Opieka redakcyjna

Agnieszka Gortat

Redaktor prowadzący

Monika Bronowicz-Hossain

Korekta

Słowa na warsztat

Małgorzata Szewczyk

Opracowanie graficzne i skład

Marzena Jeziak

Projekt okładki

Aleksandra Sobieraj

© Copyright by Tomasz Comba 2021

© Copyright by Borgis 2021

Wszelkie prawa zastrzeżone

Wydanie I

Warszawa 2021

ISBN: 978-83-66616-71-4

Wydawca

Borgis Sp. z o.o.

ul. Ekologiczna 8 lok. 103

02-798 Warszawa

tel. +48 (22) 648 12 44

wydawnictwo@borgis.pl

www.borgis.pl

www.facebook.com/borgis.wydawnictwo

www.instagram.com/wydawnictwoborgis

Druk: Sowa Sp. z o.o.

SPIS TREŚCI

Wstęp 7

Część I

Państwo 9

Człowiek 57

Świat 77

Część II

Opowieść 85

Zakończenie 125

WSTĘP

Jakże cudownie byłoby żyć w świecie, w którym nie ma wojen, konfliktów, nienawiści, zawiści i przemocy… Jakże wspaniale byłoby żyć w świecie, w którym liczy się przede wszystkim rozwój intelektualny i moralny… Jakże doskonale byłoby żyć w świecie, w którym rządzi przyjaźń, solidarność oraz wiara w człowieczeństwo… Jakże pięknie byłoby żyć w świecie, w którym ludzie są sobie życzliwi, pomocni i dobrzy… Jakże fenomenalnie byłoby żyć w świecie, w którym wszystkie władze państwowe – zarówno w obrębie danego kraju, jak i na arenie międzynarodowej – współpracują ze sobą i się wspierają…

Tak jednak nie jest i prawdopodobnie nigdy nie będzie…

Przez tysiące lat, od początku ludzkości, światem kieruje ślepy egoizm, a ludźmi irracjonalizm… W rzeczywistości prawo nie jest jedynie wytycznymi, a narzędziem służącym do naprawiania tego, czego można byłoby uniknąć, gdyby wcześniej się nim zwyczajnie kierowano. Wojna jest motorem napędowym największych gospodarek świata, udowadnianiem siły oraz możliwością wpływania na obce terytorium. Nie ma miejsca na jakąkolwiek współpracę, ponieważ liczy się tylko zysk oraz własny interes – państwa jako wspólnoty lub człowieka jako jednostki. Pomimo istnienia na świecie kilku tysięcy różnych wyznań i religii, które wskazują, jak należy żyć zgodnie z naturą Homo sapiens, ludzie postępują wbrew wyznawanym przez siebie zasadom i wartościom. Od wieków świat wygląda nie tak, jak powinien, pomimo iż tak wiele autorytetów dążyło do osiągnięcia ideału lub tworzyło wzorce świata idealnego. Wśród największych myślicieli wskazać można Sokratesa, Platona, Arystotelesa, Thomasa More’a, Thomasa Hobbesa, Johna Locke’a, Karola Monteskiusza, Woltera, Jeana Jacques’a Rousseau, Immanuela Kanta czy Jeremy’ego Benthama. Świat niczego się nie nauczył i w dalszym ciągu uczyć się nie chce. Można uznać, że jakiekolwiek projekty unormowania naszego globu nie mają żadnego sensu. Jeżeli jednak uważamy się za istoty rozumne, którym zależy na dobru i przyszłości Ziemi, warto się zastanowić, co można byłoby dla niej zrobić. To będzie bajka o świecie idealnym, choć jak się zdaje – nieosiągalnym.

CZĘŚĆ I

PAŃSTWO

Państwo tworzą przede wszystkim naród, stałe określone terytorium oraz suwerenna władza i zdolność do wchodzenia w stosunki międzynarodowe – takie warunki przewiduje między innymi Konwencja z Montevideo z 1933 roku[1].

Z pewnością jednym z fundamentów istnienia państwa jest jego władza, rozumiana jako możliwość wywierania przez jednostkę lub grupę rzeczywistego wpływu na organizację wszelkich dziedzin życia poprzez wytyczenie kierunków postępowania własnego lub innych osób. W tym kontekście regulacja władzy może być różnoraka, ponieważ może przybrać postać monowładztwa lub wielowładztwa, może być republiką lub monarchią. Jednakowoż z punktu widzenia życia publicznego nie ma to większego znaczenia, ponieważ każda władza nieprzestrzegająca podstawowych zasad i niedziałająca dla dobra ogółu swoich obywateli jest władzą zdeprawowaną i traci swój mandat. Dlatego też najważniejszy jest sposób wykonywania władzy, a drugorzędną kwestią jej organizacja. Kluczowe jest zapewnienie swobody i wolności jednostce, ale w taki sposób, aby nie zaburzyć funkcjonowania społeczeństwa. Wolność należy przede wszystkim rozumieć tak, że jest ona dana człowiekowi w takich granicach, w jakich nie narusza wolności innej jednostki. Naruszenie wolności innego człowieka jest przekroczeniem granic omawianej swobody, i co do zasady, stanowi czyn zabroniony, o ile jest to zachowanie opisane w państwowej ustawie karnej, a tym samym nie jest dozwolone przez przepisy prawne. Chociażby dopuszczalne winno być działanie w stanie wyższej konieczności, czy też w obronie koniecznej, jest ono bowiem przejawem troski o dobro jednostki i stanowi reakcję na zachowanie naruszające jakąś sferę wolności człowieka. Jednakże niekiedy celem ograniczenia swobody człowieka jest właśnie dbałość o interesy obywatela.

W tym miejscu podkreślić należy rolę prawa jako takiego dla funkcjonowania państwa oraz społeczeństwa. Prawo to, najogólniej rzecz ujmując, zbiór reguł, które wyznaczają zasady postępowania oraz organizacji życia człowieka w określonym społeczeństwie.

Istnieje pewnego rodzaju rywalizacja pomiędzy osobami o umyśle ścisłym i humanistycznym. Jedni zarzucają drugim, że nie tworzą niczego konstruktywnego i nie wnoszą do życia niczego sensownego. Drudzy upierają się, że samo opisywanie świata lub utrwalanie go w najróżniejszy sposób jest istotne dla kolejnych pokoleń i stworzenie nowej maszyny nie będzie kontynuować tradycji i kultury dotychczasowej cywilizacji. Prawnikom również często się wytyka, iż obok ich prawniczej nowomowy niczego wzniosłego nie czynią. Racjonalności tego rodzaju sporów nie sposób komentować, niemniej jednak z pewnością niewielu dostatecznie docenia wkład prawa w życie społeczne i jego rolę w kształtowaniu świata. Chociażby każdy inżynier powinien mieć świadomość, iż stworzona przez niego maszyna jest chroniona prawem patentowym, które zapobiega skopiowaniu jego pomysłu i przypisaniu sobie wszelkich zasług przez inną osobę. Przepisy prawne regulują organizację życia codziennego i stwarzają granice, poza które wyjść nie można, aby umożliwić tym samym życie innym.

Od zarania dziejów cywilizacjami kierują określone zasady i reguły współżycia społecznego, co pozwala się rozwijać i jednocześnie panować nad założonym porządkiem i bezpieczeństwem. Sposób formułowania norm prawnych oraz ich liczba i jakość niewątpliwie pozostawiają często wiele do życzenia, a założenia o racjonalnym prawodawcy są jedynie przyjętym kryterium, które musi być stosowane, nierzadko jednak niewiele ma wspólnego z rzeczywistością.

Oczywiście nie można wymyślić wzorca kształtowania prawa, ponieważ każdy kraj jest inny, każde społeczeństwo jest inne i okoliczności formułowania prawa są inne. Jednakże pewne reguły i fundamenty przepisów prawnych są bez wątpienia tożsame i konieczne jako wyznacznik postępowania zarówno dla władzy, jak i dla wszystkich obywateli. W kontekście regulowania życia publicznego nieśmiertelna oraz w pełni uniwersalna winna być formuła Radbrucha głosząca, że lex iniustissima non est lex, co w wolnym tłumaczeniu oznacza, że jeśli norma prawna w sposób drastyczny łamie podstawowe normy moralne, to nie obowiązuje. Natomiast drugą kluczową normą jest imperatyw kategoryczny Immanuela Kanta wyrażający myśl, byśmy „postępowali wedle takiej tylko zasady, co do której moglibyśmy chcieć, aby była prawem powszechnym”[2]. Przy czym pierwsza reguła jest wzorcem w szczególności dla ustawodawcy, aby w każdym przypadku tworzyć prawo doskonałe. Prawo uwzględniające obowiązujące podstawowe zasady moralne dla danego państwa, wszelkie okoliczności i potrzeby społeczeństwa, a także cel stanowienia tego prawa i sens. Ponadto prawo to musi być bezwzględnie zrozumiałe i nie powinno nigdy pozostawiać obywatelowi wyboru pomiędzy koniecznością respektowania powszechnie obowiązujących przepisów prawnych a własną moralnością. Jednakże regułę tę należy rozszerzyć w ten sposób, iż w przypadku ustanowienia normy niesłusznej – to znaczy sprzecznej z fundamentalnymi zasadami moralnymi, podstawowymi zasadami prawnymi i ogólnie przyświecającą sprawiedliwością społeczną – obywatel ma prawo odmówić respektowania takiej normy, a władza musi ponosić konsekwencje jej ustanowienia. Aczkolwiek zasada ta w zakresie nieobowiązywania dotyczy tylko konkretnej normy prawnej, a nie całego prawa obowiązującego w danym państwie.

