Organizacyjne zasady i zadania w kształtowaniu dobrej opieki diabetologicznej – zorientowanej na problemy pacjenta

Opieka diabetologiczna ma za podstawę jak najlepiej pojęte dobro pacjenta zarówno w działaniach doraźnych jak i w perspektywie wielu lat leczenia. Musi zapewnić wysoki poziom bieżącej, codziennej jakości życia jak i zapobiegać powikłaniom. Zawsze musi mieć charakter intensywnej, wieloczynnikowej opieki.

Z tego powodu jest zawsze opieką zespołową, jest wynikiem działań całego zespołu medyczno-społecznego pod kierunkiem diabetologa.

Cukrzyca dotyczy około 4-5% dorosłej populacji, a także ponad 18 000 dzieci i młodzieży w Polsce. Według ocen własnych, a także Banku Światowego (The Global Burden of Disease, Murray C.J.L., Lopez A.D., 1966) zajmuje w skali wielkości obciążenia społecznego drugie miejsce po niedokrwiennej chorobie serca, pochłaniając co najmniej 5% całkowitego budżetu służby zdrowia. Problemy te można obecnie w dużej mierze kontrolować przy zastosowaniu w praktyce nowoczesnych zasad merytorycznych, organizacyjnych i ekonomicznych. Reforma ochrony zdrowia w Polsce powinna dać szansę takiemu postępowi.

Podstawowym dokumentem kształtującym kierunki rozwoju opieki diabetologicznej w Europie i w Polsce jest Deklaracja z Saint Vincent. Ogłoszono ją w 1989 r., dziesięcioletni okres wdrażania zasad Deklaracji z Saint Vincent został podsumowany podczas zjazdu uczestników i aktywistów tego ruchu pod kierunkiem WHO, IDF i EASD, który odbył się we wrześniu 1999 r. w Istambule.

Wydaje się, że był to okres bardzo pozytywnych przemian, które przyniosły widoczne korzyści naszym chorym w Polsce.

Szczególnie dotyczy to: 1) priorytetu jakości leczenia; 2) zespołowości opieki; 3) rozwoju partnerskiego związku między leczonymi i leczącymi oraz praktykowania pojęcia „empowerment”, tj. wzmacniania i wzbogacania osobowości pacjenta przez edukację terapeutyczną, uzbrajania go w skuteczniejsze sposoby zwalczania cukrzycy i dążenia do lepszej jakości życia, 4) wprowadzenia zasad obiektywnego, ulepszonego procesu i struktury opieki leczniczej oraz rozszerzenie interdyscyplinarnych aspektów opieki nad chorymi na cukrzycę przez zespołowość praktyki i system opieki „łączonej”.

Powyższe zmiany pozwalają wyrażać nadzieję, że w następnym okresie pojawią się nowe składniki i ulepszenia w opiece diabetologicznej. Powstała już cała nowa dziedzina działań naukowych kształtujących przeobrażenia w tej opiece.

Nowy okres i oczekiwane prace powinny skupić się przede wszystkim na jakościowych aspektach opieki nad chorymi na cukrzycę. Głównym celem będzie zapewne upowszechnienie jak najwyższej jakości opieki i samoopieki diabetologicznej.

Jak wynika z badań Gilmera i wsp., tylko wysoka jakość i skuteczność leczenia są w stanie obniżyć jego koszty. W badaniach tych dotyczących grupy 3017 chorych na cukrzycę, udowodniono, że u osób, które rozpoczęły okres 3-letniej obserwacji z poziomem glikowanej hemoglobiny równym 10%, koszt leczenia po zakończeniu tego okresu był aż o 35% wyższy w porównaniu z osobami z poziomem glikowanej hemoglobiny równym 6%. W tej pierwszej, gorzej leczonej grupie koszt wynosił ponad 11 500 USD, a w drugiej, leczonej lepiej 8500 USD. Tak więc zarówno z bezpośrednio ludzkiego, jak i ekonomicznego punktu widzenia jakość leczenia jest najważniejsza. Świadomość koniecznej powszechnej wysokiej jakości opieki diabetologicznej, która jest jednocześnie jedyną drogą do usprawnień ekonomicznych, powinna stać się podstawą tworzenia warunków dla nowej opieki diabetologicznej przez instytucje ubezpieczeniowe oraz kasy chorych.

Diabetolodzy pragną w tym zakresie jak najściślej współpracować z tymi instytucjami i administracją zreformowanej ochrony zdrowia w Polsce, wnosząc idee i doświadczenia dotyczące wysokiej jakości opieki nad chorymi, nowego podejścia do problemów chorych i ich rodzin, nowej organizacji i metod.

