Ekonomika i szacowanie kosztów w praktyce anestezjologicznej

Tomasz Gaszyński, Wojciech Gaszyński

Systemy finansowania ochrony zdrowia na świecie są bardzo zróżnicowane jeśli chodzi o sposoby pozyskiwania środków oraz ich dystrybucję. We wszystkich systemach jednak istnieje zasada kupowania świadczeń medycznych, a co za tym idzie potrzeba wyraźnego określenia kosztów, kryteriów ich refundacji oraz zasad korzystania pacjenta z systemu. Płatnik – państwo lub instytucje ubezpieczeniowe – oczekuje od usługodawcy czyli szpitali i innych placówek ochrony zdrowia odpowiedniej ilości usług medycznych o jak najwyższej jakości, po możliwie najniższych kosztach. Dwa podstawowe sposoby refundacji przedstawia tabela I. Budżetowe finansowanie szpitali, niezależne od wydajności, czyli ilości wykonanych usług i ich jakości, pozostaje w wyraźnym konflikcie z podstawowymi zasadami rynku usług. W Polsce funkcjonują różne modele naliczania kosztów znieczulenia: anestezjologia i intensywna terapia stanowią całość i są rozliczane łącznie, albo koszty zużywanych leków anestezjologicznych i amortyzacja sprzętu obciążają chirurgię liczoną całościowo, lub też anestezjologia i intensywna terapia obciążają wszystkie jednostki lecznicze szpitala. W ten sposób realne koszty anestezji nie są wciąż oszacowane. W artykule przedstawiono ogólne teoretyczne zasady szacowania kosztów w praktyce anestezjologicznej.

Tab. I. Sposoby refundacji kosztów świadczeń medycznych [6]

Model retrospektywnej refundacji	opiera się o faktycznie poniesione koszty i zapewnia zwrot rzeczywiście poniesionych nakładów. Model ten jednak może powodować wzrost kosztów przez nieuzasadniony wzrost ilości świadczeń (wzrost liczby pacjentów, średniej długości pobytu w szpitalu, liczby procedur chirurgicznych i badań diagnostycznych)
Model prospektywnej refundacji	opiera się o z góry ustalone, standardowe koszty jednostek usługowych. Jednostką usługową może być np.: dzień pobytu w szpitalu, hospitalizacja, procedura medyczna lub standard postępowania klinicznego przypisany danej jednostce chorobowej

1. Anestezjologia w perspektywie ekonomicznej

Współczesna anestezjologia ma do wypełnienia różne zadania, jak polepszenie wyników leczenia, stosowanie nowych technik znieczulania i obniżenie kosztów. Anestezjolog musi wybierać metody znieczulenia mając na uwadze oczekiwania pacjenta, chirurga, zarządcy szpitala i płatników. Nowoczesna anestezjologia jest kosztowna: wymaga różnorodnych przedoperacyjnych badań, drogich leków i dodatkowo korzysta z szeregu usług szpitala, jak badania radiologiczne i konsultacje. Wydatki kontrolowane przez anestezjologów wykonujących znieczulenie obejmują 3-5% całkowitych kosztów opieki zdrowotnej w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, co stanowi około 9 miliardów dolarów rocznie [1]. W Polsce zużycie środków anestetycznych i sprzętu anestezjologicznego nie jest oszacowane.

Rynek usług anestezjologicznych nie kieruje się konwencjonalną zasadą podaży i popytu, ani równowagi kosztów i zysków. Specyfika tego rynku wymaga specjalnych strategii dla kontrolowania kosztów i szacowania wydatków [2]. Analiza kosztów i ich wyznaczników, jak również ryzyka i zysków opieki anestezjologicznej jest ważna dla jej polepszenia i harmonijnej współpracy z innymi działami opieki zdrowia. Aktualny system opieki zdrowotnej podniósł znacznie kontrolę kosztów. Niezdolność do określenia kosztów często powoduje wymuszanie przez zarządców szpitali na anestezjologach, by stosowali technologie o niższym standardzie, co może stanowić zagrożenie dla jakości świadczonych usług.

2. Znaczenie kosztów i czynników je determinujących

Dobre decyzje co do opieki anestezjologicznej wymagają poznania kosztów i czynników je identyfikujących [1]. Należy wiedzieć, jak bardzo każdy czynnik kształtuje koszty i jak zmienia się rynek, gdy dany czynnik się zmienia. Badania naukowe nad anestezją dotyczą zastosowania leków albo techniki znieczulenia, ale nie biorą pod uwagę kosztów. W piśmiennictwie medycznym tylko około 2% prac klinicznych włączało jakiekolwiek użyteczne informacje dotyczące kosztów. Rozważanie tylko medycznych wyników bez ich kosztów, lub kosztów bez wyników leczenia, może prowadzić do błędnych a nawet zgubnych decyzji.

