Stan przyzębia i wybrane parametry śliny u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z cukrzycą insulinozależną

Zmiany w przyzębiu obserwowane w cukrzycy najczęściej mają charakter zapaleń dziąseł, chociaż czasami, głównie w chorobie nieuregulowanej, opisywane są także zapalenia przyzębia o ciężkim przebiegu. Na rodzaj powikłań ze strony przyzębia zasadniczy wpływ mają zmiany naczyniowe. W badaniach kapilaroskopowych naczyń rąbka dziąsłowego u chorych z cukrzycą stwierdzono odmienne ułożenie pętli oraz zmiany w długości i szerokości naczyń. Zauważono zwyrodnienia w tkance łącznej okołowłośniczkowej, a także zwiększenie grubości błony podstawnej naczyń włośniczkowych, w której obserwowano złogi glikoproteidów. Patologie tego typu mogą powodować pogorszenie dyfuzji tlenu oraz eliminacji zbędnych metabolitów, a w dalszym etapie zaburzyć równowagę fizjologiczną i zwiększyć wrażliwość tkanek przyzębia na uszkodzenie (1, 2, 3, 4). Oprócz zmian o charakterze angiopatii na wystąpienie powikłań w tkankach przyzębia w przebiegu cukrzycy mają wpływ: podatność na zakażenie, opóźnienie gojenia oraz dysfunkcje czynności układu immunologicznego polegające na nieprawidłowej czynności leukocytów obojętnochłonnych i zaburzonym metabolizmie kolagenu (1, 3).

W cukrzycy może również dochodzić do nieprawidłowych przemian biochemicznych w płynach jamy ustnej. Już w ciągu pierwszej godziny po posiłku wzrasta poziom glukozy w ślinie i płynie dziąsłowym, co zmienia warunki bytowania bakterii, a tym samym powoduje zmiany jakościowe i ilościowe we florze bakteryjnej jamy ustnej. Ma to wpływ na szybkość odkładania się płytki nazębnej oraz w dalszym etapie na stan przyzębia (1, 3).

Celem niniejszych badań było określenie stanu przyzębia oraz niektórych parametrów śliny u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z uregulowaną cukrzycą 1 typu.

Badanie przeprowadzono wśród 50 osób (25 dziewcząt i 25 chłopców) z cukrzycą insulinozależną (1 typu) leczonych w Poradni Cukrzycowej Dziecięcego Szpitala Klinicznego Akademii Medycznej w Białymstoku. Wiek badanych wahał się od 7 lat 4 miesięcy do 20 lat 9 miesięcy. Zbadano także grupę kontrolną 50 osób zdrowych (25 dziewcząt i 25 chłopców) w wieku od 7 lat 9 miesięcy do 20 lat, wybranych losowo spośród pacjentów zgłaszających się do Zakładu Stomatologii Dziecięcej AM w Białymstoku. Badania przeprowadzano w gabinecie stomatologicznym.

Oceniano:

1.Stan przyzębia na podstawie:

–wskaźnika dziąsłowego – Gingival Index (GI) według Loego i Silnessa (4),

–zmodyfikowanego wskaźnika krwawienia z kieszonki dziąsłowej – Sulcus Bleeding Index (SBI) (4),

–wskaźnika krwawienia z brodawek dziąsłowych – Papillen Blutungs Index (PBI) według Saxers i Muhlemanna (4),

–wskaźnika przyzębia – Periodontal Index (PI) według Russela (4),

–wskaźnika choroby przyzębia – Periodontal Disease Index (PDI) według Ramfjorda (4).

2. Parametry śliny:

–ilość wydzielanej śliny mieszanej stymulowanej żuciem kostki parafinowej w ml/min. Ślinę pobierano 5 minut zbierając ją do cechowanej menzurki, a uzyskaną ilość dzielono przez 5,

–pojemność buforową śliny za pomocą standardowego testu CRT buffer (VIVADENT). Niską pojemność buforową śliny określono stopniem I i kolejno stopniami: I/II, II, II/III, stopień III oznaczał najlepsze zdolności buforowe śliny,

–liczebność w ślinie kolonii bakterii Streptococcus mutans i Lactobacillus za pomocą testu CRT bacteria (VIVADENT) po 48-godzinnej inkubacji w temperaturze 37°C. Liczbę kolonii bakterii oceniano w dwóch przedziałach: jako >10⁵ lub <10⁵.

Uzyskane wyniki poddano analizie statystycznej z zastosowaniem testu c², Manna-Whitneya oraz t-Studenta.

W tabeli 1 przedstawiono średnie wartości wskaźników dziąsłowych. Wskaźnik GI u badanych osób z cukrzycą wyniósł średnio 0,29, przyjmując nieznacznie wyższe wartości u chłopców – 0,31 niż u dziewcząt – 0,27. W grupie kontrolnej średnia tego parametru była niższa i wynosiła 0,19 (dziewczęta – 0,24, chłopcy – 0,14). Należy też zauważyć, że maksymalna wartość wskaźnika GI w grupie cukrzyków była wyższa – 1,88 niż w populacji zdrowej – 1,00.

U osób z cukrzycą odsetek jednostek krwawiących wśród wszystkich badanych jednostek dziąsłowych (wskaźnik % SBI) wyniósł 19,59%, wyższy był u dziewcząt – 21,10% niż u chłopców – 18,09%. W populacji kontrolnej % SBI okazał się nieznacznie niższy – 17,30%, ale w odróżnieniu od cukrzyków, niższy u dziewcząt – 16,02% w porównaniu z chłopcami – 18,59%. Maksymalny (100%) wskaźnik SBI stwierdzono u jednej dziewczynki z cukrzycą. Nie zauważono żadnego punktu krwawienia ze szczeliny dziąsłowej u 6 osób z cukrzycą i u 2 osób zdrowych.

Średni wskaźnik PBI, określający wyłącznie krwawienie z brodawek dziąsłowych, u badanych z cukrzycą wyniósł 0,18, mieszcząc się w przedziale wartości od 0 do 1,27, nie różnił się znacząco u dziewcząt i chłopców. W populacji kontrolnej osiągał średnio 0,17 ale jego wartość maksymalna – 0,57 była znacznie niższa od zauważonej u cukrzyków – 1,27. Zbliżona okazała się liczba jednostek krwawiących w obu badanych grupach: 189 u osób z cukrzycą (średnio 3,78), 200 w grupie kontrolnej (średnio 4,00). Maksymalna liczba jednostek krwawiących wśród chorych wyniosła 22, zaś w grupie osób zdrowych 16.