Współczesna andrologia. Nowe możliwości leczenia zaburzeń płodności męskiej

Powstanie odrębnej dyscypliny naukowej i specjalności medycznej, jaką jest andrologia, związane jest z potrzebą ścisłego zajęcia się problemami gonady męskiej. Choć samo określenie „andrologia” zostało użyte już przed ponad 100 laty przez Congress of American Physicians and Surgeons, w celu wyodrębnienia problemów związanych z rozrodem u człowieka i określeniem czynników zależnych od mężczyzn, to wyizolowanie się tej nowej gałęzi medycyny miało dopiero miejsce przed około 50 laty w Niemczech (3). Interdyscyplinarny charakter andrologii działającej na styku endokrynologii, urologii, ginekologii, medycyny rozwojowej, seksuologii oraz wielu nauk podstawowych, spowodowało, że myśl o nowej specjalności szybko rozprzestrzeniła się po świecie. Choć do ostatniego okresu głównie kojarzona z rozrodem – „laboratoryjne badania płodności” (3), to ostatnio andrologię uważa się za naukę zajmującą się wszystkimi aspektami embriologii, anatomii fizjologii i patologii jądra: od nauk podstawowych do klinicznych.

W Polsce rozwój andrologii związany jest z takimi nazwiskami jak: Zygmunt Janczewski, Michał Bokiniec, Leszek Bablok, Maciej Czaplicki, Marian Semczuk (Prezes Sekcji Andrologii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego) czy Krzysztof Kula (Prezes Polskiego Towarzystwa Andrologicznego, zawiązanego w 1993 r.). Androlodzy polscy są członkami międzynarodowych towarzystw naukowych, m.in. International Society of Andrology, American Society of Andrology, European Academy of Andrology.

Choć w chwili obecnej w Polsce nie ma tradycyjnie pojętej specjalności i programu specjalizacyjnego z andrologii, to szkolenie z tego zakresu medycyny odbywa się głównie w ramach urologii ogólnej i dziecięcej, ginekologii, endokrynologii, bądź też jako tematyczne kursy Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Ponadto, prowadzone są specjalne szkolenia w Samodzielnej Pracowni Andrologii Instytutu Endokrynologii AM w Łodzi, placówce rekomendowanej przez European Academy of Andrology, jako jednej z kilku standaryzowanych miejsc nauki andrologii w Europie! Z pewnością do sukcesów środowiska andrologicznego w Polsce zaliczyć można wydanie w 1998 przez PZWL pierwszego napisanego przez polskich autorów podręcznika pt. „Andrologia” pod redakcją Mariana Semczuka i Macieja Kurpisza.

Andrologia dnia dzisiejszego zajmuje się wieloma aspektami fizjologii i patologii gonady męskiej. Jednak nadal do najbardziej spektakularnych osiągnięć ostatnich lat jest jej udział w technikach wspomaganego rozrodu (ang. Assisted Reproductive Technologies – ART). Opracowanie protokołów zapłodnień ustrojowych i pozaustrojowych umożliwia wielu mężczyznom zostanie biologicznym ojcem, u których potencjał płodności jest obniżony, nawet do krańcowo niskich wartości.

Niepłodność małżeńska (lub w obrębie pary) z powodu zaburzeń płodności jednego lub obojga małżonków jest poważnym problemem społecznym. Tylko w USA, wg informacji internetowych przesłanych przez American Society for Reproductive Medicine (www.asrm.org), na niepłodność cierpi aż 6,1 miliona amerykańskich par, co stanowi ok. 10% populacji w okresie reprodukcyjnym. W oparciu o dane WHO uważa się, że co 5-6 związek ma kłopoty z uzyskaniem ciąży, pomimo co najmniej jednorocznego pożycia bez stosowania antykoncepcji. Udział czynnika męskiego zgodnie oceniany jest na ok. 40% (15).