Przebarwienia zębów: diagnoza i leczenie

Przebarwienie zębów jest częstym zjawiskiem powiązanym z problemami natury klinicznej i estetycznej. Stawia ono przed zespołem stomatologów dwa podstawowe zadania. Pierwszym jest ustalenie przyczyny przebarwień na zębach, a drugim podjęcie odpowiednich działań (1).

Podjęcie decyzji o wybieleniu zęba, bądź zastosowaniu innego zabiegu poprawiającego jego właściwości estetyczne zależy od trzech podstawowych czynników: przyczyny przebarwienia, wieku pacjenta oraz stanu pozostałej części korony zęba (2).

Kolor zębów można poprawić stosując różne metody takie jak: pasty wybielające, specjalistyczne czyszczenie polegające na zdjęciu kamienia nazębnego oraz polerowaniu mającemu na celu usunięcie plamek i kamienia, wewnętrzne wybielanie martwych zębów, zewnętrzne wybielanie żywych zębów, mikroabrazja szkliwa przy użyciu środków ściernych i kwasów oraz zakładanie koron oraz licówek (3, 4).

Almas et al. (5) wymienia następujące metody zwalczania przebarwień zębów:

– Wybielanie zębów (żele samodzielnie stosowane przez pacjentów w domu oraz zabiegi wykonywane w gabinecie).

– Mikroabrazja powierzchni szkliwa przy użyciu kwasów chlorowodorowych lub/oraz wybielanie.

– Pokrycie materiałem złożonym.

– Licówki porcelanowe.

– Korony pełnoceramiczne (5).

Istnieje wiele metod pomiaru koloru zębów oraz stopnia zmiany koloru podczas procesu wybielania (6). Najbardziej popularną metodą jest porównanie koloru zęba z standardowym kolornikiem zębów (7). Metoda ta jest jednak subiektywna i wiele czynników może wpłynąć na jej wyniki. Na przykład, oświetlenie pomieszczenia, doświadczenie i wiek (stomatologa), zmęcznie wzroku, makijaż, wystrój pomieszczenia czy daltonizm (8, 9). Należy zatem dołożyć starań by ustandaryzować i kontrolować wymienione czynniki. Stąd wykorzystanie do oceny koloru mierników takich jak: kamery cyfrowe, kolorymetry i spektrofotometry (10).

Przebarwienie zębów może być powodowane zarówno zewnętrznymi jak i wewnętrznymi czynnikami.

Powodami przebarwień mogą być: kamień nazębny, tytoń, pewne rodzaje pokarmów, bakterie chromogenne, płukanki i leki (zawierające chlorheksydynę lub płynną postać soli żelaza, olejki aromatyczne, Amoksiklav). Większość zewnętrznych przebarweń można usunąć za pomocą specjalistycznego czyszczenia, szczotkowania zębów (z użyciem pasty wybielającej), płukanek wybielających, korekty powierzchni koron i korzeni, kiretażu lub zewnętrznego wybielania (11, 12, 13).

Czynniki etiologiczne można podzielić na: ogólne i lokalne.

Do czynników ogólnych zaliczyć można: uwarunkowane genetycznie anomalie chromosomowe, wrodzone wady, wrodzone zaburzenia metabolizmu, zaburzenia w okresie noworodkowym, choroby zakaźne, endokrynopatia, niedobory pożywienia/niedożywienie, enteropatia, fluoroza (14).

Anemia hemolityczna, zwykle w połączeniu z erythroblastosis fetalis może prowadzić do hipoplazji szkliwa oraz zielono-niebieskich, niebiesko-czarnych lub czarno-brązowych przebarwień zębów mlecznych i stałych, które ulegają kalcyfikacji przed narodzeniem. Leczenie nie jest konieczne, gdyż odbarwienia zanikają wraz z dorastaniem (14).

Czynnikami wewnątrzpochodnymi mogą być również leki stosowane w leczeniu ogólnym, np.: tetracykliny. Jeśli lek był użyty pomiędzy czwartym miesiącem życia płodowego a pierwszym rokiem życia, zaburzenie może dotyczyć zębów mlecznych, natomiast podawanie dziecku leku w okresie od urodzenia do około siódmego roku życia, może skutkować zaburzeniami w obrębie zębów stałych. Efektem mogą być żółto-brązowe plamki na zębach. Nasilenie zabarwienia jest uwarunkowane dawką antybiotyku, czasem trwania leczenia oraz okresem podawania leku w stosunku do stadium rozwojowego uzębienia. Zęby, które w tym okresie były już zmineralizowane nie ulegają przebarwieniu. W ostatnich latach zauważa się jednak mniejszą ilość przebarwień spowodowanych tetracykliną (14). Również poniżej wymienione leki powodują specyficzną pigmentację: Chlorotetracyklina (Aureomycyna) – żółty, Oksytetracyklina (Terramycyna) – zielony (15), acetonid triamcynolonu oraz demethylchlortetracycline (Ledermix stosowany w leczeniu endodontycznym) – szarobrązowy (16). Minocyklina jest półsyntentyczną pochodną tetracykliny (17). Udowodniono, że w odróżnieniu od tetracykliny, minocyklina powoduje ogólne wewnętrzne poerupcyjne przebarwienia zębów (18, 19). Badania Lumbiganon´a, potwierdzają, że preparat Ciprofloxacin podawany dożylnie niemowlętom zarażonym bakteriami z gatunku Klebsiella pneumoniae powoduje zielonkawe przebarwienia zębów w okresie wyrzynania. Przebarwień tych nie można usunąć (20).

