyna	NI
18. Kolistyna	1	41. Amoksycylina	NI
19. Cykloseryna	NI	42. Imipenem	NI
20. Erytromycyna	NI	43. Cefadroksyl	NI
21. Amikacyna	NI	44. Teikoplanina	NI
22. Ceftibuten	NI	45. Amfoterycyna B	NI
23. Ampicylina/sulbaktam	2	NI - nieistotne

Ryc. 1. Zużycie antybiotyków w WCChPiG w 1997 r., w przeliczeniu na osobodni leczenia.

Ryc. 2. Antybiotyki konsumujące 70% środków finansowych przeznaczonych na zakup tej grupy leków.

Na podstawie przeprowadzonych analiz i zaproponowanej administracyjnej metody kontroli zużycia, antybiotyki zostały podzielone na trzy kategorie dostępu:

1. Kategoria I: antybiotyki ogólnie dostępne.

2. Kategoria II: antybiotyki kontrolowane, tj. zamawiane dla określonego pacjenta przez konkretnego lekarza na podstawie wypełnionego odpowiedniego formularza (ryc. 3). Dla tych antybiotyków pierwsze zlecenie jest realizowane na okres do 3 dni w leczeniu empirycznym i do 5 dni w leczeniu celowanym (opis poniżej).

FORMULARZ ZAMAWIANIA ANTYBIOTYKU Pacjent ............................................................. Nr historii choroby .............................. Wiek .................. Waga .................... Oddział .............................. Alergie .............................................. I. Leczenie empiryczne (zamówienie I na okres do 72 godz.) 1. Zakażenie: podejrzenie [ ] potwierdzone [ ] Rodzaj zakażenia............................................. 2. Zlecone posiewy: nie zlecono [ ] plwocina [ ] popłuczyny [ ] mocz [ ] rana [ ] krew [ ] inne..................................
Data	Godzina	Antybiotyk	Dawka jednorazowa	Droga podania	Częstość podawania na dobę	Liczba dni leczenia	Podpis
			To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej. Ważne informacje Polityka cookies RODO Formy płatności Koszty dostawy Regulamin zakupów Plan połączenia Borgis Sp. z o.o. z Fitomed Sp. z o.o. Oferta handlowa Oferta dla dystrybutorów Oferta dla bibliotek Newsletter Polecamy Czytelnia medyczna Księgarnia Borgis © 2026 Wydawnictwo Borgis • Built with GeneratePress