Zasad moralnych nie sposób określić uniwersalnie. Pewne zasady są oczywiście wspólne dla wszystkich, jak zakaz zabijania, kradzieży lub oszustwa. Jednakże każdy kraj ma swoją tradycję, kulturę i historię, które kształtują jego podstawowe morale i są one powszechnie obowiązujące, pomimo że nie są wprost ustanowione. Z kolei podstawowe zasady prawne wynikają z ustawy zasadniczej obowiązującej w danym państwie i obejmują wszelkie podstawowe i najważniejsze prawa oraz obowiązki zarówno władzy, jak i obywatela. Taka ustawa winna być ustanawiana wspólnie ze społeczeństwem, tak aby wyrazić jego ducha i wartości.

Natomiast sprawiedliwość społeczna jest najtrudniejsza do zdefiniowania, wynika ona bowiem zarówno z zasad prawnych i moralnych, jak i poczucia społecznej przyzwoitości. Otóż niesprawiedliwe społecznie byłoby prawne uprzywilejowanie konkretnej grupy społecznej ponad innymi. Niesprawiedliwe byłoby także ponoszenie ciężaru finansowego państwa tylko przez najbogatszych, lecz równie niesprawiedliwe byłoby całkowite pozostawienie bez pomocy najbiedniejszych. Sprawiedliwość społeczna definiowana jest poniekąd przez sposób traktowania w kategorii słuszności zarówno całego społeczeństwa, jak i pojedynczego obywatela. Natomiast w zakresie imperatywu kategorycznego określić należy, iż obywatel musi postępować tak, jak chciałby, aby takie zachowanie było powszechnie obowiązujące. Przedstawiając tę zasadę w praktyce, można wyróżnić dwie podstawowe sytuacje, sprowadzające się do postępowania wynikającego z obowiązującego prawa lub powszechnych zasad moralnych. Zatem pierwsza sytuacja sprowadza się do tego, że obywatel postępuje zgodnie z daną normą, która jest powszechnie obowiązującym prawem, i postępuje tak, ponieważ chciałby, aby wszyscy się tak zachowywali. Może to wynikać z jego wewnętrznego legalizmu, uzasadnienia moralnego lub nawet nieświadomości, że postępuje prawidłowo, choć według własnego sumienia czyni słusznie. Może zaistnieć także druga sytuacja, gdy obywatel postępuje w określony sposób, ponieważ wynika to wyłącznie z jego moralności, choć prawnie taka norma nie obowiązuje. Na przykład wobec każdego napotkanego człowieka kłania się on i uśmiecha. Nie ma takiej normy prawnej, która regulowałaby takie zachowanie, choć w świadomości tego konkretnego człowieka jest to postępowanie słuszne. Takie zachowanie jest w pełni akceptowalne, o ile w żaden sposób nie narusza obowiązującego prawa oraz wolności innej jednostki. W przypadku, gdy takie moralne zachowanie jest słuszne i powszechnie respektowane, a także jest celowe dla porządku publicznego, może następczo stać się nawet powszechnie obowiązującym prawem. Zatem w istocie mogą i powinny istnieć dwa porządki normatywne – jeden państwowy i powszechnie obowiązujący wszystkich, a drugi wewnętrzny i indywidualny u każdego obywatela. Idealny stan rzeczy byłby wtedy, gdyby oba te porządki się wzajemnie zespalały. Jednakże ich odbieganie od siebie nie powoduje jeszcze żadnych negatywnych konsekwencji, o ile indywidualny porządek normatywny jest w pełni akceptowalny przez innych obywateli i nie wpływa negatywnie na porządek społeczeństwa. Natomiast dzięki wewnętrznemu porządkowi normatywnemu, obowiązującemu u wszystkich obywateli indywidualnie, o ile porządek ten jest podobny u wszystkich ludzi, tym łatwiej jest dojść do porozumienia co do niesłuszności normy prawnej powszechnie obowiązującej. Jednakże w sytuacji, gdy porządek prawny społeczeństwa jest spójny z wewnętrznym porządkiem normatywnym niemal wszystkich obywateli, ale nie zgadza się on z porządkiem tylko konkretnego obywatela, uznać należy, że to ten konkretny obywatel musi się podporządkować większości, ponieważ jego porządek normatywny jest niezgodny z porządkiem całego społeczeństwa i może on tym samym mu zagrażać. Wreszcie, kończąc powyższe rozważania, uznać należy, iż bez względu na wszelkie wzorce i ideały tworzenia prawa najważniejsza dla dobra publicznego jest świadomość każdego obywatela co do konieczności obowiązywania prawa oraz obowiązku jego respektowania i znajomości. Natomiast ustawodawca musi stanowić prawo wedle najwyższych wartości i czynić to dla dobra ogółu, a nie dla jakichś interesów lub pod wpływem chwili i potrzeby.

Demokracja jest niewątpliwie tym systemem, który najbardziej umożliwia społeczeństwu (narodowi) wpływ na losy państwa i jego rozwój. Albowiem skoro zabudowana nieruchomość, będąca częścią tego świata, musi mieć właściciela czy to w postaci osoby prywatnej, czy publicznej, tak też państwo znajdujące się na określonym terytorium, a będące również częścią tego świata, winno mieć swojego właściciela. Zatem uznać należy, że państwo jako kraj należy wyłącznie do ludzi, którzy go zamieszkują i się na jego terytorium urodzili. Każdy, kto się rodzi w danym kraju i nabywa jego obywatelstwo, staje się niejako automatycznie współwłaścicielem tego państwa. Jednakże jest to szczególny rodzaj prawa własności, albowiem można z niego korzystać tylko w pewnych granicach. Dzieje się tak dlatego, że to prawo dzielone jest pomiędzy wszystkich obywateli tego państwa i nie jest możliwe dojście do porozumienia w zakresie korzystania z tego prawa poprzez jednoczesną i wspólną ugodę. Uznać należy, że wspólne stanowienie narodu jest fikcją – kilkadziesiąt milionów osób nie umówi się co do zgodnego zadysponowania tym prawem, skoro nawet w obrębie jednej rodziny dochodzi do nieporozumień w zakresie podejmowania codziennych decyzji. Z tego też powodu społeczeństwo musi mieć swojego reprezentanta, który odgrywa rolę niejako profesjonalnego pełnomocnika. Reprezentant ten jednocześnie spełnia funkcję osoby planującej i kreującej reguły obowiązujące w państwie, osoby wykonującej zaplanowane zadania i dbającej o społeczeństwo w każdej dziedzinie oraz wreszcie osoby rozstrzygającej wszelkie zaistniałe w tym społeczeństwie spory. Jak już dotychczasowa historia dowiodła, aby kraj sprawiedliwie funkcjonował, nie da się wszystkich tych władz skupić w ręku jednej osoby. Na każdej płaszczyźnie powinna występować grupa osób będących specjalistami i wykazujących się taką odpowiedzialnością i rozsądkiem, że będą niczym troskliwy ojciec dbać o społeczeństwo i jego dobro. I tak władzę ustawodawczą sprawować ma izba niższa wraz z izbą wyższą, które skupiać będą osoby o największych dokonaniach dla kraju i olbrzymim dla niego autorytecie. Władzę wykonawczą pełnić winien Przywódca[3], jako najwyższy przedstawiciel władzy i państwa, wraz z rządem składającym się z urzędników państwowych, zajmujących się każdą najważniejszą dziedziną życia publicznego, jak zdrowie, sprawy wewnętrzne, sprawy zagraniczne, armia i służby, administracja, wymiar sprawiedliwości w sensie ogólnym, szkolnictwo, kultura, czy też ochrona środowiska, zagospodarowanie przestrzeni publicznej, transport oraz infrastruktura. Natomiast władzę sądowniczą stanowić będą sędziowie jako najlepsi prawnicy, wykazujący troskę o sprawiedliwość kraju i potrafiący wyrokować w sposób w pełni obiektywny i rozsądny z poszanowaniem prawa zarówno podsądnego, jak i w szczególności społeczeństwa, w imieniu którego orzekają. I tak właśnie reprezentowany naród w pełni może decydować o swoim państwie. Swoich przedstawicieli społeczeństwo typuje poprzez głosowanie w powszechnych wyborach, a następnie naród ten swe prawa wykonuje przez sprawowanie kontroli nad własnymi reprezentantami.

