Suchość jamy ustnej – kserostomia – przyczyny, objawy, metody leczenia – przegląd piśmiennictwa

Kserostomia prawdziwa (xerostomia vera) jest zespołem objawów wywołanych zmniejszeniem funkcji gruczołów ślinowych z prawidłową błoną śluzową (typ I) lub z towarzyszącym jej zanikiem (typ II).

Kserostomia rzekoma (xerostomia spuria) to schorzenie objawiające się subiektywnym uczuciem suchości i pieczenia jamy ustnej u osób z prawidłowym wydzielaniem śliny przez gruczoły ślinowe, bez towarzyszących objawów klinicznych.

Kserostomia może być samodzielną jednostką chorobową wywołaną pierwotnie zaburzeniami funkcji gruczołów ślinowych, bądź jednym z symptomów rozwijającej się choroby ogólnoustrojowej. Z tych właśnie względów winna być wnikliwie diagnozowana i nie lekceważona przez lekarzy.

Do suchości jamy ustnej może prowadzić:

1.Przewlekłe stosowanie jednego bądź kilku z listy ponad 400 różnych leków, wśród nich są następujące ich grupy:

l Leki o działaniu moczopędnym (diuretyki):

– chlorotiazyd, hydrochlorotiazyd.

l Leki o działaniu przeciwdepresyjnym (trójpierścieniowe), np.:

– amitryptylina (24),

– imipramina,

– opipramol.

l Leki o działaniu przeciwhistaminowym:

– I – generacja (klemastyna, prometazyna, ketotifen),

– II – generacja (azelastyna) – mimo braku działania cholinolitycznego tych leków zaobserwowano objawy suchości w jamie ustnej (5).

l Leki hipotensyjne:

– antagoniści konwertazy angiotensyny (enalapril, captopril, lizynopril, perindopril).

l Leki o działaniu neuroleptycznym:

– pochodne fenotiazyny (chloropromazyna, flufenazyna),

– pochodne butyrofenonu (droperidol, haloperidol),

– pochodne difenylobutyloaminy (pimozyd, fluspirylen),

– pochodne tioksantenu (klopentiksol, flupentiksol).

l Leki o działaniu pobudzającym układ wspólczulny:

– pochodne fenyloetyloaminy [efedryna, fenfluramina, metamfetamina (zaliczana także do grupy leków hamujących łaknienie)].

l Leki o działaniu rozszerzającym oskrzela:

– b2 adrenomimetyki (salbutamol, salmeterol, fenoterol),

– sterydy wziewne (budezonid, beklometazon),

– wziewne cholinolityki (ipratropium).

l Leki o działaniu anksjolitycznym (przeciwlękowym):

– pochodne benzodiazepiny (diazepam, oksazepam, lorazepam, nitrazepam).

l Leki o działaniu cholinolitycznym:

– bezpośredni antagoniści receptora muskarynowego (atropina, homatropina, skopolamina) (35),

– leki przeciw chorobie Parkinsona (biperydyna, benzotropina, pridinol).

l Chemioterapeutyki:

– linkosamidy, chloramfenikol, tetracykliny, sulfonamidy.

l Narkotyczne leki przeciwbólowe:

– morfina (31), kodeina, metadon, petidyna.

l Cytostatyki (9).

l Leki stymulujące układ immunologiczny:

– interferon alfa (29),

– IL-2 (interleukina 2).

2.Choroby ogólne:

l Zaburzenia funkcji tarczycy (nadczynność tarczycy)(1).

l Cukrzyca (3, 42) – kserostomia występuje szczególnie często w cukrzycy powikłanej neuropatią, a podniesiony poziom cukru we krwi jest znamiennie skojarzony ze spadkiem SFR (salivary flow rate).

l Reakcja odrzucania po przeszczepach typu: GvHD – Graft vs Host Disease – Choroba występująca po przeszczepieniu szpiku. W jej przebiegu dochodzi między innymi do włóknienia dużych gruczołów ślinowych i spadku SFR (salivary flow rate) (12, 22, 30).

l Sarkoidoza.

l Amyloidoza (44).

l Lipoidoproteinemia (27).

l Stany psychogenne (stany lękowe, depresja endogenna)(24, 40).

l Anemia mikrocytarna i deficyt Fe (23).

l Awitaminozy (Vit B1,B6).

l AIDS.

l Guzy kąta mostowo-móżdżkowego – ucisk na korzenie nerwu twarzowego.

l Odwodnienie (ludzie starsi).

l Kolagenozy [twardzina, toczeń rumieniowaty, Zespół Sjögrena (pierwotny i wtórny)] (4, 18, 34).

l Grzybica jamy ustnej.

l Choroby alergiczne (pokrzywki, choroba posurowicza, atopowe zapalenia).

3.Radioterapia guzów głowy i szyi (2, 7, 16).

4.Czynniki miejscowe (palenie tytoniu, użytkowanie całkowitych protez zębowych, oddychanie przez usta) (38).

Do niedawna wśród przyczyn kserostomii na pierwszym miejscu wymieniano zaawansowany wiek pacjenta. Dowiedziono jednak, iż za częste występowanie suchości w jamie ustnej u ludzi starszych nie tylko odpowiada wiek, ale głównie fakt przyjmowania leków i towarzyszące mnogie schorzenia ogólnoustrojowe (38).

Objawy kserostomii są wynikiem uszkodzenia, niechronionych poprzez wystarczającą ilość śliny, delikatnych tkanek i narządów jamy ustnej.

Wykazano w badaniach, iż wraz ze zmniejszoną ilością śliny spada znacząco wyrzut substancji stanowiących nieimmunologiczną i immunologiczną barierę ochronną dla błony śluzowej jamy ustnej. Barierę tę tworzą między innymi: lizozym, laktoferryna, mieloperoksydaza, peroksydaza, IgA, IgG, IgM (13). Badania naukowe składu śliny (proporcji składników) chorych na kserostomię wywołaną różnymi przyczynami wykazały duże jego zróżnicowanie. U chorych po radioterapii guzów głowy i szyi stwierdzono znaczny wzrost laktoferryny w ślinie, tłumaczony zwiększonym wydzielaniem jej przez zmienioną zapalnie błonę śluzową, zaś podwyższone stężenie albuminy w ślinie chorych na Zespół Sjögrena jako wynik uszkodzeń delikatnej błony śluzowej. Natomiast nie zaobserwowano znamiennych jakościowych zmian w ślinie pacjentów cierpiąc

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.