Cierpienia chorych u kresu życia. Opieka paliatywna/hospicyjna. Rozwój opieki paliatywnej/hospicyjnej w Polsce

U wszystkich tych chorych w ostatnim okresie życia występuje szereg dokuczliwych dolegliwości somatycznych, którym towarzyszą przykre odczucia psychiczne oraz ból duchowy, egzystencjalny. Podłożem tych cierpień, bólu wszechogarniającego, obejmującego również coraz bardziej zaburzoną rolę chorego w społeczeństwie i rodzinie, jest postępujące uszkodzenie ciała na skutek szerzącego się w organizmie procesu chorobowego, co prowadzi do niekorzystnej zmiany wyglądu ciała i postępującego upośledzenia aktywności fizycznej zdolności do funkcjonowania w codziennym życiu. Narasta poczucie buntu z powodu niezasłużonego werdyktu – choroby niosącej cierpienie („Dlaczego ja?”), frustracji, lęku o los własny i najbliższych; obawom o nasilenie cierpień i postępujące zniedołężnienie towarzyszy lęk przed szpitalem, śmiercią a nade wszystko umieraniem w cierpieniach. Zwątpienie toczy walkę z wiarą w miłosiernego Boga i nadzieją na zbawienie i pełnię życia po śmierci. Umiłowanie życia, troska o los najbliższych, niepewność co do przyszłości, obawa o śmierć ciała i duszy stanowią istotne przeszkody w zaakceptowaniu cierpienia i pogodzeniu się ze śmiercią. Uśmierzenie niepotrzebnych cierpień, otoczenie opieką chorego i jego bliskich sprzyjają dojrzewaniu przemian osobowościowych i duchowych, przewartościowaniu, nadaniu nowego sensu i znaczenia miłości i przyjaźni i wraz z umocnieniem wiary pomagają w przygotowaniu do rozstania z życiem ziemskim. Te i inne rozterki natury moralnej są źródłem wewnętrznego niepokoju, wołaniem o serdeczną ludzką i Bożą obecność, o ukojenie.

Jest prawie niemożliwe zaakceptowanie trudnej rzeczywistości i przygotowanie duchowe u chorego, zniewolonego przez nieuśmierzony ból, duszność i inne przykre dolegliwości. Bardzo cierpiący, niedołężny, pozbawiony właściwej opieki i kochającej lub przyjaznej osoby chory chciałby natychmiast umrzeć i może prosić o eutanazję.

Cierpienie chorego pogłębiają bezradność, lęki i rozpacz osób bliskich, wyczerpanych trudami opieki ponad siły, ciągle oczekujących pomocy zarówno od personelu medycznego, społeczeństwa, medycyny niekonwencjonalnej. Wielu ludzi często do końca wierzy w cudowne wyzdrowienie, choćby poprawę. Rozpoznanie, uzmysłowienie sobie przez personel medyczny przeżywanych przez chorego i jego bliskich cierpień jest konieczne, aby można było w jak największym stopniu pomóc choremu i jego rodzinie. Jedynie medyczne podejście do skarg chorego może tu nie wystarczyć. Należy starać się o uzyskanie od chorego i jego bliskich swobodnej wypowiedzi, przeznaczyć na to nie limitowany czas (pierwsza wizyta u chorego w domu trwa często powyżej godziny). Jeśli tylko poświęcimy dostatecznie wiele uwagi i czasu choremu, który z reguły dotąd nigdy nie miał okazji do swobodnej wypowiedzi w obecności lekarza, wszystkich swoich skarg i komentarzy, możemy doświadczyć tego wielkiego wyróżnienia, jakim jest wysłuchanie historii cierpienia.

Nieuśmierzone cierpienie należy zawsze uznać za sytuację naglącą w medycynie i nigdy nie należy zwlekać z udzieleniem natychmiastowej pomocy, o którą prosi chory lub zrozpaczona rodzina. Pojęcie czasu dla zmęczonego cierpieniem, czekającego na lekarza, pielęgniarkę chorego jest zupełnie inne, każda minuta oczekiwania może ulec zwielokrotnieniu. Cierpiący chory nie może czekać na złagodzenie silnego bólu, duszności czy też napadu lęku (paniki). Stąd tak wielka jest potrzeba zapewnienia choremu i jego bliskim poczucia bezpieczeństwa, natychmiastowej interwencji w razie potrzeby i uczenia rodziny i chorego jak należy sobie radzić z sytuacjami naglącymi do czasu przybycia lekarza lub pielęgniarki.

Z pomocą cierpiącym chorym i ich rodzinom przychodzi opieka paliatywna/hospicyjna, stanowiącą wielkie osiągnięcie medycyny ostatnich 30 lat. Opieka ta coraz szerzej, szczególnie w Wielkiej Brytanii, integruje pozostałe dziedziny medycyny, uświadamia społeczeństwu i wszystkim ciężko chorym, cierpiącym pacjentom i ich zrozpaczonym rodzinom, że mogą liczyć na fachową pomoc medyczną, wsparcie psycho-socjalne i duchowe w tym tak ważnym ostatnim okresie życia (ryc. 1).

Słowo łacińskie oznaczające płaszcz grecki, obszerny, dobrze otulający – łagodzenie cierpień; słowa angielskie palliation – oznacza łagodzenie objawów choroby bez możliwości wyleczenia, palliative – łagodzenie bólu, duszności i innych objawów, cierpień związanych z ciężką, postępującą, nie poddającą się leczeniu przyczynowemu chorobą.

Hospicjum – hospitium, słowo łacińskie wywodzące się od

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.