Ktoś mógłby rzec, że powyższe wywody są oczywiste, a niektóre myśli były już wielokrotnie powtarzane w doktrynie. Jednakże wciąż należy podawać w wątpliwość to, czy naród rozumie swoją rolę w państwie, czy zna swoje prawa i wie, co to znaczy być częścią własnej ojczyzny. Należy wprost zadać pytanie, czy każdy obywatel zdaje sobie sprawę z tego, jak potężną władzą dysponuje. Od jego wyboru zależy kształt i funkcjonowanie własnego państwa, a jego błąd w głosowaniu w szerszej perspektywie oznaczać będzie trudności dla całego kraju. Człowiek dorosły otrzymuje prawo głosu, ale jednocześnie obowiązek dbania o własną ojczyznę, realizowania wszelkich zobowiązań wobec niej i, co znamienne, konieczność ponoszenia konsekwencji swoich wyborów. Jeżeli dany przedstawiciel u władzy, który został wybrany przez określoną grupę obywateli, przynosi wstyd i hańbę dla narodu, wówczas ci konkretni wyborcy muszą mieć świadomość przed społeczeństwem, iż ich głos spowodował straty dla całego państwa. Należy poddać pod rozwagę, czy wybór przedstawicieli władzy – poza tym, że winien być obarczony przymusem pod groźbą kary, aby zmotywować społeczeństwo do aktywności społecznej, jeżeli nie potrafi ono samodzielnie o to zadbać – nie powinien być w pełni jawny. Tym samym społeczeństwo ponosić będzie ciężar swoich wyborów w postaci realnej odpowiedzialności za sytuację polityczną w swoim kraju, a także będzie mieć świadomość tego, że głosowanie publiczne nie jest „wyborem mniejszego zła” lub „czegokolwiek się nie wybierze i tak dobrze nie będzie”. Otóż to my, obywatele, tworzymy rzeczywistość, to my mamy siłę i realny wpływ na to, jak dane państwo wygląda, zatem to od naszego wyboru zależy to, jak będzie się w nim żyło. Oczywiście, że kluczowe jest to, jacy w ogóle kandydaci pozostają do wyboru podczas głosowania, jednakże w każdej grupie ludzi znajdują się osoby, którym zwyczajnie chce się czynić coś dobrego i posiadają możliwości oraz kompetencje, aby wzorowo reprezentować społeczeństwo, dlatego też obywatele muszą głosować świadomie oraz mądrze.

Cały naród, a w szczególności naród zgodny i współpracujący, stanowi ogromną siłę i władza musi się z nim liczyć. Aby taki stan osiągnąć, niewątpliwie konieczna jest wybitna edukacja młodych ludzi oraz szeroko pojęta misja informacyjna skierowana do całego narodu, polegająca na uświadamianiu, jakie są prawa i obowiązki obywatela, oraz opierająca się na faktach, a nie opiniach. Ponadto uznać należy, że w każdym państwie musi być taka osoba, która jednoczyć będzie społeczeństwo, która będzie podtrzymywała wszelkie tradycje i wartości, która za każdym razem będzie dbać o porozumienie wśród wszystkich członków społeczności. Osoba, która dosłownie będzie pełnić funkcję głowy państwa i je wzorowo reprezentować – będzie uosabiać naród całą sobą. Osoba, która ze wszystkich wykonawców władzy w kraju będzie niejako najważniejsza, a obywatele zawsze będą mogli na nią liczyć. Taką osobą niewątpliwie ma być Przywódca i określać go należy mianem najwyższego przedstawiciela władzy. Winien on być wyłaniany w podwójnych wyborach, mianowicie zarówno przez cały naród, jak i wtórnie przez pozostałe władze państwowe. Przy czym ostatni etap polegać musi jedynie na następczej i czysto formalnej akceptacji, sprowadzającej się do oceny kompetencji i wstępnych warunków objęcia urzędu poprzez przeprowadzenie pewnego rodzaju egzaminu osobowości i wiedzy ogólnej kandydata. Z kolei rząd powinien skupiać członków wszystkich opcji politycznych parlamentu oraz w sposób całkowicie zgodny i sprawiedliwy służyć narodowi, a jego wzorowa współpraca z Przywódcą będzie wówczas w pełni realizować dobro narodu i służyć jego interesowi. Każdy, kto pełnić będzie funkcję publiczną, musi postępować w interesie narodu i służyć mu najlepiej i najwierniej, jak to jest tylko możliwe.

Należy mieć też tę świadomość, że demokracja jako najpełniej realizująca prawa całego społeczeństwa, jest niejako głosem większości. Lecz kiedy za jakimś zagadnieniem opowiada się większość, to należy również umieć spojrzeć na mniejszość i poszanować także jej zdanie. W kwestiach dotyczących całego narodu zawsze trzeba wysłuchać każdej strony i najpełniej, jak to tylko możliwe, spełnić potrzeby każdego obywatela. Nigdy nie można wychodzić z założenia, że skoro „ja mam władzę i większość, to już mogę służyć tylko swoim interesom i wyborcom”. Władza i ta większość głosów zobowiązują do jeszcze większej troski o prawa tych, których głos był w mniejszości lub którzy głosu w ogóle nie mieli. Tym winna charakteryzować się demokracja i daleko idąca troska o dobro wszystkich.

Zważając na powyższe, należy dojść do wniosku, że stosunku obywatela do własnego państwa nie sposób ocenić wprost jako prawa naturalnego albo umowy społecznej. Wszak podział władzy i przyznanie jej przymiotów tylko określonej grupie osób w sposób oczywisty opiera się na szczególnym rodzaju umowy. Jednakże jest to umowa nieunikniona i konieczna, a nawet obowiązkowa, wynikająca bowiem z natury człowieka i państwa. Otóż człowiek z istoty rzeczy jest skazany na życie we wspólnocie, będącej rodziną, małą wspólnotą samorządową, czy też narodem, rozumianym jako zgromadzenie społeczne zrzeszające osoby o tych samych określonych cechach, jak język, wspólna grupa etniczna, zamieszkiwanie tego samego terytorium i wola stanowienia zorganizowanej oraz odgórnie zarządzanej jedności. Zatem to umowa, której niejako podstawą prawną jest natura człowieka i definicja istnienia państwa, a zawierana jest automatycznie w momencie narodzin konkretnego obywatela i pod warunkiem, iż dany kraj stanowi państwo na gruncie prawa międzynarodowego. Stąd uznać można, że jest to swego rodzaju naturalna umowa społeczna. Jednakże kluczowe jest stwierdzenie, iż każda wspólnota społeczna musi być zarządzana. Oczywiście przedmiotowe rządzenie wyrażać winno wolę przynajmniej większości danego zgromadzenia, jednakże cała grupa nie może jednocześnie rządzić, gdyż jest to niewykonalne, dlatego też władzę musi wykonywać określona grupa lub osoba. Wskazaną formułę można zobrazować tak, że władza jest mózgiem i operuje całym organizmem żywym, wydając tym samym najistotniejsze decyzje oraz polecenia, odpowiadając za całe ciało i nim kierując. Jednakże mózg i cały organizm napędza serce, które w swej istocie stanowi naród i przejawia najlepsze wartości dla całego państwa. Natomiast wszelkie kończyny są wszystkimi niezbędnymi organami i instytucjami państwowymi, które pozwalają całemu organizmowi się poruszać i funkcjonować. Ręce i nogi służą całej wspólnocie, aczkolwiek gdy ich zabraknie, organizm ten cały czas może działać, choć w bardzo ograniczony sposób. Ale, co znamienne, jeżeli przestanie prawidłowo funkcjonować mózg, nadal może jeszcze pracować serce tego ciała, jednakże ciało nie wykona już żadnego dobrowolnego ruchu jako jedność. Wreszcie kluczowa konstatacja sprowadza się do stwierdzenia, iż w momencie, gdy serce stanie się niewydolne, to cały organizm przestaje funkcjonować i umiera. Bez serca nie mogą pracować żadne organy, aczkolwiek bezwzględnie do prawidłowego działania całego ciała niezbędny jest mózg. Dopiero serce i mózg pracujące właściwie oraz wspólnie mogą stanowić organizm i nim należycie zarządzać. Serce jest na pierwszym miejscu, zaraz po nim mózg i w dalszej kolejności pozostałe organy, które tworzą organizm, uosabiając tym samym państwo jako system. Jeżeli wszystkie organy całego organizmu ze sobą współpracują i prawidłowo funkcjonują, wówczas organizm jest zdrowy i może normalnie żyć. Jednakże, aby tę jedność osiągnąć, bez wątpienia mózg musi być wzorcowo rozwinięty zarówno pod względem medycznym, jak i intelektualnym. I takie wartości, jakie płyną z serca, napędzają tym samym mózg i pozwalają mu na mądre oraz odpowiedzialne decyzje. Dopiero tak rozwinięty organizm stanowi oczekiwaną perfekcję. Oczywiście mózg niekiedy funkcjonuje bez idealnej korelacji z sercem i innymi organami, podejmując decyzje bez wsłuchania się w płynące z nich wartości lub informacje. Wówczas ciało takie pracuje niejako despotycznie, aczkolwiek niekoniecznie źle. Jeżeli w takim przypadku mózg wie lepiej od serca, jak powinien żyć cały organizm, to nadal będzie on funkcjonować prawidłowo. Aczkolwiek wtedy cienka jest granica pomiędzy władcą mądrym a tyranem. I tak też w sensie ogólnym podzielić można system władzy w państwie – na demokratyczny i niedemokratyczny. Demokracja może przybrać postać idealną lub zaburzoną. Ta pierwsza w pełni realizuje wolę całego narodu, a wszelkie organy państwowe działają całkowicie prawidłowo. Natomiast w demokracji zaburzonej pojawiają się choroby, takie jak nieprawidłowe działanie władzy lub organów państwowych, a także niewłaściwe przejawianie woli narodu jako reprezentowanie tylko większości nad mniejszością albo mniejszości nad większością, nie respektując przy tym wszystkich obywateli. Z kolei w zakresie władzy niedemokratycznej dychotomicznie wyróżnić można system despotyczny lub tyranię. Tyrania zawsze przedstawia najgorsze cechy władzy, czyli zdeprawowanie i rządy nieuwzględniające woli narodu. Natomiast system despotyczny, o ile przejawia prawidłowe działanie organów państwowych i wsłuchuje się w głos całego narodu, może działać bardzo dobrze i niekoniecznie należy go od razu odrzucać.