Duża liczba chorych na cukrzycę, wieloletni przebieg choroby i jej powikłania czynią z tej jednostki chorobowej przedmiot zainteresowania całego zespołu specjalistów. Wciąż trwa dyskusja, jak należy podzielić role w zespołach lekarskich, aby opieka medycy była najkorzystniejsza. Typem opieki, który powinien być coraz rzadziej stosowany, jest tak zwana opieka izolowana, polegająca na rozdzieleniu specjalistów zajmujących się konkretnym zagadnieniem od lekarzy innych dziedzin. Takie oddzielenie opieki podstawowej od specjalistycznej nie pozwala na całościowe spojrzenie na chorego, a raczej prowadzi do wąskiej specjalizacji w zakresie konkretnego problemu. Najlepszym rozwiązaniem jest połączenie obu metod, polegające na prowadzeniu wspólnej dokumentacji medycznej, konsultacjach i łącznym rozwiązywaniu problemów natury technicznej i ekonomicznej. Jest to nowa ścieżka opieki merytorycznej i formalnie wspólnej, jednoczącej w procesie dobrej opieki diabetologicznej lekarzy niespecjalistów diabetologów, czyli opieki łączonej.

Pod hasłem „opieka” należy rozumieć pogłębioną troskę o chorego, profesjonalne zainteresowanie się jego problemami, a także wielokierunkowe działanie mające na celu polepszenie zdrowia i życia człowieka z cukrzycą. Opieka powinna przekraczać granice rutynowego leczenia, obejmować nie tylko stan zdrowia, lecz także stan emocjonalny i społeczny chorego. Postępowanie takie polega też na upominaniu się o prawa pacjenta i jego rodziny. Można zatem powiedzieć, że cukrzyca jest chorobą wymagającą krajowego systemu i programu zapobiegania, rozpoznawania, leczenia i socjalizacji. Opieka rozpoczyna się od rozpoznania. W kontekście opieki łączonej hasło to oznacza rozpoznanie medyczne, ale także rozpoznanie społeczne w zakresie skutków psychicznych choroby, sytuacji materialnej i rodzinnej chorego oraz ocenę możliwości edukacyjnych pacjenta. W tym miejscu pojawiają się problemy organizacji wizyt kontrolnych, także nagłych konsultacji, nauka samokontroli przez chorego, zwiększanie jego motywacji i wzbogacanie postawy życiowej. Równie istotna jest organizacja kontroli powikłań narządowych, ich leczenie, poprawa ogólnej kondycji zdrowotnej oraz aranżacja partnerskich relacji z pacjentem i jego rodziną. W ostatnim czasie poprawia się opieka nad wybranymi grupami chorych na cukrzycę. Wynika to zarówno ze zwiększonej zapadalności na tę chorobę, z częstszego jej wykrywania, jak i z coraz lepszego poznawania jej złożonego patomechanizmu. Zwiększa się też dostępność opieki i jej integracja. Na taki stan rzeczy wpływa również rozwój standardów postępowania, włączania się w opiekę lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarek, rozwój nowych placówek opieki zdrowotnej.

Z danych szacunkowych wynika, że na opiekę diabetologiczną lekarz pierwszego kontaktu powinien przeznaczyć około 3-5 godzin tygodniowo. Nakłada to na tych lekarzy obowiązek właściwego przygotowania merytorycznego i technicznego do wypełnienia tego zadania. Istotne jest także prowadzenie odpowiedniej dokumentacji medycznej pozwalającej na ocenę skuteczności leczenia.

Jak zatem rozwiązać diabetologiczne problemy lekarza rodzinnego?

Powinien on dysponować rejestrem chorych, posiadać specjalne formularze umożliwiające prowadzenie obserwacji i dokumentacji, być wyposażonym w materiały edukacyjne, przepisy dietetyczne i dzienniczki samokontroli dla chorych oraz aparaturę specjalistyczną do monitorowania leczenia. Jak wskazują badania, większość chorych z cukrzycą typu 2 nie jest zadowolona z dotychczasowej opieki medycznej. Wyniki te dowodzą, jak wiele jest jeszcze do zrobienia. Niestety, istnieją pewne poważne przeszkody w realizacji przedstawionych zadań. Dotyczą one głównie techniki, dostępności do aparatury medycznej, konieczności prowadzenia opieki zespołowej przez wielu specjalistów. Często także trudna jest realizacja edukacji chorego. Dlatego właśnie polecana jest metoda opieki łączonej, zakładająca współpracę lekarza rodzinnego z poradnią diabetologiczną. Na sprawne działanie takiej opieki wpływa jasne podzielenie obowiązków poszczególnych lekarzy, ustalenie miejsca kontroli. Ważne jest także przygotowanie merytoryczne lekarzy i personelu, właściwa selekcja i kwalifikacja

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.