Ocena natężenia bólu i lęku wywołanego opracowaniem ubytków próchnicowych metodą ART i tradycyjną*

Ból i lęk należą do grupy negatywnych stanów uczuciowych (1). Ból jest subiektywnym odczuciem towarzyszącym człowiekowi przez całe życie i ważnym sygnałem alarmowym, ostrzegającym organizm przed zagrażającym lub dokonującym się uszkodzeniem tkanek (1, 2, 3). Lęk to przykre uczucie podobne do strachu, ale w odróżnieniu do niego występuje bez wyraźnej przyczyny i ma swe źródło wewnątrz jednostki (1, 2, 3, 4, 5, 6).

Przyczyny lęku są bardzo złożone, jednak wielu autorów podkreśla, że ból ma szczególne znaczenie w jego powstawaniu (1, 2, 3, 4, 5, 6). Wizyta w gabinecie stomatologicznym celem leczenia próchnicy jest sytuacją wyzwalającą lęk u pacjentów zarówno w wieku rozwojowym, jak i dorosłych. Opracowanie ogniska próchnicowego metodą tradycyjną stosowaną zazwyczaj w leczeniu tej choroby powoduje obawy i poczucie niepewności. Prawie zawsze towarzyszy jej ból, który jest częstą przyczyną lęku, a nieprzyjemne dźwięki i wibracja dodatkowo potęgują to uczucie. W przypadku osób dorosłych stosowanie analgezji w celu eliminacji bólu jest metodą powszechnie wykorzystywaną, a rozwój farmakologii doprowadził do sytuacji, gdy istnieje niewiele ograniczeń do jej stosowania. W większości przypadków dzieci w wieku przedszkolnym boją się strzykawki i igły, co w istotny sposób utrudnia eliminowanie bólu podczas leczenia. Poszukiwanie skutecznych i mało traumatycznych sposobów leczenia próchnicy doprowadziło w ostatnich latach XX wieku do rozwoju nowych metod leczenia. Należy do nich atraumatyczne leczenie zachowawcze (ang. Atraumatic Restorative Treatment – ART). Z doświadczeń własnych wynika, że metoda ta jest dobrze tolerowana przez pacjentów w wieku przedszkolnym, a dane z piśmiennictwa potwierdzają ten fakt w grupie starszych pacjentów (7, 8, 9, 10, 11).

Celem badania była ocena bólu i lęku podczas leczenia ubytków próchnicowych metodą tradycyjną i ART u dzieci w wieku przedszkolnym.

Do badań zakwalifikowano 32 pacjentów w wieku od 36 do 72 miesięcy, którzy posiadali co najmniej 2 ubytki próchnicowe w zębach trzonowych mlecznych. Powyższy warunek był głównym kryterium kwalifikującym pacjentów do tej oceny. Niektóre dzieci były wcześniej leczone stomatologicznie. Przyjęto następujący schemat postępowania. Niezależnie od stosowanej metody usunięcia zębiny próchnicowej we wszystkich przypadkach wiertarką turbinową ubytki otwierano i wykonywano wstępny zarys. Usunięcie zębiny próchnicowej przeprowadzono przy użyciu ekskawatorów (metoda ART) lub wiertarki konwencjonalnej (metoda tradycyjna). Ból i lęk towarzyszący leczeniu oceniono dwukrotnie podczas: otwarcia ubytku oraz usunięcia zębiny próchnicowej. Do określenia natężenia bólu zastosowano skalę FAS (Facial Affective Scale – Mc Grath) (12) zmodyfikowaną przez autorów na potrzeby tego badania. Oryginalną skalę uproszczono i zredukowano z 9 do 5 twarzy (ryc. 1), którym przyporządkowano kolejno wartości numeryczne 10, 30, 50, 70, 90. Do oceny lęku wykorzystano skalę Venhama z modyfikacją autorów holenderskich (13, 14). Kryteria tej oceny przedstawia tabela 1.