A zatem władza powinna być wybierana w drodze powszechnych wyborów przez naród – obywateli. Przy czym musi się ona charakteryzować trójpodziałem. Władza ustawodawcza jest władzą niezwykle istotną i nie może być powiązana z władzą wykonawczą. Nadto musi odpowiadać nie tylko politycznie, lecz także prawnie przed narodem, który ją desygnuje. Parlament, w jakiejkolwiek postaci, musi istnieć i tym samym kontrolować władzę wykonawczą, a jednocześnie stanowić prawo jako organ reprezentujący obywateli i będący strukturą kolektywną, wieloosobową. Organ parlamentarny musi istnieć w każdym systemie, czy to monarchii, czy republice, i niech nazywa się Izbą Narodową. W Izbie występować winny ugrupowania polityczne, zapewniając tym samym pluralizm polityczny. Jednakże zawsze, przy każdej kadencji musi istnieć podział takowych grup na lewicę, prawicę oraz centrum. W każdej kadencji powinna być równa liczba członków każdego ugrupowania, aby wymusić na parlamencie podejmowanie decyzji oraz wszelkich uchwał zgodnie z rozsądkiem i jednocześnie odpowiednią równowagą poglądową, tak aby zadośćuczynić potrzebom całego społeczeństwa. Jednocześnie Izba musi gromadzić w równej liczbie przedstawicieli każdego obszaru administracyjnego danego państwa, tym samym bezpośrednio reprezentujących każdego obywatela. Nie powinno być miejsca na zawieranie ugód w celu uchwalenia konkretnej ustawy, lecz każdy z parlamentarzystów powinien mieć swobodę w podejmowaniu decyzji. Izba Narodowa musi bezwzględnie prowadzić ze sobą rozmowy, tłumaczyć narodowi swoje decyzje i stanowione prawo, a także propagować język kultury, przyjaźni oraz szacunku. Za brak respektowania podstawowych zasad kultury, moralności lub brak umiejętności współpracy winien grozić zakaz ubiegania się o kolejną kadencję. Przy czym członkiem Izby Narodowej powinna być osoba z wyższym wykształceniem lub z wyuczonym konkretnym zawodem, posiadająca życiowy dorobek i zawód oraz mająca co najmniej 40 lat, aby wykazać się odpowiednim doświadczeniem i umiejętnością rozsądnego oraz rozważnego podejmowania decyzji. Przez dorobek należy rozumieć swoją dotychczasową zawodową aktywność. Parlament powinien być dwuizbowy i zawsze składać się z izby wyższej – Rady Nestorów[4]. Rada powinna kontrolować zarówno izbę niższą, jak i władzę wykonawczą. Do Rady Nestorów powinny być wybierane osoby w wieku co najmniej 60 lat, wykazujące się społecznym autorytetem i zasługami dla narodu. Do tych ostatnich należy służba, czy to w postaci zawodowej aktywności, czy to sukcesów naukowych lub dobroczynnych na rzecz narodu. Takie osoby w liczbie nie większej niż 50 powinny być wybierane przez cały naród w wyborach osobnych, innych aniżeli izba niższa. Rada ma kontrolować ustawy podejmowane przez izbę niższą, a w razie problemów z podjęciem decyzji przez ten organ nad projektem powinni pochylić się nestorowie. Procedura uchwalania ustaw musi być sprawna, przy czym mowa już o gotowym projekcie. Sam projekt powinien być przygotowywany w specjalnych komisjach lub komórkach organizacyjnych zajmujących się procesami legislacyjnymi. Przy każdym normowaniu danej dziedziny życia należy zasięgać opinii najwyższych autorytetów w określonej materii wiedzy, aby dana sfera była uregulowana z najwyższą starannością oraz z wykluczeniem jakichkolwiek błędów lub luk prawnych. Formułowaniem przepisów powinni zająć się najlepsi prawnicy wykazujący się dorobkiem i doświadczeniem w zakresie nauk prawnych. Gotowy projekt ustawy powinien być czytany przed izbą niższą i tam ma być podejmowana wstępna decyzja, czy projekt ów przechodzi, a jeżeli tak, to następnie członkowie Izby Narodowej zajmować się winni wprowadzaniem ewentualnych zmian i poprawek. Jeżeli ustawa podjęta jest większością głosów co najmniej 75% głosujących, to Rada Nestorów co do zasady sprawdza ustawę tylko pod względem formalnym. Uznać należy, że zwykła większość, to znaczy 50% + 1 lub po prostu więcej głosów aprobujących niż przeciwnych, nie jest wiążąca na tyle, aby dostatecznie stwierdzić, iż faktycznie większość osób opowiada się za określonym rozwiązaniem. Jest to tylko większość techniczna, natomiast liczba głosów co najmniej 75% gwarantuje, że wówczas znakomita część głosujących akceptuje określony stan rzeczy. Należy wskazać, że to nie jest liczba głosów spośród całego społeczeństwa, a jedynie garstki, która cały ten naród reprezentuje. Zatem im większa będzie jednomyślność parlamentu, tym większa gwarancja, iż podejmowana decyzja jest zgodna ze stanowiskiem większości obywateli. Przy czym każdorazowo wynik głosowania musi być liczony w stosunku do liczby wszystkich członków izby. Zasadą musi być przymus głosowania i przy obradowaniu nad ustawą muszą uczestniczyć wszyscy członkowie izby niższej. Wskazać należy, że podstawową rolą parlamentu jest stanowienie prawa, dlatego też niedopuszczalna jest nieobecność podczas głosowania nad ustawą. W tym też celu każde ugrupowanie polityczne powinno mieć ewentualnych dodatkowych członków, aby w losowych sytuacjach móc zastąpić nieobecnego i tym samym zapełnić miejsce w izbie. Inne wymogi co do liczby osób obecnych podczas głosowania mogą dotyczyć pozostałych decyzji podejmowanych przez parlament lub zwykłego debatowania, jako mniej wzniosłych momentów. Jeżeli ustawa przechodzi zwyczajną większością głosów, Rada Nestorów ma prawo do poprawek. Jeżeli izba niższa w procesie uchwalania ustawy nie dochodzi do porozumienia w zakresie przyjęcia ustawy w ciągu 30 dni od rozpoczęcia procedowania, choć podjęto na początku decyzję o przyjęciu projektu pod obradowanie, to projekt przejmuje Rada i decyduje w jego przedmiocie. W każdym przypadku Rada Nestorów ma prawo do zablokowania ustawy lub przyjęcia poprawek, jeżeli decyzja w tym zakresie zapadnie większością głosów co najmniej 75% wszystkich członków tej izby. W razie przyjęcia ustawy przez nestorów akt prawny staje się powszechnie obowiązujący po jego ostatecznej i formalnej kontroli przez najwyższego przedstawiciela władzy wykonawczej. W tym celu korzystać on będzie ze specjalnego organu sądowniczego, zajmującego się sprawdzaniem zgodności danego aktu z ustawą zasadniczą oraz innymi ustawami i będzie organem doradczym Przywódcy. Członków takiego organu sądowniczego powinni wybierać członkowie zarówno Izby Narodowej, jak i Rady Nestorów, a także rząd w specjalnej procedurze.

