Losy doktora Ryszarda Rodzińskiego (1890-1938) i jego rodziny

Do uczniów Ludwika Rydygiera (1850-1920) i jego następcy Hilarego Schramma (1857-1941) – profesorów chirurgii Uniwersytetu Lwowskiego z przełomu wieków, należał Ryszard Rodziński (ryc. 1), który położył pionierskie zasługi w dziedzinie znieczuleń okołordzeniowych. Do tej pory jednak niewiele faktów z jego życia jest znanych w środowisku polskich anestezjologów. O próbach wykonania przez Ryszarda Rodzińskiego analgezji zewnątrzoponowej z dostępu lędźwiowego wspomina jedynie urolog, profesor Stefan Wesołowski w swej pracy doktorskiej z 1938 r. [1]. Podobnie większości anestezjologów mało znane są losy (młodszego jedynie o 4 lata od R. Rodzińskiego) hiszpańskiego odkrywcy analgezji zewnątrzoponowej, z dostępu lędźwiowego, Fidela Pagésa Miravé (1886-1923) [2]. W obu przypadkach zdecydowały o tym podobne powody: 1) obaj odkrywcy publikowali w językach ojczystych, a więc w czasopismach mało znanych i trudno dostępnych ogółowi chirurgów; 2) ich kariery zawodowe i naukowe były krótkie, gdyż obaj zmarli młodo: Fidel Pagés zginął w wypadku samochodowym w 37 roku życia, a Ryszard Rodziński zmarł z powodu przewlekłej choroby płuc i niewydolności krążenia w 48 roku życia.

Dzięki IV Kongresowi FISHA w Hamburgu w 1997 r. sylwetka Ryszarda Rodzińskiego nie jest już całkiem obca historykom anestezjologii [3]. Ponieważ w ostatnich miesiącach udało się odszukać fotografie i uzyskać więcej szczegółów z życia Ryszarda Rodzińskiego, przedstawiamy je polskim anestezjologom.

Ojcem Ryszarda był lekarz wojskowy Herman Józef Rittigstein (1862-1925), który po skończeniu studiów medycznych na Uniwersytecie Wiedeńskim wstąpił w 1887 r. do armii austro-węgierskiej. W czasie I wojny światowej zmienił nazwisko rodowe na Rodziński i po odzyskaniu niepodległości przez państwo polskie występował pod tym nazwiskiem, dosługując się w Wojsku Polskim stopnia generała brygady [4].

Jako lekarz wojskowy Herman Rittigstein-Rodziński przenoszony był do jednostek w Dalmacji, Czechach, Austrii i na Węgrzech. Miał dwóch synów, którzy urodzili się w Spalato (Split) w Dalmacji, Ryszard w 1890 a Artur w 1892 r. (ryc. 2). Matką ich była Jadwiga z Wiszniewskich (1870-1950), pogodna, tolerancyjna i małomówna kobieta, o ujmującym sposobie bycia, zdominowana przez starszego o 8 lat, obowiązkowego i wymagającego męża. Do szkół obaj chłopcy uczęszczali we Lwowie, dokąd ojciec został przeniesiony służbowo w 1897 r. Mieli zupełnie różne temperamenty i charaktery. Starszy Ryszard („Riki”) spokojny i refleksyjny z natury, nie sprawiał kłopotów wychowawczych. Po zdaniu matury (1908) studiował medycynę na Uniwersytecie Lwowskim, gdzie tuż przed I wojną uzyskał tytuł doktora wszech nauk lekarskich. Młodszy Artur („Turki”), wybitnie utalentowany (absolutny słuch i pamięć muzyczna), był bardziej żywiołowy. W chwili wybuchu I wojny światowej 22-letni Artur mieszkał z matką w Wiedniu, gdzie studiował prawo (zgodnie z życzeniem ojca), a chcąc zostać pianistą uczęszczał równocześnie do Akademii Muzycznej [5].

W tym czasie Ryszard Rodziński, młody adept sztuki lekarskiej (ryc. 3), zetknął się bardzo blisko z groźnym obliczem chirurgii, gdy Artur po operacji wyrostka robaczkowego, powikłanej zapaleniem otrzewnej był leczony przez kilka tygodni w klinice wiedeńskiej. Wiadomo również, że Artur, przerwawszy naukę z powodu przewlekłej choroby, wrócił do Lwowa. Tu w 1918 r. ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim [6].

Z powodu wspomnianych obciążeń zdrowotnych Ryszard Rodziński mógł być zwolniony od szkolenia wojskowego (po czwartym roku studiów i po ich zakończeniu). Po wybuchu wojny większość lekarzy kliniki lwowskiej znalazła się na froncie. W tym okresie asystentami profesora Ludwika Rydygiera zostali dwaj lekarze odsunięci od służby wojskowej: Ryszard Rodziński (choroba płuc i serca) i Franciszek Chomicki (choroba stawu skokowego) [7]. Ojciec, Herman Rodziński, służył w tym czasie w sztabie sanitarnym, zostając w 1918 r. szefem sanitarnym Generalnego Okręgu Wojskowego WP we Lwowie [4]. Warto nadmienić, że w kwietniu 1917 r. (w związku z inspekcją obozów jenieckich w Austro-Węgrzech) przybył do Wiednia chirurg wojskowy Fidel Pagés, jako ekspert medyczny z neutralnej Hiszpanii [2].