Przebarwienia i uszkodzenia struktury zęba mogą również wystąpić, gdy całkowita dzienna dawka jonów fluorkowych przyjmowanych w wodzie, paście do zębów, kroplach leczniczych czy tabletkach jest zbyt wysoka w fazie formowania się szkliwa oraz jego dojrzewania po wyrznięciu (21). Prowadzi to do powstania średnich lub poważnych zmian na większości stałych zębów i może dawać objawy w postaci matowobiałych lub ciemniejszych plam i porowatego szkliwa (22).

Amelogenesis Imperfecta (AI) (czyli wrodzony niedorozwój szkliwa) to grupa schorzeń charakteryzujących się nieprawidłowościami w ilości, strukturze i składzie szkliwa. AI jest schorzeniem różnorodnym pod względem klinicznym i genetycznym, istnieją odmiany związane z płcią i dziedziczone autosomalne, dominująco i/lub recesywnie, polegające na hipoplazji, hipomineralizacji lub hipomaturacji szkliwa. Dopiero od niedawna, dzięki badaniom klinicznym, genetycznym i molekularnym w rodzinach dotkniętych tym schorzeniem, udaje się ustalić korelacje fenotypowo-genotypowe w tej grupie anomalii (23). AI jest chorobą dziedziczną. Zęby są normalnej grubości, ale łatwo ulegają uszkodzeniu z powodu miękkiego szkliwa dotkniętego hipomineralizacją. Ich kolor waha się od mlecznobiałego do brunatnego. W innej postaci schorzenia, związanej z hipoplazją szkliwa, szkliwo pozostaje bardzo cienkie. Korona zęba ma żółty kolor, o twardej, gładkiej i lśniącej powierzchni. W obydwu fenotypach pojawiają się nierówności na powierzchnii zębów. Leczenie takich zębów polega głównie na zakładaniu licówek porcelanowych lub pełnej odbudowie korony (24).

Dentinogenesis imperfecta to rzadkie, genetycznie uwarunkowane, zaburzenie rozwoju zębów (25). Wywiera ono silniejszy wpływ na uzębienie mleczne, a klinicznym objawem są zęby o opalizującym szarym, brązowym lub żółtym kolorze (26). W większości przypadków szkliwo jest osłabione/delikatne i kanaliki zębiny zostają nieosłonięte, dlatego pokarm i bakterie chromogenne wywołują przebarwienia. Leczenie dentinogenesis imperfecta jest trudniejsze niż leczenie wrodzonego niedorozwoju szkliwa. Konieczne jest łączone leczenie zachowawcze i protetyczne (27).

Do najważniejszych lokalnych przyczyn przebarwień należą: pourazowy krwiak miazgi, przywierzchołkowe zapalenie ozębnej zębów mlecznych, martwica miazgi, czynniki związane z leczniem endodontycznym zębów, odbudowy, próchnica i zwapnienie miazgi (4, 24).

Uraz mechaniczny może doprowadzić do pęknięcia naczynia krwionośnego w miazdze i przeniknięcia krwi do kanalików zębiny. Ząb taki prawie natychmiast nabiera ciemno różowawej barwy, która po kilku dniach przechodzi w kolor różowo-brązowy. Przebarwienie korony zęba pozostaje nawet po usunięciu miazgi. Zęby takie łatwo ulegają wybieleniu pod warunkiem, że przebarwienie nie jest stare (28). Wong and Schmidt opisują przypadek skutecznego wybielenia przebarwionego w wyniku wylewu siekacza przyśrodkowego szczęki przy użyciu techniki wybielania termokatalitycznego (29).

Rozkład tkanek jest prawdopodobnie najczęstszą przyczyną przebarwień zębów, szczególnie, jeżeli rozkładowi ulega miazga. Często przebarwienie nie jest widoczne przez nawet kilka miesięcy po obumarciu miazgi lub leczeniu zęba ze względu na wolne formowanie się wytwarzającego kolor związku hemoglobiny. W wielu przypadkach przebarwienie jest skutkiem hemolizy czerwonych krwinek podczas uwalniania hemoglobiny, szczególnie, gdy jest to związane z wylewem powiązanym z obumarciem miazgi. Siarczek wodoru zamienia się w siarczek żelaza, który ma czarny kolor i barwi zęby na ciemno. Stopień przebarwienia zależy od tego jak głęboko siarczek żelaza wniknął w zębinę po wydostaniu się z jamy miazgowej i kierowaniu w stronę połączenia szkliwno-zębinowego. Nawet, gdy jedynie jama miazgowa została zabarwiona, ząb traci połysk i nabiera szarego koloru. Natomiast, jeżeli hemoglobina wniknęła głęboko w kanaliki zębiny, korona nabiera szaroczarnego lub szarobrązowego koloru. Od głębokości penetracji zależy również stopień podatnoś

To jest tylko fragment artykułu. Aby przeczytać całość, przejdź do Czytelni medycznej.