Stanowione prawo musi obowiązywać wszystkich obywateli, bez wyjątku. Przy czym prawo musi być stanowione przez parlament w formie aktów prawnych, aby jasno wytyczać granice i reguły życia. Jednakże nie powinno się ostro rozgraniczać systemu statute law jako prawa stanowionego i common law jako prawa precedensowego. Życie jest bogatsze od wszelkich schematów i nie da się go całkowicie uregulować prawnie. Zawsze powstanie okoliczność, która jest niejasna i nie da się jej wprost dopasować do ustanowionej reguły prawnej. Zatem sąd, zorganizowany w ten sposób, że naród w pełni mu ufa i szanuje jego werdykty, musi mieć możliwość realnego wpływu na taką sytuację. Stąd dopuszczalny powinien być precedens prawotwórczy, oczywiście kontrolowany przez wyższą i jednocześnie odwoławczą instancję sądową, która jest absolutnie niezależna od pierwszej instancji. Tym samym precedens będzie mógł zapełnić lukę, której nie jest w stanie unormować ustawa, a na tej zasadzie oba systemy tworzenia prawa będą się uzupełniać i wspierać. Aczkolwiek sąd nie może być w pełni swobodny w tworzeniu prawa, ponieważ nad nim zawsze musi być prawo najwyższe. Takim prawem będzie najważniejsza w państwie ustawa – ustawa zasadnicza, będąca podstawą do stanowienia wszelkich innych aktów prawnych. Ustawa taka będzie również przewidywać właśnie precedens sądowy. Z kolei władza wykonawcza przy stosowaniu prawa musi być kontrolowana przez władzę stanowiącą prawo, ponieważ nigdy nie może ona być całkowicie samodzielna i bezkarna. Natomiast władza sądownicza musi być niezależna i niezawisła. Nie może być zależna od władzy wykonawczej lub ustawodawczej, lecz musi być w pełni podporządkowana obowiązującemu prawu. Powyższe wynika z tego, że władza sądownicza nie będzie w żaden sposób kontrolować pozostałych władz, ponieważ zupełnie inne są ich zadania. Aczkolwiek sądy mogą mieć znaczący wpływ na osoby reprezentujące organ ustawodawczy lub wykonawczy w tym sensie, iż wszyscy podlegają obowiązującym przepisom prawnym i w razie ich naruszenia władny do wyrokowania w tym zakresie będzie właśnie sąd. Stąd pozostałe władze nie mogą ingerować we władzę sądowniczą, aby zachować jej obiektywizm w każdej sprawie. Zaś osoby pełniące funkcję sędziego muszą być szczególne. Otóż nie wystarczy posiadać wiedzę i umiejętności, aby móc decydować o czyimś losie lub prawie. Kluczowe jest doświadczenie, obiektywizm, indywidualizm, niezależność polityczna i ekonomiczna, stabilizacja życiowa i spełnienie zawodowe. Musi to być osoba, która jest godna sprawowanego urzędu, a to wymaga również odpowiedniego wieku. Sędzia powinien być powoływany w wyborach tak, jak czyni się to z pozostałymi władzami. Wszak powołani sędziowie sprawować będą sądy nie tylko nad narodem, ale również nad pozostałymi władzami. Przy czym sędziowie winni być powoływani przez naród za pośrednictwem swoich reprezentantów w parlamencie. Specjalna komisja powinna przeprowadzać postępowanie rekrutacyjne spośród osób spełniających kryteria do powołania na wskazane stanowisko. Osoby te powinny być szczegółowo sprawdzone pod względem przede wszystkim swojego dorobku zawodowego jako prokuratora, adwokata lub radcy prawnego. Warunkiem jest to, aby dotychczasowo wykonywały zawód związany właśnie z wymiarem sprawiedliwości, występując przed sądem. Następnie decyzję w tym zakresie podejmować powinna zwykłą większością głosów izba niższa, a ostateczne rozstrzygnięcie należy do Rady Nestorów jako izby wyższej parlamentu, składającej się z największych autorytetów. Tak wybranych kandydatów nominuje najwyższy przedstawiciel władzy wykonawczej, który może też zwrócić się o formalną poradę do specjalnego organu sądowniczego. Powołany sędzia wykonuje zawód nieodwołalnie i tak długo, jak zdolny będzie orzekać, przy jednoczesnym odciążaniu od nadmiaru pracy na tyle, na ile będzie to konieczne.

Wreszcie na czele władzy wykonawczej, jako najwyższy przedstawiciel władzy w państwie, stać będzie Przywódca. Jak już była mowa wyżej, winien on być osobą szczególną, jednoczącą cały naród i posiadającą najwyższy autorytet. Wybierany on będzie przez wszystkich obywateli oraz wtórnie i w formie formalnej akceptacji przez przedstawicieli władzy ustawodawczej i sądowniczej poprzez specjalny egzamin osobowości i wiedzy ogólnej. Musi to być osoba o wielkich dokonaniach dla danego państwa lub nawet świata. Musi być nadzwyczaj mądry i odpowiedzialny oraz wykazywać się najdalej idącą troską o dobro narodu. Jego patriotyzm nie może budzić żadnych wątpliwości, a jedyne, czym musi się w życiu kierować, to służba własnym obywatelom, a także obowiązujące prawo. Przy czym w tym miejscu należy wskazać, że Przywódca jako jedyna osoba w państwie musi przedłożyć ponad przepisy prawne dobro narodu i tym samym zasady moralne będą dla niego ważniejsze aniżeli prawo. I nie dlatego, że prawo jest mniej ważne – wręcz przeciwnie, ale niekiedy sztywne reguły i zasady mogą pozbawić wyobraźni, która pozwala ujrzeć daną okoliczność w innej perspektywie. A skoro wszystkie pozostałe organy państwowe oraz całe społeczeństwo muszą bezwzględnie respektować obowiązujące przepisy prawne, to ojciec narodu dla troski wszystkich może rozpatrywać wszelkie decyzje przez pryzmat tego, co dla narodu najlepsze, a niekoniecznie w całości odpowiadające prawu. Albowiem chodzi tutaj przede wszystkim o to, aby nigdy nie zabić ducha narodu, którego zawsze winien widzieć właśnie Przywódca. Natomiast w zakresie norm prawnych Przywódcę wspiera rząd i jako „adwokat diabła” wszelkie jego inicjatywy będzie sprawdzać i poddawać kontroli z obowiązującym prawem. Rząd będzie skupiać przedstawicieli wszelkich najważniejszych dla narodu dziedzin życia i będą to urzędnicy państwowi wszystkich opcji politycznych obecnych w parlamencie, wspierający w rządach Przywódcę oraz ściśle z nim współpracujący. Razem będą oni w szczególności wykonywać założenia wyrażane przez władzę ustawodawczą w stanowionym prawie, inicjować projekty aktów prawnych, nadzorować swoich przedstawicieli w zarządach organów i instytucji wszystkich obszarów administracyjnych państwa, kreować politykę państwową i reprezentować kraj na arenie międzynarodowej. W wyjątkowych dla państwa sytuacjach Przywódca wraz z rządem obradować będzie i podejmować decyzje przy wsparciu Rady Nestorów. Nadto każdy organ państwowy posiadający jakiekolwiek wątpliwości co do podejmowanych decyzji w zakresie funkcjonowania państwa ma prawo do zasięgnięcia porady Rady Nestorów jako pewnego rodzaju wyroczni. Właśnie ten organ, jako skupiający w swoich szeregach najwybitniejszych przedstawicieli narodu, będzie gwarancją prawidłowego funkcjonowania systemu demokratycznego i podejmowania właściwych dla państwa decyzji.

W tym miejscu nadmienić również wypada, że stosowanie przepisów prawnych jest sztuką niezwykle trudną. W przypadku powszechnego jego przestrzegania wymaga się od obywateli, aby bezwzględnie stosowali się do wszystkich przepisów prawnych. Jednakże bywają takie sytuacje, gdy obywatel musi podjąć decyzję, czy zachować się zgodnie z prawem, lecz wbrew swojej woli, czy też postąpić tak, jak nakazuje rozsądek i sumienie, ale wbrew normom prawnym. Z pewnością można odmówić przestrzegania normy oczywiście niesprawiedliwej, to znaczy łamiącej podstawowe zasady moralne. Aczkolwiek zakładając państwo prawa, racjonalny ustawodawca nie dopuści do ustanowienia takiej normy prawnej. Zatem obywatel bezwzględnie musi przestrzegać prawa, ale jak rozstrzygnąć kazus, w którym człowiek stanął przed wyborem, z którego nie ma dla niego idealnego wyjścia? Chociażby lekarz staje w obliczu sytuacji, gdy jego pacjent cierpi na nieuleczalną chorobę, która wyniszcza go od środka i sprawia, że wszelkie leczenie może tylko przedłużać jego męki, ale w żadnym wypadku nie spowoduje wyzdrowienia. Wówczas składający przysięgę Hipokratesa ma dylemat, czy zastosować się do obowiązku udzielania pomocy medycznej pacjentowi i w dalszym ciągu przedłużać jego cierpienie, czy też postąpić wbrew normom zobowiązującym go do leczenia, aczkolwiek zachować się zgodnie z własnym sumieniem i ulżyć pacjentowi w śmiertelnej chorobie, tym samym nie podając mu leków i pozwalając mu godnie umrzeć.

W tym momencie pojawia się kwestia stosowania prawa przez upoważnione organy państwowe. Uznać należy, że przepisy prawne są podstawowymi i najważniejszymi wytycznymi w państwie, jednakże ich stosowanie przez organy państwowe musi być odpowiedzialne, z uwzględnieniem doświadczenia życiowego. Jeżeli kierowca samochodu zatrzymuje się przed przejściem dla pieszych, aby przepuścić stojącego na chodniku przy samym przejściu pieszego, który jednocześnie wykazuje zamiar wejścia na tę jezdnię, lecz nadal stoi i się nie rusza, w związku z czym kierowca rusza pojazdem mechanicznym i przejeżdża przez to przejście, ostatecznie nie ustępując pieszemu pierwszeństwa, to niewątpliwie w myśl prawa popełnia on wykroczenie. Jednakże przed wystawieniem takiemu kierowcy mandatu należy wziąć pod uwagę okoliczności. Kierowca nie mógł bowiem stwierdzić, jakie są zamiary pieszego, i jednocześnie nie mógł stać na drodze w nieskończoność, blokując przy tym ruch. Przed formalizmem i nadgorliwością zawsze musi stać mądrość i rozsądek. Wszak skuteczność prawa można ocenić dopiero przez rezultaty jego stosowania, zatem niezależnie od tekstu norm prawnych w istocie od obywateli danego państwa zależy to, czy jest ono dobre. Jeżeli znakomita większość obywateli stosuje się do obowiązujących przepisów prawnych, to znaczy, że moralnie je akceptują i uważają za słuszne. Jeżeli przestępczość spada, to znaczy, że prawo jest nieuniknione i organy ścigania oraz wymiaru sprawiedliwości działają właściwie i skutecznie. Wreszcie jeżeli organy państwowe funkcjonują w granicach prawa i nie nadużywają swojej władzy, to znaczy, że istniejący system jest doskonały, ponieważ zasady rządzenia są uregulowane prawidłowo lub przedstawiciele władzy, którzy zostali wybrani przez naród i w jego imieniu rządzą, są prawnie oraz moralnie do swojej roli przygotowani.