Koszty i opłacalność mogą stawać się dominującym kryterium, jeśli płatnik odmawia powiększania wydatków, nawet w celu polepszenia jakości usługi.

Opierając się na ekonomicznych rozważaniach wybór pośród alternatywnych metod znieczulenia staje się kwestią lepszej oferty. Podejmowanie decyzji wymaga ilościowych i godnych zaufania danych. Kiedy oceniane są koszty i korzyści znieczulenia, trudno jest wyznaczyć monetarną wartość ludzkiego życia i dobrostanu jak również bólu i cierpienia.

Problemy związane z określeniem stosownej metody oszacowania znieczulenia zawsze będą zależeć od uwarunkowań danego systemu opieki zdrowotnej. Wymagają one obiektywnej analizy dającej informacje o dynamice kosztów i zysków oraz efektywności poszczególnych usług medycznych. Jednakże zyski i ich znaczenie mogą pozostawać trudniejsze do określenia niż koszty .

3. Specyfika rynku usług anestezjologicznych

Rynek usług anestezjologicznych nie jest zdeterminowany jedynie przez życzenia pacjentów i techniczne możliwości usługodawcy czyli anestezjologów [1]. To Kasy Chorych płacące za znieczulenie decydują o tym, co każdy pacjent potrzebuje i co otrzymuje. Pacjenci są jedynie stroną oczekującą i oceniającą usługi anestezjologiczne, ale to płatnicy mają kontrolę nad zastosowanymi metodami znieczulenia. Usługodawcy opierają się na potrzebach pacjenta i dostępnych zasobach. Mając do dyspozycji wiele metod znieczulenia, a jednocześnie będąc ograniczanym dostępnymi środkami finansowymi, świadome ekonomicznie decydowanie o zastosowaniu technik znieczulenia staje się wymogiem obecnej rzeczywistości.

4. Koszty w anestezjologii

Ogólne definicje typów kosztów podano w tabeli II. Koszty, które są na wejściu w modelu usług anestezjologicznych, muszą być poniesione lub zaniechane aby otrzymać zysk [1]. Składniki kosztu zależą bezpośrednio od wykorzystanej technologii i są uwidaczniane w dokumentacji. Wyznacznikami kosztów są czynniki, które wpływają na koszt znieczulenia, ale są trudne do bezpośredniego określenia. Kluczem do zrozumienia jak można wpływać na koszty, jest rozkład kosztów w służbie zdrowia (tab. III). Najlepiej jest wpływać na bezpośrednie koszty zmienne przez lepsze wykorzystanie potencjału instytucji.

Tab. II. Definicje ogólne typów kosztów [19]

Koszt	Poniesiony nakład jako cena za nieodwracalne wykorzystanie pewnych zasobów
Koszt bezpośredni	Koszt materiałowy i wykonanej pracy użyte w procesie wytworzenia (zawiera także koszt napoczętych niewykorzystanych leków, wykorzystanie sprzętu jednorazowego, płace, koszt leczenia objawów niepożądanych)
Koszt niebezpośredni	Koszt związany z konsekwencjami danego działania dla społeczeństwa lub jednostki np. niezdolność do pracy zawodowej
Koszt ukryty	Wydatki związane z niematerialnymi aspektami np. motywacja pracowników
Koszty stałe	Koszty, które pozostają niezmienione niezależnie od zapewnionych usług np. płace, renty
Koszty marginalne	Zmiana w kosztach związana z dodatkowym elementem w wyniku końcowym
Koszty częściowo zmienne	Wydatki, które pozostają niezmienne tylko w pewnym zakresie końcowego wyniku np.: koszty osobowe w bloku operacyjnym: pozostają takie same niezależnie od ilości wykonanych usług w godzinach pracy, ale wzrastają przy pracy w nadgodzinach
Koszty zmienne	Koszty, które zmieniają się zależnie od liczby wykonanych usług np.: ilość zużytego leku, wykorzystanego sprzętu jednorazowego

Tab. III.Typy kosztów spotykane w służbie zdrowia [24]

Bezpośrednie stałe koszty	spowodowane wielkością instytucji; są związane z personelem i sprzętem niezbędnym do pracy szpitala
Bezpośrednie koszty zmienne	na te koszty można wpływać; są związane z ruchem pacjentów, kosztami operacji, znieczulenia i opieki pooperacyjnej
Niebezpośrednie koszty	te koszty są trudne do przewidzenia np. remonty, rachunki za naprawy, rachunki za media itd.

Opłaty za znieczulenie obejm

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.