Ostry stan splątania (delirium) w terminalnej fazie choroby nowotworowej
© Borgis - Nowa Medycyna 1/2000
Ewa Bączyk, Jacek Łuczak
Wstęp
Jednymi z najczęściej pojawiających się zaburzeń psychicznych u pacjentów w terminalnej fazie choroby nowotworowej są – obok lęku i depresji – zaburzenia świadomości, które określane są terminem delirium. Termin delirium, tłumaczony dotychczas jako majaczenie, poszerzono zgodnie z klasyfikacją DSM-III-R o inne zaburzenia jakościowe świadomości tj. zamroczenie i splątanie. W literaturze anglojęzycznej majaczenie jest synonimem ostrego stanu splątania.
Majaczenie jest to zespół zaburzeń świadomości powstających na podłożu organicznym, o ostrym przebiegu, z globalnym upośledzeniem czynności poznawczych.
Występuje ono u 15-30% chorych hospitalizowanych w oddziałach onkologicznych i u około 75% pacjentów w terminalnej fazie choroby nowotworowej a przed śmiercią wzrasta do 80-90%. Zaburzenia te mogą mieć charakter odwracalny; w grupie pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową uzyskiwano poprawę stanu psychicznego w 20-30% przypadków.
Etiopatogeneza
Główną rolę w patogenezie splątania przypisuje się zaburzeniom przekaźnictwa w układzie cholinergicznym. Niektórzy autorzy sądzą, że zespoły majaczeniowe w większości przypadków powstają w wyniku blokady mechanizmów cholinergicznych międzymózgowia.
Etiologia delirium jest często wieloczynnikowa i udaje się ją ustalić w 5-44% przypadków. Nieodwracalnie zaburzone funkcje poznawcze obserwuje się w 80-90% przypadków pacjentów w ostatnich 24-48 godzinach życia. Najczęstszą przyczyną zaburzeń świadomości są nakładające się nieprawidłowości metaboliczno-toksyczne. U niektórych pacjentów może dojść do obniżenia progu rozwoju ostrego stanu splątania ze względu na czynniki predysponujące (np. wiek).
Majaczenie jest stanem nagłym w opiece paliatywnej. Należy wykonać w miarę możliwości przynajmniej podstawowe badania laboratoryjne krwi (morfologia, rozmaz, poziom glikemii, elektrolity z wapniem, próby wątrobowe i nerkowe, gazometria), badanie ogólne moczu, rtg klatki piersiowej, ekg. Czasami wskazane jest badanie KT głowy a w wyjątkowych sytuacjach nakłucie lędźwiowe. Równocześnie należy mieć na względzie stan pacjenta i ewentualne obciążenia, jakim będzie dla niego diagnostyka. Przyczyny delirium zestawiono w tabeli 1.
Tabela 1. Przyczyny delirium w terminalnej fazie choroby nowotworowej.
| Przyczyny ogólne: |
| kkkk- niewydolność narządowa (wątroby, płuc, nerek) |
| kkkk- zaburzenia biochemiczne (hipokalemia, hiponatremia, hipoglikemia, hiperkalcemia, odwodnienie, przewodnienie) |
| kkkk- infekcje wirusowe, bakteryjne przebiegające ze stanami gorączkowymi |
| kkkk- choroby sercowo-naczyniowe |
| kkkk- choroby hematologiczne |
| kkkk- powikłania sterydo-, chemio-, radio-, immunoterapii |
| kkkk- abstynencja alkoholowa, lekowa |
| Leki: |
| kkkk- opioidy (morfina, fentanyl, metadon, buprenorfina, pentazocyna, petydyna, oxycodon) |
| kkkk- antycholinergiczne (przeciwhistaminowe, spazmolityczne, trójpierścieniowe antydepresyjne, przeciwparkinsonowskie, antyarytmiczne) |
| kkkk- uspokajająco-nasenne (benzodwuazepiny, barbiturany) |
| kkkk- nasercowe (digoksyna) |
| kkkk- nadciśnieniowe (propranolol, metyldopa) |
| kkkk- antybiotyki (aminoglikozydy, penicyliny, cefalosporyny) |
| kkkk- cytostatyki |
| kkkk- inne (przeciwdrgawkowe, cymetydyna, ranitydyna, lit, lewodopa, acyclovir, NLPZ) |
| Przyczyny związane z CUN: |
| kkkk- pierwotne i przerzutowe ogniska w CUN |
| kkkk- meningoencefalopatie |
| kkkk- infekcje |
| kkkk- urazy (np. po radioterapii) |
| kkkk- zespoły paraneoplastyczne |
| kkkk- choroby degeneracyjne |
| Przyczyny związane z nowotworem: |
| kkkk- ogólny skutek choroby |
| kkkk- ból i zmęczenie |
| kkkk- zaparcia |
| kkkk- zatrzymanie moczu |
| kkkk- świąd |
| kkkk- depresja |
| kkkk- niepokój |
| Silne nowe bodźce: |
| kkkk- zbyt gorąco lub zbyt zimno |
| kkkk- mokra pościel |
| kkkk- sfałdowana pościel z okruchami pokarmu |
| kkkk- zbyt silne światło |
| kkkk- zmiana otoczenia |
Jedną z przyczyn majaczenia może być odwodnienie; poprzez zmniejszoną filtrację nerkową dochodzi także do kumulacji metabol
To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.