W przypadku wykonywania wszelkiej władzy państwowej bardzo istotny jest czynnik kontrolny. W sytuacji, gdy rządzący odczuje brak zwierzchniego nadzoru i swobodę w zakresie swojego władztwa, to zawsze pojawiają się pokusy do nadużywania tej władzy. Ponadto istnieje ryzyko braku profesjonalizmu lub nawet kompetencji. W związku z powyższym kontrola osób wykonujących jakąkolwiek władzę w imieniu obywateli jest konieczna. Taką weryfikację bezwzględnie wykonuje naród jako władny do wyboru swoich przedstawicieli w najważniejszych organach państwowych. Jednakże uznać należy, że nie jest to wystarczający bodziec dla rządzących, ponieważ kontrola ta odbywa się raz na pewien czas przy okazji wyborów, a samo zebranie referendum obywatelskiego z własnej inicjatywy obywateli w celu zagłosowania za ewentualnym odwołaniem rządzących jest bardzo trudne do zrealizowania. Zatem niezbędne jest istnienie organu nadzorczego, który wobec władzy pełniłby funkcję sprawdzającą. W samolotach wykorzystuje się swego rodzaju zabezpieczenia polegające na dublowaniu systemów sterowania i bezpieczeństwa na wypadek, gdyby dane urządzenie przestało działać – wówczas tę funkcję przejmuje taki sam mechanizm rezerwowy. Można zasugerować utworzenie w systemach państwowych podobnych zabezpieczeń. W pewnym sensie dubluje się władzę w celu lepszej jej kontroli i zapewnienia gwarancji, że będzie ona sprawnie i profesjonalnie wykonywana. W tym zamyśle najwyższy przedstawiciel władzy i rząd, Izba Narodowa oraz Rada Nestorów, jako ciało zrzeszające społeczne autorytety, a także naród wspólnie wybierają ciało zwierzchniej kontroli państwowej. Jednakże organ ten nie będzie powoływany do wtórnego wykonywania tych samych zadań, co wybierane przez naród władze państwowe, ponieważ spowodowałoby to chaos. Przedmiotowa organizacja przeznaczona będzie ściśle do kontrolowania i nadzorowania wszystkich władz państwowych w zakresie prawidłowości wykonywanych obowiązków i respektowania praw wszystkich obywateli. Mechanizm będzie sprowadzał się do tego, że w ramach przedmiotowego organu wyodrębnione będą wydziały odpowiadające za konkretną dziedzinę władzy – ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Tym samym kontrolowana będzie władza ustawodawcza w zakresie przede wszystkim słuszności i prawidłowości stanowionego prawa, władza wykonawcza w zakresie prawidłowości wytyczania i wykonywania kierunków polityki państwowej oraz celowości pełnionej misji, a także władza sądownicza w zakresie prawidłowości i słuszności wyrokowania oraz respektowania obowiązujących przepisów prawnych. Organ ten obowiązkowo będzie kontrolował wszelkie działania powyższych władz i co pół roku sporządzał sprawozdanie z poczynionych ustaleń, które będzie ogłaszane publicznie całemu narodowi. W razie stwierdzenia jakichkolwiek naruszeń obowiązującego prawa lub przekroczenia granic posiadanej władzy organ kontroli zobowiązuje władzę do naprawienia zaistniałego stanu rzeczy, a w przypadku rażących uchybień dodatkowo niezwłocznie powiadamia organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości o ujawnionym stanie. Po upływie okresu półrocznego, który zobowiązywać będzie do usunięcia ujawnionych uchybień, organ kontroli sprawdza, czy dana władza zadośćuczyniła przedstawionym jej zaleceniom. W razie uznania, że nieprawidłowości istnieją nadal i są na tyle poważne, iż niezbędna jest zewnętrzna interwencja, organ kontroli posiadać będzie uprawnienie do zwołania referendum obywatelskiego w celu umożliwienia narodowi podjęcia decyzji co do ewentualnego odwołania przedstawicieli danego organu państwowego. Aby odwołać taką zdeprawowaną władzę, konieczny jest udział co najmniej 75% wszystkich uprawnionych do głosowania obywateli danego państwa, a decyzja musi zapaść większością również 75% głosów. Jednocześnie, w razie rażącego naruszenia prawa przez którykolwiek z organów państwowych i zaistnienia sytuacji, kiedy w referendum obywatelskim nie zostanie podjęta decyzja co do odwołania, takie prawo zyskuje Rada Nestorów i wówczas może podjąć decyzję w obecności co najmniej 75% wszystkich członków większością co najmniej 75% wszystkich głosów. Jeżeli wyjątkowo zdarzy się tak, że nieprawidłowości w funkcjonowaniu dotyczyć będą samej Rady Nestorów, wówczas uprawnienia do odwołania przysługiwać będą wszystkim pozostałym organom łącznie, to znaczy Izbie Narodowej, Przywódcy wraz z rządem oraz władzy sądowniczej, których to organów przedstawiciele głosować będą w takiej samej relacji w zakresie udziału głosujących i większości głosów, jak powyżej.

Wynagrodzenie osób pełniących polityczne stanowiska w najwyższych organach państwowych winno być dostosowane do rozwoju krajowej gospodarki oraz przeciętnego średniego wynagrodzenia w kraju. Pensja ta powinna być godna w stosunku do piastowanego stanowiska, odpowiedzialności, wykształcenia oraz wykonywanej pracy, co oznacza, że nie może być niska. Jednakże nie należy zakładać również zarobków zbyt wygórowanych, ponieważ zawsze trzeba brać pod uwagę racjonalne możliwości budżetu państwa. Im gospodarka rozwija się lepiej i im państwo jest bogatsze, tym zarobki pracowników struktur publicznych mogą być wyższe. Wszak piastowanie stanowisk państwowych jest służbą narodowi i należy podchodzić do nich z najwyższym honorem oraz szacunkiem. Nie należy zatrudniać się w instytucjach państwowych wyłącznie z powodu korzyści ekonomicznych. Takim założeniom przede wszystkim przyświeca działalność gospodarcza, wykonywana na swobodnym rynku.

Gospodarka z kolei powinna posiadać przywilej swobody, jednak sterowanej w odpowiednich granicach przez państwo. Każdy musi mieć swobodę działalności gospodarczej i swobodnie działać na rynku. Jednakże państwo musi ingerować zarówno w kwestii przestrzegania prawa i podstawowych wartości działalności gospodarczej, jak i w zakresie dbania o tempo rozwoju gospodarczego i wspierania przedsiębiorców, którzy sobie nie radzą. Państwo jako takie nie może być we wszystkich dziedzinach matką dla swych obywateli, która dodatkowo ich utrzymuje, ponieważ każdy musi się usamodzielnić i dać narodowi coś od siebie w życiu, a nie tylko brać. Jednakowoż nie wszyscy mają z natury równe szanse, a inni niekiedy upadają, znajdując się w krytycznej życiowej sytuacji. Wówczas państwo musi wykazać swą ochronną i opiekuńczą rolę, aby nigdy nie zostawić swoich obywateli na pastwę losu, choć jest to kosztowne. Jednakże wszyscy musimy się składać swoimi dochodami w postaci odpowiednich podatków na dobrobyt miejsca, w którym żyjemy. Albowiem państwo nie posiada własnych pieniędzy, lecz nasze – wszystkich nas. Podatki winny być proporcjonalne do uzyskiwanych dochodów, choć sprawiedliwe i nieuciążliwe. Niesprawiedliwe są wówczas, gdy sięgają wysokości zbliżającej się do 50% dochodów, jest to bowiem w pewnym sensie kara za dobrą pracę. Z kolei podatki w granicach 30% dochodów są już bardzo wysokie, a te przekraczające 50% należy uznać za absolutnie nieracjonalne, ponieważ popychają ludzi do podejmowania prób ich unikania. Najważniejsze wszak są nieuchronność podatku i jego sprawne pobieranie. Nadto należy wskazać, że najbardziej produktywnym obszarem bogacenia się są wielkie przedsiębiorstwa. Opodatkowanie dużych firm nie jest wówczas ograniczaniem majątku konkretnej i jednej osoby fizycznej, lecz osoby prawnej zrzeszającej wielu ludzi. W tym zakresie przedsiębiorstwo opodatkowane może być na różnorakich płaszczyznach, jednocześnie w taki sposób, aby naliczone podatki były sprawiedliwe i nie utrudniały oraz nie tamowały jego rozwoju, a taki zysk będzie nieporównywalnie wyższy dla budżetu państwa niż danina jednej osoby. W kształtowaniu podatku kluczowe jest to, aby wszelkie tego typu zobowiązania były jasne i proste. Skomplikowane konstrukcje danin publicznych, ich wielość oraz liczne odstępstwa i wyjątki w tym zakresie powodują, że ludzie zwyczajnie się nie odnajdują w tej dziedzinie. Z jednej strony ignorantia iuris nocet[5], lecz z drugiej – rzadko który obywatel jest z wykształcenia prawnikiem i zwykle tylko pobieżnie zna swoje obowiązki podatkowe. Zatem dążąc do wydajnego systemu fiskalnego, nie można go utrudniać, tylko maksymalnie upraszczać, tym samym tworząc przejrzysty mechanizm podatkowy, gdzie przeciętny obywatel doskonale zna swoje obowiązki podatkowe oraz w prosty sposób może je realizować i jednocześnie same organy fiskalne wydajnie pobierają wszelkie zobowiązania skarbowe. Ponadto podatki muszą być tak konstruowane, aby od początku wykluczyć wszelakie możliwości oszustw i wyłudzeń – także temu służy upraszczanie opodatkowania.

Państwo powinno inwestować we własny przemysł i tym samym uzyskiwać dochody chociażby z własnych produktów. Kopalnie, rzemiosło, rolnictwo, różnego rodzaju fabryki, gaz, prąd, ropa naftowa – to są składniki, na które popyt jest nieustający i można je eksportować z zyskiem dla całego państwa. Wszak każdy kraj posiada coś, co ma do zaoferowania innym państwom, a na co warto postawić, aby czerpać profity dla wszystkich jego mieszkańców, a tym samym maksymalnie odciążać obywateli od obowiązku utrzymywania państwa. Zaznaczenia wymaga również fakt, że niczym nieograniczony kapitalizm staje się bezwzględny, bezduszny oraz nastawiony tylko na możliwie najwyższy zysk. Chociażby w przypadku wystąpienia jakiejkolwiek klęski narodowej, na przykład w postaci epidemii, gdy społeczeństwo pozostaje w potrzebie pozyskiwania podstawowych dóbr, takich jak żywność, niekontrolowany rynek może doprowadzić do podwyższania przez przedsiębiorców cen na takie produkty z uwagi na zwiększony popyt. W takich sytuacjach państwo winno reagować, aby tonować nieograniczone zapędy zarobkowe przedsiębiorców i zapewnić spokojną egzystencję społeczeństwa, zwłaszcza pomagając osobom znajdującym się w największej potrzebie z uwagi na zaistniałą klęskę.

Ponadto instytucje państwowe muszą bezwzględnie i w najwyższym stopniu minimalizować biurokrację, która znacznie pożera środki publiczne i marnotrawi energię oraz pracę ludzi. Jest ona nieefektywna, a co za tym idzie – niepotrzebna. Służba państwu musi być wydajna i skuteczna, a nie stanowić sztukę dla sztuki. W tym celu należy maksymalnie upraszczać procedury i zasady współpracy pomiędzy instytucjami. Nadto każda instytucja musi posiadać własne cele i zadania, które nie mogą się pokrywać z zadaniami innych organów państwowych. Należy w całości unowocześniać sposób funkcjonowania i przeznaczać ludzi do pracy tylko tam, gdzie jest to niezbędne, a nie powielać stanowiska i niepotrzebnie wydłużać proces postępowania tych instytucji.

Przyzwoita część uzyskanych podatków, a także spora część zysków państwa muszą być przeznaczane na opiekę zdrowotną. Służba zdrowia powinna być bezpłatna i powszechna dla wszystkich. Szpitale muszą być nowocześnie wyposażone, a ich organizacja ma pozwalać na sprawne funkcjonowanie izby przyjęć. Pacjent musi być natychmiast wstępnie przebadany i przekazany na oddział, którego specjalizacja odpowiada jego dolegliwościom. Udzielanie chorym opieki odbywać się będzie w kolejności od najbardziej potrzebujących pomocy, przy udziale świetnie wyszkolonej kadry medycznej. Obowiązkiem lekarzy będzie ciągłe kształcenie się i rozwijanie, przede wszystkim w dziedzinie rozpoznawania najbardziej skomplikowanych przypadków zdrowotnych. Wspierać ich będą pielęgniarki jako równie dobrze wykwalifikowany personel. Służba zdrowia wszystkich państw musi ze sobą współpracować w ten sposób, że odbywać się będą wspólne konsultacje medyczne, pacjenci będą przekazywani pomiędzy szpitalami w celu prawidłowego i skutecznego leczenia lub diagnozowania, a nadto szpitale – w miarę możliwości – będą wzajemnie korzystać z posiadanych urządzeń oraz środków leczniczych.

Niewątpliwie jednym z kluczowych elementów życia człowieka jest wyznawana przez niego religia. Kształtuje go na całe dorosłe życie oraz wychowuje od pierwszych lat młodości. Zasady, które są podstawą danej wiary, często stanowią normy moralne, będące fundamentem życia człowieka i jednocześnie są częścią jego wewnętrznego systemu normatywnego. Przy czym należy zawsze pamiętać, że prawo państwowe jest wiążące dla wszystkich, a zasady moralne są już indywidualne. Jednakże pewne zasady są wspólne dla wszystkich religii i tym samym ludzi. Wszak jasne jest to, że nie wolno zabijać, kraść lub krzywdzić innych. Te zasady są kluczowe wówczas, gdy prawo dalece odbiega od wspólnych dla wszystkich standardów i wówczas staje się niesprawiedliwe. Zgodnie z formułą Radbrucha takie normy nie obowiązują.

Religia, która w danym państwie jest najpowszechniejsza, staje się niejako dla niego charakterystyczna. Jednakże zasady określonej wiary nigdy nie mogą stawać się prawem całego państwa. Wszak poszanowanie należy się każdej mniejszości, a także większości, i nie można nikomu niczego narzucać, poza obowiązującym wszystkich prawem. Niemniej jednak pewne kluczowe reguły i wartości niektórych wyznań mogą stawać się podstawą do formułowania norm prawnych jako zasady uniwersalne i wspólne dla wszystkich, tak jak już wyżej była o tym mowa.

Tym samym obywatel, posiadając bezpośredni wpływ na władzę i możliwość jej kontroli oraz mając prawo wyrażania swojego stanowiska w zakresie rozwoju własnego państwa, czuć się będzie w pełni odpowiedzialny za ten kraj oraz naród. Społeczeństwo, mając moralny, społeczny i prawny obowiązek współpracy i solidarności, będzie w pełni świadome swoich praw i obowiązków, a jednocześnie ponad wszelką miarę najwyższą jego cnotą będzie dbanie o dobro swojego kraju, czyli dobro własne. Nie będzie konfliktów wyniszczających państwo i utrudniających jego rozwój. Naród szanować będzie władzę, wszelkie organy państwowe i służby, działają one bowiem w jego imieniu i na jego rzecz. Daleko idąca uprzejmość pomiędzy ludźmi pozwoli na stworzenie przyjaznych warunków do rozwoju przedsiębiorczości, wzajemnego pomagania i wspierania biedniejszych przez bogatszych. Z kolei poszanowanie pracy sprawi, że ludzie chętniej będą ją wykonywać, mając przy tym świadomość jej wagi i wartości, jaką wnosi do społeczeństwa. Naród prezentować będzie sam z siebie własną inicjatywę oraz pomysły na rozwój państwa, ponieważ umożliwienie ludziom kreatywności i swobody twórczego myślenia prowadzi do rzeczy wielkich. Państwo musi kłaść nacisk na rozwój badań i projektów naukowych z dziedzin medycznych, technicznych, artystycznych, przyrodniczych czy humanistycznych, ponieważ to wzbogaca zarówno ludzi w zakresie wiedzy i możliwości, jak i sam kraj pod względem finansowym oraz prestiżowym. Jednocześnie wszyscy przedstawiciele władzy państwowej, mając świadomość społecznej kontroli i ciążącej na nich odpowiedzialności za losy narodu, wszelkie decyzje podejmować będą zgodnie i całkowicie przemyślanie. Stanowione prawo musi regulować daną dziedzinę tylko wówczas, gdy jest to konieczne i będzie odpowiadać wzorcowym standardom. Każdego dnia wykonywania władzy jej przedstawicielom przyświecać będą najwyższe cnoty – honor, ojczyzna, uczciwość, wzajemna współpraca, solidarność, dobro narodu, bezinteresowność oraz mądrość. Przy podejmowaniu decyzji można się nie zgadzać, ale po to jest kulturalna i mądra rozmowa, obfitująca w wymianę rozsądnych argumentów, aby osiągać kompromisy i wyznaczać dalsze cele oraz działania.

Rodzi się wątpliwość, jak rozwiązać sytuację, gdy powstaje konflikt pomiędzy narodem a rządem w zakresie podjęcia decyzji dotyczącej najważniejszych spraw państwa. Z jednej strony to naród jest najwyższym suwerenem w kraju, wybiera swoich przedstawicieli do organów władzy i to jego stanowisko w kwestiach państwowych jest wiążące. Z drugiej natomiast strony naród rządzi poprzez swoich przedstawicieli i wybierając ich, daje im insygnia władzy oraz zaufanie co do wykonywania rządów w jego imieniu. Wprawdzie rząd decydujący wbrew swojemu narodowi wykracza poza ofiarowane mu zaufanie, to jednak nie można uznać, że w podejmowanych decyzjach rażąco narusza swoje uprawnienia i tym samym pozbawia się mandatu do wykonywania władzy. Z kolei cały naród nie może łącznie rządzić i decydować o swoim kraju, ponieważ jest to niewykonalne, i właśnie dlatego posiada swoje organy państwowe. Niewątpliwie taki konflikt jest trudny do rozwiązania, ponieważ są dwa wyjścia, ale tylko jedno właściwe dla państwa jako wspólnoty. Pozbawianie bowiem rządu mandatu władzy za każdym razem, gdy podejmuje on decyzję, z którą nie zgadza się naród, powodować będzie destabilizację kraju. Zatem uznać należy, że władza, która nie jest zdeprawowana przez swoje niesprawiedliwe rządy, lecz starannie wykonuje swoje obowiązki i przekazaną jej misję, ma bezwzględnie mandat zaufania i nawet w przypadku protestów obywateli ma prawo podejmować decyzje samodzielnie, w szczególności w chwilach trudnych i wymagających natychmiastowej reakcji. Jest to swego rodzaju ograniczenie demokracji, ale konieczne dla właściwego rozwoju państwa. Wszak odgórnie uznano, że osoba niepełnoletnia nie może samodzielnie dokonywać istotnych czynności prawnych, jak nabycie nieruchomości, ponieważ nie jest dostatecznie zdolna do takich decyzji i reprezentować ją może tylko opiekun prawny. W tym sensie uznać należy, że są takie sytuacje, gdy naród, pomimo iż jest najważniejszy, to nie jest zdolny do podejmowania niektórych ważnych decyzji w zakresie funkcjonowania państwa i właśnie dlatego posiada swojego opiekuna – władzę. Albowiem są takie zdarzenia w dziejach państw, kiedy rząd musi podjąć istotne decyzje w sprawie wytyczenia kierunków prowadzonej polityki oraz działań i ma prawo uczynić to nawet wbrew stanowisku narodu, ponieważ wymaga tego sytuacja. Po to ustanowiona jest władza, aby sterować tym okrętem, a naród – jako pasażer tego statku – ma oczywiste prawo wskazywania kierunku, w którym ma on płynąć. Jednakże to kapitan tego statku najlepiej wie, że kierując się tą konkretną trasą, napotka góry lodowe i wówczas okręt, z uwagi na swoją głębokość zanurzenia, zawadzi o nie, co w rezultacie doprowadzi do jego zatonięcia. Zatem jeżeli nie chcemy, aby nasz okręt zatonął, musimy zaufać jego załodze, ponieważ sami ją wybraliśmy i nadto za pomocą różnego rodzaju narzędzi jesteśmy władni ją kontrolować. Jednakże ocenić ją możemy dopiero wówczas, gdy dopłyniemy do brzegu. Można nawet pójść o krok dalej, ponieważ w sytuacji nagłego zagrożenia, chociażby gdy statek nabiera wody, kapitan ma prawo do bezwzględnego narzucenia swojej woli i przymuszenia wszystkich pasażerów do konkretnego zachowania. Bywają takie zdarzenia w zakresie funkcjonowania państwa, że rządzący muszą podjąć decyzję odgórnie, bez konsultacji, narzucając tym samym określone postępowanie wszystkim obywatelom. I tak też uznać należy, że władza ma prawo, a niekiedy nawet obowiązek, aby sposobem „twardej ręki” podjąć decyzję i kierować państwem. Wówczas takie zachowanie może być następczo oceniane pod względem prawidłowości, ale w tym konkretnym momencie, kiedy władza musi decydować, należy pozostawić jej swobodę i pozwolić na wykonywanie swoich obowiązków.

Obywatele muszą mieć wpływ nie tylko na sytuację panującą w całym państwie, lecz także na politykę w lokalnych strukturach, w których dane jest im żyć. Tym samym w państwie podzielonym na określone obszary administracyjne społeczność lokalna również wybiera swoich przedstawicieli na dokładnie takiej samej zasadzie oraz w takiej samej strukturze jak centralnie. Aczkolwiek parlament danego obszaru administracyjnego pod względem liczebności przedstawicieli jest co najmniej o połowę mniejszy aniżeli centralny, a jego kompetencje sięgają wyłącznie granic administracyjnych tego regionu. Strukturę państwa można zatem podzielić trójstopniowo, a każda z władz panująca na danym poziomie będzie w zakresie swoich obowiązków niezależna, z tym jednak zastrzeżeniem, że decyzje organów władzy wyższej w strukturze państwowej są wiążące, aby sprawnie zarządzać krajem. I tak rozróżnić można przede wszystkim poziom centralny – najważniejszy i odpowiedzialny za całe państwo. Dalej kraj dzielony będzie na regiony, według największych pod względem ludności miast. Granica może być ustanowiona na 500 tysięcy mieszkańców i tyle będzie regionów, ile takich miast. Natomiast ostatnim stopniem podziału będzie dystrykt odpowiadający obszarowi zamieszkałemu przez ludność w liczbie od 10 tysięcy do 50 tysięcy osób. Parlament i najwyższy przedstawiciel regionu zarządzać będą obszarem obejmującym wszystkie jego dystrykty, z kolei parlament i najwyższy przedstawiciel dystryktu będą sprawować władzę w granicach swojego wyznaczonego pola administracyjnego. Parlamenty dystryktów liczebnie również będą o połowę mniejsze aniżeli parlament regionu. Najistotniejsze w takim układzie jest zagwarantowanie głosu danej społeczności. Im obszar administracyjny jest mniejszy i im władza jest bliżej obywateli, tym głos ludzi winien być bardziej słyszalny. Tym samym w dystryktach winny być co pewien czas organizowane zgromadzenia dla mieszkańców, aby mogli się wypowiedzieć i przedstawić swoje zdanie w zakresie rozwoju oraz polityki tego obszaru. Organizacja takich zgromadzeń powinna być tak zaplanowana, aby wszystkich mieszkańców dystryktu podzielić na grupy w możliwie równej liczbie osób i dla tak złożonych zespołów zwołać spotkania. Następnie władza, zbierając głosy obywateli, przedstawia je w trakcie zebrań organizowanych w danym regionie, a zrzeszających przedstawicieli wszystkich dystryktów. Wreszcie zarząd regionu stanowisko obywateli prezentuje przed parlamentem centralnym całego państwa. Natomiast odnosząc się do władzy sądowniczej, należy dodać, że jest ona wspólna dla całego kraju, a zatem wybór jej członków jest dokonywany przez władzę centralną, lecz z istotnym wpływem władz lokalnych w takim zakresie, jakim wybór ten dotyczy ich obszaru administracyjnego. Niewątpliwie istotnym elementem organizacji władzy państwowej musi być w miarę możliwości decentralizacja. Przykładem może być przestępczość samochodowa, która rodzajowo i ilościowo nie jest taka sama we wszystkich regionach kraju, a zarząd policji w danym okręgu najlepiej wie, jakie są mu potrzebne środki i w jaki sposób zadysponować własne siły. Dlatego lokalne struktury muszą być jedynie kontrolowane i nadzorowane przez władze centralne pod względem zasadności wydatków, celowości prowadzonej polityki, prawidłowości wykonywanych zadań, a także poszanowania obywateli i respektowania przepisów obowiązującego prawa. Natomiast w zakresie swojego władztwa i działania organy lokalne muszą być maksymalnie swobodne, aby móc wzorowo służyć swoim lokalnym społecznościom, jednocześnie usilnie wsłuchując się w głos swoich obywateli. Zatem władza centralna wyznacza kierunki rozwoju całego państwa i w takim zakresie, jakim polityka dotyczy obszarów administracyjnych, ustala ogólne wytyczne, ale już ich uszczegółowienie pozostawia organom lokalnym.

Powyższy plan państwa i jego społeczeństwa stanowi niejako wzorzec, ale jak się zdaje, jest on osiągalny. Oczywiście w każdym kraju są problemy, jednak ich społeczeństwa potrafią sobie z nimi radzić lub powinny się tego nauczyć, w imię dbałości o własny kraj, tak jak o własną rodzinę i własny dom. Bynajmniej większość kłopotów doskwierających krajowi nie jest spowodowana przez jego obywateli, ale już rozwiązywanie wszelkich trudności w państwie należy właśnie do ich kompetencji. Jednakże o tym, co we własnej ojczyźnie jest ważne, ludzie tak łatwo zapominają, choć tak bardzo powinni pamiętać. Warto jednak zauważyć, że nawet najbardziej idealne państwo z najbardziej idealnym systemem oraz organizacją całkowicie nie wyruguje ryzyka błędów i nieprawidłowości w funkcjonowaniu narodu jako takiego. Wszak władzę wykonują ludzie i na ten czynnik ludzki obywatele są skazani. Odwołać się można co najwyżej do sumienia i moralności człowieka. Człowieka, który władzę wykonuje, władzę wybiera i władzę kontroluje. Człowieka, który w całym skomplikowanym mechanizmie państwa jest elementem kluczowym, ponieważ bez niego nie byłoby niczego, a zasadniczo wszystko jest ukształtowane dla niego…

[1] Konwencja z Montevideo o Prawach i Obowiązkach Państw, podpisana w Montevideo 26 grudnia 1933, weszła w życie 26 grudnia 1934, oryginalny tekst zarejestrowany w „Serii Traktatów Ligi Narodów”, Numer Rejestracji: 3802.

[2] K. Chojnicka, H. Olszewski, Historia doktryn politycznych i prawnych. Podręcznik akademicki, Poznań 2004, s. 356.

[3] Przywódca rozumiany jako najwyższy przedstawiciel władzy oraz ojciec narodu i uosabiający jakąkolwiek głowę państwa (prezydenta, króla, cesarza).

[4] Nestor rozumiany winien być jako mędrzec narodu.

[5] (łac.) Nieznajomość prawa szkodzi.

Table of Contents

Wstęp

Państwo